نام علمي
Dracocephalum kotschyi
دانستنیهای علمی
ردهبندی و جایگاه سامانهای
Dracocephalum kotschyi با نام فارسی «زرینگیاه» از تیره نعناعیان (Lamiaceae) است؛ تیرهای شناختهشده به دلیل ساقههای چهارگوش، برگهای متقابل و گلآذینهای معطر. این گونه در سرده Dracocephalum (اژدهاسر/Dragonhead) قرار میگیرد که اعضای آن اغلب گیاهانی علفی و معطر با گلهای دولبهای هستند. قرارگیری زرینگیاه در نعناعیان، همخوانی آن با الگوی ریختشناسی و شیمیایی رایج این تیره را نشان میدهد.
منطقه بومی و پراکنش
زرینگیاه گونهای بومی ایران (Endemic) است و پراکنش طبیعی آن عمدتاً به نواحی کوهستانی فلات ایران محدود میشود. گزارشهای فلوری و رویشگاهی، حضور آن را در بخشهایی از رشتهکوههای زاگرس و البرز و ارتفاعات مرتبط نشان دادهاند. بومیبودن به این معناست که چرخه تکاملی و سازگاریهای این گونه عمدتاً در چارچوب اقلیم و ژئومرفولوژی ایران شکل گرفته است.
زیستگاه و ویژگیهای اکولوژیک
این گیاه معمولاً در زیستگاههای مرتفع، دامنههای سنگلاخی، مراتع کوهستانی و روی خاکهای کمعمق و نسبتاً فقیر دیده میشود؛ جایی که نوسان دمایی، تابش بالا و محدودیت رطوبت از عوامل مهم انتخابی هستند. پایداری جمعیتهای طبیعی آن به سلامت زیستگاههای کوهستانی و فشار برداشت وابسته است.
تاریخچه نامگذاری و مطالعات علمی
نام گونهای kotschyi یادبود گیاهشناس و گردآورنده نمونههای فلوری خاورمیانه، تئودور کوتشـی (Theodor Kotschy) است و توصیفهای کلاسیک آن در بستر مطالعات فلور ایران و منطقه انجام شده است. از دیدگاه پژوهشی، زرینگیاه بهعنوان یک اندمیک ایرانی در بررسیهای فلوریستیک، ردهبندی و نیز مطالعات شیمیگیاهی و حفاظتی مورد توجه قرار گرفته است.
![زرین گیاه]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی کوهستانی و سردسیر
خاک مورد نياز
گستره وسیعی از خاک ها
|
"زرین گیاه" یکی از گیاهان اندمیک و منحصر به فرد منطقه زاگرس خصوصاً استان های اصفهان و چهارمحال و بختیاری می باشد و بخاطر ارزش و اهمیت آن در معرض نابودی قرار گرفته و هر روز از تراکم آن کاسته می شود.
زرین گیاه، گیاهی است نیمه چوبی به طول 20 سانتیمتر با ساقه¬ های متعدد چوبی، برگ¬ های دمبرگ ¬دار، تخم مرغی شکل و گل¬ های سفید متمایل به زرد که این گل ¬ها از اوایل اردیبهشت ماه ظاهر شده و تا تیرماه باقی می ¬مانند.
![dragonhead]()
شرایط محیط رشد
پراکنش این گیاه در ایران در منطقه مرکزی ایران در منطقه ایران و توران، در استان اصفهان و چهارمحال و بختیاری در ارتفاعات خوانسار، سمیرم، فریدن، فریدونشهر مشاهده می شود.
در مناطق استپی و نیمه استپی، مناطق کوهستانی، مکان های سردسیر و سنگلاخی با ارتفاع 2500 تا 3000 متر و بارندگی حداقل 300 میلیمتر در سال به چشم می خورد.
