جام زرین پائیزه

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه تبارشناختی

گونه Strenbergia lutea (جام زرین پائیزه) یک گیاه پیازدار تک‌لپه‌ای از تیره آماریلیس‌سانان (Amaryllidaceae) و زیرخانواده Amaryllidoideae است. این گونه در سرده Sternbergia قرار می‌گیرد؛ سرده‌ای که به دلیل گل‌های زرد و شباهت ظاهری به زعفران‌های زینتی شناخته می‌شود، اما از نظر تبارشناسی به گروه نرگسیان نزدیک‌تر است.

پراکنش بومی و زیستگاه

S. lutea بومی بخش‌هایی از حوضه مدیترانه شرقی و جنوب‌غرب آسیا است و در نواحی‌ای از بالکان تا آناتولی، شام و پیرامون آن گزارش می‌شود. زیستگاه معمول آن دامنه‌های سنگلاخی، تپه‌ماهورها، مراتع باز و جنگل‌های تنک مدیترانه‌ای است که خاک‌های نسبتاً کم‌عمق و زهکش‌دار دارند.

ریخت‌شناسی و فنولوژی علمی

این گیاه با اندام ذخیره‌ای پیازی، در فصل‌های خشک تابستان وارد دوره رکود می‌شود. گل‌دهی معمولاً در پاییز رخ می‌دهد و در بسیاری از رویشگاه‌ها گل‌ها پیش از ظهور کامل برگ‌ها یا همزمان با آن ظاهر می‌شوند؛ الگویی که با راهبرد سازگاری به اقلیم‌های مدیترانه‌ای (تابستان‌های خشک و زمستان‌های مرطوب) همخوان است.

تاریخچه نام‌گذاری و اهمیت گیاه‌شناختی

نام سرده Sternbergia به افتخار برخی چهره‌های تاریخ طبیعی اروپا در سده‌های ۱۸ و ۱۹ میلادی به کار رفته است و گونه lutea به رنگ زرد گل‌ها اشاره دارد. این گیاه از نظر بوم‌شناسی، نمونه‌ای کلاسیک از ژئوفیت‌های مدیترانه‌ای است که چرخه زندگی خود را با بارندگی فصلی تنظیم می‌کنند.

خصوصیات - معرفی

جام زرین پاییزه به ارتفاع 10 سانتی متر می رسد. در این گونه برگ ها همراه با گل ظاهر گردیده ولی تا قبل از فصل بهار رشد خود را تکمیل نمی نمایند. همچنین این گونه به دلیل دارا بودن گل هایی تا حدودی کوچکتر از جام زرین کوروش و به رنگ زرد خالص واقع بر روی یک ساقه گل که تا بالای سطح خاک رشد نموده از گونه نامبرده متمایز است. میوه کپسول آن نیز در بهار کامل می گردد. این گونه خیلی به ندرت در شمال شرقی ایران یافت می شود. فصل گلدهی مهرماه است. 

نور مورد نياز کم آبياري و رطوبت مرطوب دماي مورد نياز 15-20 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز در دشت ها و کوهپایه ها

سایر اطلاعات

جام زرین پاییزه یکی از سوخوارهای زینتی شگفت آور از تیره نرگس سانان در ایران می باشد که به صورت خودرو در شمال و غرب کشور می روید. این گونه به خاطر گل های جذاب زرد طلایی نیز رنگ درخشان برگ ها، پتانسیل زیادی به عنوان گیاه زینتی دارد. نتایج پژوهشی در این باره نشان داد که در دماهای 15 درجه سانتیگراد با طول روز خنثی و 5 درجه سانتیگراد با طول روز بلند به ترتیب بیشترین و کمترین وزن تر و خشک برگ به دست آمد. دمای 5 درجه سانتیگراد، زمان جوانه زنی سوخ را به تاخیر انداخت و 15 درجه سانتیگراد سبب تسریع آن گردید. همچنین دمای 5 درجه با طول روز کوتاه ، درصد جوانه زنی سوخ را کاهش داد. تیمارهای 15 و 5 درجه سانتیگراد با طول روزهای کوتاه به ترتیب سبب تسریع و تاخیر در گلدهی شدند. همچنین دمای 25 درجه سانتیگراد با طول روز خنثی درصدگلدهی را افزایش داد. به طور کلی طبق نتایج به دست آمده تیمار 15 درجه سانتیگراد با طول روز خنثی برای رشد و گلدهی این گیاه توصیه می شود. 

گل خورشیدی سوسن سرخ نرگس چشم قرقاولی پیازچه