این گیاه با نام علمی Protea cynaroides و نام مرسوم (King Protea) که به فارسي پروتئای شاهی ناميده ميشود، گياهي از خانواده Proteaceae بومي بومی آفریقای جنوبی؛ بهویژه ناحیه فینبوس در استانهای کیپ غربی و شرقی، در دامنههای کوهستانی با اقلیم مدیترانهای و زمستانهای مرطوب رشد میکند مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک بسیار سبک شنی تا شنیسنگلاخی با زهکشی عالی؛ بسیار حساس به فسفر؛ نیازمند خاک فقیر و اسیدی؛ pH حدود 5 تا 6.5
دانستنیهای علمی
نام علمي
Protea cynaroides
ردهبندی و جایگاه گیاهشناسی
Protea cynaroides که در فارسی به پروتئای شاهی شناخته میشود، متعلق به خانواده Proteaceae و جنس Protea است. این خانواده یکی از گروههای شاخص گیاهان گلدار نیمکره جنوبی است و بیش از ۱۱۰۰ گونه را شامل میشود. پروتئای شاهی به دلیل قطر بزرگ گلآذین و رنگهای متنوع، بهعنوان نماد تنوع ژنتیکی در خانواده پروتئا شناخته میشود.
منطقه بومی و گستره پراکنش
زیستگاه اصلی Protea cynaroides، ناحیه موسوم به Cape Floristic Region در جنوب آفریقای جنوبی است؛ منطقهای با تنوع گیاهی استثنایی و سطح بالای بومزادگی. این گونه بهطور طبیعی در استانهای Western Cape و Eastern Cape رشد میکند و بیشتر در دامنههای کمارتفاع و تپهماهورها دیده میشود. پروتئای شاهی بهعنوان گل ملی آفریقای جنوبی شناخته میشود و در نمادهای رسمی این کشور حضور دارد.
زیستگاه و سازگاریهای بومشناختی
پروتئای شاهی در زیستبوم فینبوس رشد میکند؛ پوشش گیاهیای که بر روی خاکهای فقیر از نظر مواد مغذی و اغلب اسیدی شکل گرفته است. این گیاه دارای ریشههای ویژهای موسوم به ریشههای پروتئوئیدی است که توانایی جذب فسفر و سایر مواد غذایی کمدسترس را افزایش میدهد. همچنین، گلآذین بزرگ و غنی از شهد آن، پرندگان شهدخوار و حشرات گردهافشان را جذب کرده و در پایداری اکوسیستم نقش مهمی دارد.
تاریخچه و اهمیت علمی
گونه Protea cynaroides نخستینبار در سده هجدهم میلادی توصیف شد و نام جنس Protea به افتخار پروتئوس، ایزد چندچهره در اسطورههای یونان، به دلیل تنوع بالای شکل و اندازه گونهها انتخاب شده است. از سده نوزدهم، این گیاه بهعنوان یک گونه زینتی کمیاب وارد باغهای گیاهشناسی اروپا شد. امروزه پروتئای شاهی در پژوهشهای مرتبط با تکامل گیاهان، اکولوژی فینبوس و سازگاری به آتشسوزیهای طبیعی بهطور گسترده مطالعه میشود.
خصوصیات - معرفی
ویژگیهای کلی ریختشناسی پروتئای شاهی
پروتئای شاهی (Protea cynaroides) بوتهای همیشهسبز و چوبی با قامت کوتاه تا متوسط است که معمولاً بین ۰٫۵ تا ۱٫۵ متر ارتفاع میگیرد. ساختار آن متراکم و اغلب چندساقهای است و از ناحیهٔ طوقه، شاخههای متعددی منشعب میشوند. فرم کلی بوته گنبدی یا نیمکروی است که به گیاه ظاهری فشرده و زینتی میدهد.