![Dracocephalum kotschyi]()
مقابله به آفات زرین گیاه
آفات مهم زرینگیاه (Dracocephalum kotschyi)
شتهها، تریپس و کنههای تارتن مهمترین آفات زرینگیاه هستند که با مکیدن شیره، موجب پیچیدگی برگ، زردی و کاهش اسانس میشوند. شتهها معمولاً در پشت برگهای جوان تجمع مییابند، در حالی که تریپس لکههای نقرهای و کنهها تارهای نازک روی برگ ایجاد میکنند.
برای مقابله، ابتدا از روشهای زراعی استفاده کنید: حذف علفهای هرز، تقویت گیاه با آبیاری منظم و کوددهی متعادل. استفاده از دشمنان طبیعی مانند کفشدوزکها و کنههای شکارگر به کاهش جمعیت آفات کمک میکند. در صورت طغیان، محلولپاشی با صابونهای حشرهکش یا روغنهای گیاهی توصیه میشود.
بیماریها و مدیریت آنها
بیماریهای قارچی مانند سفیدک سطحی و لکه برگی در شرایط رطوبت بالا ظاهر میشوند. علائم شامل پوشش سفید پودری روی برگها و لکههای قهوهای تا سیاه است که در نهایت موجب ریزش برگ و کاهش رشد میشود.
برای پیشگیری، تهویه مناسب، فاصله کاشت استاندارد و آبیاری پایبوته (نه روی شاخ و برگ) ضروری است. بقایای گیاهی آلوده جمعآوری و سوزانده شوند. در صورت شدت بیماری، میتوان از قارچکشهای مسی کمخطر به صورت هدفمند و محدود استفاده کرد. ترکیب مدیریت زراعی و بیولوژیک پایدارترین راه حفاظت زرینگیاه است.
![زرین گیاه]()
نحوه تکثیر زرین گیاه
از بذر این گیاه جهت تکثیر استفاده می شود. طول بذر 4 میلی متر، عرض بذر 1.25 میلی متر و قطر بذر 1.07 میلیمتر است. شکل بذر بصورت تخم مرغی یا واژ تخم مرغی، سطح شکمی برآمده است و دارای یک خط هشت مانند در نوك می باشد سطح پشتی دارای سه تا پنج خط قهوه ای بسیار تیره است نوك بذر لوبدار است. این بذور به رنگ قهوه ای تیره با یک خط شیب دار هشت مانند در نوك که در سطح شکمی قابل مشاهده تر می باشد، است. نوع میوه بذري زرین گیاه نیز فندقه است.
این گیاه به عنوان یک گیاه دارویی مهم جهت رفع دردهای روماتیسمی، و دردهای مفصلی بکار می رود.
وجود ترکیبی به نام "زانتومیکرول" در برگ های زرین گیاه مسئول اصلی خاصیت ضدسرطانی این گیاه دارویی است.
اجزاء اصلی این گیاه شامل لیمونین، Verbenone, alpha-terpineol, ، الکل پریلیل و کاریوفیلین می باشد. بر اساس تحقیق مذکور صورت گرفته، اثرات درمانی اسانس زرین گیاه قابل مقایسه با هیوسین و ایندومتاسین می باشد.
اثرات درمانی این گیاه شامل کاهش تب، درد مفاصل و روماتیسم، تقویت حافظه، درمان بیماری ام اس، سریع کردن جریان خون، درمان سرگیجه، وزوز گوش و سردرد اشاره شده است.
لیمونن که یکی از اجزای اصلی اسانس زرین گیاه می باشد، به عنوان یک مهار کننده آنزیم مبدل آنژیوتانسین، ضد تومور، ضد ویروس، باکتری کش، عامل پیشگیری کننده از سرطان، ضد کاندیدیا، خلط آور، مهار کننده رشد قارچ ها، ضد اسپاسم و مسکن مؤثر می باشد. ژرانیول نیز یکی از ترکیباتی است که در اسانس زرین گیاه وجود دارد و سبب ممانعت از رشد و سنتز پلی آمین ها در سلول ¬های سرطانی انسان شده است.