۱۴۰۴ ششم دی

آزالیا مردابی

این گیاه با نام علمی Rhododendron viscosu و نام مرسوم (Swamp Azalea) که به فارسي آزالیا مردابی ناميده ميشود، گياهي از خانواده Ericaceae بومي بومی شرق آمریکای شمالی، از کانادا تا جنوب ایالات متحده، عمدتاً در باتلاق‌ها، جنگل‌های مرطوب و حاشیه آبراهه‌ها مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک اسیدی، لومی و غنی از مواد آلی با زهکشی خوب تا مرطوب، بدون آهک، با pH حدود 4.5 تا 6

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و خویشاوندی گیاه‌شناسی

Rhododendron viscosum که در منابع فارسی گاهی «آزالیا ویسکوسو» نامیده می‌شود، گونه‌ای از جنس Rhododendron در خانواده بزرگ Ericaceae (خانواده خلنگیان) است. این خانواده شامل گیاهان اسیددوست مانند کاملیا، مورد کوهی و بسیاری از ارغوانی‌های زینتی است. Rhododendron viscosum در گروه «آزالیاهای برگریز» قرار می‌گیرد و به دلیل ریزش برگ‌ها در زمستان از آزالیاهای همیشه‌سبز متمایز می‌شود.

زیستگاه طبیعی و پراکنش جغرافیایی

خاستگاه اصلی Rhododendron viscosum در شرق آمریکای شمالی است. این گونه به‌طور طبیعی در ایالت‌هایی چون ماساچوست، نیوجرسی، کارولیناها و تا بخش‌هایی از فلوریدا و تگزاس یافت می‌شود. زیستگاه معمول آن شامل حاشیه باتلاق‌ها، جنگل‌های مرطوب، حاشیه رودخانه‌ها و خاک‌های اسیدی و نسبتاً فقیر از کلسیم است. سازگاری بالا با رطوبت هوا و خاک، آن را به شاخصی از جوامع گیاهی مردابی و نیمه‌مردابی در منطقه بومی خود تبدیل کرده است.

ویژگی‌های بوم‌شناختی

Rhododendron viscosum در اکوسیستم‌های طبیعی به‌عنوان درختچه‌ای عطرزا و جاذب گرده‌افشان‌ها نقش مهمی ایفا می‌کند. گل‌های سفید تا صورتی کم‌رنگ و معطر آن، حشرات گرده‌افشان به‌ویژه زنبورها و پروانه‌ها را جذب می‌کنند. حضور این گونه در کناره تالاب‌ها با تثبیت خاک و کاهش فرسایش کناری نیز پیوند دارد.

تاریخچه کشف و کشت زینتی

این گونه در سده هجدهم توسط گیاه‌شناسان اروپایی که فلور آمریکای شمالی را بررسی می‌کردند شناسایی و توصیف شد. در قرن نوزدهم، Rhododendron viscosum به‌عنوان منبع ژنتیکی مهم در برنامه‌های دورگه‌گیری آزالیاهای معطر وارد باغ‌های گیاه‌شناسی اروپا شد. از آن زمان، نقش مهمی در توسعه ارقام زینتی مقاوم به سرما و رطوبت ایفا کرده و هنوز هم در مطالعات تبارزایی جنس Rhododendron به‌عنوان یکی از گونه‌های مرجع برگریز بررسی می‌شود.

خصوصیات - معرفی

ساقه و ساختار رویشی

ساقه‌های Rhododendron viscosum (آزالیا مردابی) چوبی، چندساله و به‌صورت بوته‌ای منشعب هستند. ارتفاع بوته معمولاً بین ۱ تا ۲ متر است و شاخه‌ها باریک، نسبتاً مستقیم و در سنین جوانی سبز مایل به قهوه‌ای، اما با افزایش سن قهوه‌ای تیره و کمی ترک‌دار می‌شوند. سطح شاخه‌ها غالباً با کرک‌های ریز و گاهی غده‌های چسبناک پوشیده است که به لمس، حالت لزج و چسبنده ایجاد می‌کنند. آرایش شاخه‌ها باز و نسبتاً پراکنده است و باعث فرم نیمه‌گسترده بوته می‌شود.

برگ‌ها

برگ‌ها ساده، بدون بریدگی و به‌صورت متناوب روی ساقه قرار گرفته‌اند. شکل برگ‌ها کشیده بیضوی تا سرنیزه‌ای است، با طول حدود ۳ تا ۷ سانتی‌متر و عرض ۱ تا ۳ سانتی‌متر. رأس برگ‌ها کمی تیز و قاعده آن‌ها باریک‌شونده است. رنگ سطح رویی برگ سبز تیره تا سبز براق و سطح زیرین کمی کم‌رنگ‌تر است. بافت پهنک نازک تا نسبتاً چرمی و حاشیه برگ صاف و بدون دندانه می‌باشد. رگبرگ میانی روی سطح زیرین برجسته‌تر دیده می‌شود و دمبرگ‌ها کوتاه و غالباً با کرک‌های ریز پوشیده‌اند. در پاییز، در شرایط سرد، برگ‌ها ممکن است به طیفی از زرد تا نارنجی تغییر رنگ دهند.

گل‌ها

گل‌ها از بارزترین بخش‌های این گونه‌اند و به‌صورت خوشه‌ای در انتهای شاخه‌ها ظاهر می‌شوند. هر گل قیفی ـ لوله‌ای شکل است، با ۵ گلبرگ به هم پیوسته که در انتها باز شده و حاشیه‌ای کمی موج‌دار دارند. قطر هر گل معمولاً ۳ تا ۵ سانتی‌متر است. رنگ گل‌ها از سفید خالص تا سفید متمایل به صورتی متغیر است و گاهی مرکز گل کمی زرد یا سبز کم‌رنگ دیده می‌شود. پرچم‌ها ۵ تا ۱۰ عدد، بلند و بیرون‌زده از گل، با بساک‌های زرد تا قهوه‌ای‌اند. سطح کاسه و لوله گل می‌تواند دارای غده‌های ترشح‌کننده ماده چسبناک و معطر باشد که به گل‌ها بوی شیرین و قوی می‌بخشد.

شرایط نگهداری آزالیا مردابی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک اسیدی، لومی و غنی از مواد آلی با زهکشی خوب تا مرطوب، بدون آهک، با pH حدود 4.5 تا 6

دمـا و شرایط اقلیمی مناسب

گیاه Rhododendron viscosum (آزالیا مردابی) بومی مناطق مرطوب و خنک است و در اقلیم‌های معتدل بهترین رشد را دارد. دمای ایده‌آل رشد آن حدود ۱۵ تا ۲۲ درجه سانتی‌گراد است. در زمستان می‌تواند سرمای ملایم تا حدود منفی ۱۵ درجه را تحمل کند، اما باد سرد و خشک به‌شدت به جوانه‌ها آسیب می‌زند. تغییرات شدید دمای روز و شب باید حداقل باشد تا از ریزش غنچه‌ها جلوگیری شود.

نور و میزان سایه

آزالیا مردابی نیازمند نور ملایم و فیلتر شده است. بهترین محل، نیم‌سایه با نور صبحگاهی و دور از آفتاب تند ظهر است. نور کم باعث گلدهی ضعیف و رشد کشیده می‌شود، در حالی‌که تابش مستقیم و طولانی خورشید برگ‌سوزی و کاهش رطوبت خاک را به‌همراه دارد. در باغ، حاشیه جنگل، زیر درختان بلند یا کنار دیوارهای شرقی و شمالی محل مناسبی است.

رطوبت هوا و آب آبیاری

این گونه به رطوبت بالای هوا و خاک همیشه نمناک، اما نه غرقابی نیاز دارد. خشکی طولانی خاک باعث پژمردگی و ریزش برگ‌ها می‌شود. آبیاری باید منظم و با آب نرم و کم‌املاح (ترجیحاً بدون آهک) انجام شود. مه‌پاشی ملایم در روزهای گرم، رطوبت محیطی را افزایش می‌دهد، اما نباید روی گل‌های باز بیش از حد آب پاشید تا دچار لکه‌های قارچی نشوند.

جنس، pH و آماده‌سازی خاک

آزالیا مردابی در خاک‌های اسیدی، سبک، غنی از ماده آلی و با زهکش خوب بهترین عملکرد را دارد. pH مناسب بین ۴/۵ تا ۶ است؛ خاک آهکی یا قلیایی موجب زردی برگ‌ها (کلروز) می‌شود. ترکیبی از پیت‌ماس، خاک برگ اسیدی، مقداری ماسه شسته و کمی کود دامی کاملاً پوسیده بستر مناسبی ایجاد می‌کند. لایه‌ای از مالچ آلی (برگ خشک خردشده، پوست درخت) روی خاک به حفظ رطوبت، کاهش نوسان دما و بهبود تدریجی ساختمان خاک کمک می‌کند.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين جنس :
 

آزالیا آزالیا بونسای آزالیای ساحلی رودودندرون کامبرلند

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

چرم‌برگ باتلاقی کرانبری جارویی پیِریس ژاپنی (آندرومدا ژاپنی) درخت توت‌فرنگی مارینا

  محسن شهاب الدین