ساقه و پوستک
ساقهها ضخیم، چوبی و نسبتاً کوتاهاند و با افزایش سن، پوستی خشن و خاکستریـقهوهای پیدا میکنند. ساقههای جوان رنگ سبز تا قرمز مایل به قهوهای دارند و اغلب اندکی کرکدار هستند. چوب سخت و متراکم ساقهها گیاه را در برابر باد و خشکی مقاوم میکند و در زیرپوست، جوانههای نهفته برای بازرویی پس از تنش وجود دارد.
برگها
برگهای پروتئای شاهی ساده، ضخیم و چرمی هستند و اغلب به صورت منفرد بر روی ساقه قرار میگیرند. شکل برگها بیضوی تا وارونهتخممرغی است، با رأس گرد یا کمی نوکدار و طولی حدود ۶ تا ۱۲ سانتیمتر. رنگ سطح بالایی سبز تیره براق و سطح زیرین کمی روشنتر است. حاشیه برگها صاف و بدون دندانه بوده و دمبرگ کوتاه تا تقریباً بیدمبرگ است. این ساختار چرمی و محکم، تبخیر را کاهش و سازگاری با خاکهای فقیر و اقلیمهای خشک را افزایش میدهد.
گلآذین و براکتهها
بخش شاخص پروتئای شاهی، گلآذین بسیار درشت و جاممانند آن است که قطر آن گاه به ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتر میرسد. این ساختار در واقع کپهای متراکم از گلهای لولهای کوچک است که در مرکز قرار دارند. پیرامون این مرکز، براکتههای بزرگ و رنگین (برگکهای گلآذین) به شکل فلسهای نوکتیز چیده شدهاند. رنگ براکتهها از صورتی کمرنگ تا قرمز پررنگ متغیر است و گاه حاشیهٔ کرم یا سفید دارند. سطح براکتهها ممکن است کمی مخملی یا کرکدار باشد که جلوهای مخملمانند به «گل» میبخشد.
گلهای منفرد و اندامهای زایشی
هر گل منفرد باریک، لولهای و متشکل از چهار گلبرگ جوشخورده است که در ابتدا پوشینهای پوستهمانند را تشکیل میدهند. پرچمها درون این لوله قرار دارند و بساکها اغلب به گلبرگها چسبیدهاند. مادگی فوقانی و کشیده در مرکز هر گل قرار دارد که پس از گردهافشانی به فندقهای کوچک تبدیل میشود. تجمع این فندقهها درون گلآذین خشکشونده، سرانجام ساختار میوهمانند چوبی و مقاومی را شکل میدهد.
شرایط نگهداری پروتئای شاهی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک بسیار سبک شنی تا شنیسنگلاخی با زهکشی عالی؛ بسیار حساس به فسفر؛ نیازمند خاک فقیر و اسیدی؛ pH حدود 5 تا 6.5
|
دمای مناسب برای رشد پروتئای شاهی
پروتئای شاهی گیاهی گرمادوست است و در بازه دمایی حدود ۱۰ تا ۲۵ درجه سانتیگراد بهترین رشد را دارد. این گیاه سرمای شدید و یخبندان طولانی را تحمل نمیکند و در دماهای زیر ۲- درجه سانتیگراد به سرعت دچار آسیب میشود. در مناطق سرد، کاشت در گلدان و انتقال به مکان محافظتشده در زمستان توصیه میشود.
نور و شدت تابش مورد نیاز
پروتئای شاهی نیازمند نور بسیار زیاد و آفتاب مستقیم است و در مکانهای نیمسایه یا سایه رشد ضعیفی خواهد داشت. حداقل ۶ ساعت نور مستقیم روزانه برای تشکیل غنچههای درشت و رنگپذیری مناسب ضروری است. قرار دادن گیاه در جهت جنوبی یا جنوبغربی در فضای باز یا کنار پنجره پرنور در فضای داخل ایدهآل است.
رطوبت و آبیاری
این گیاه بومی مناطق با بارندگی فصلی و خاکهای بهخوبی زهکشیشده است و تحمل رطوبت بالای خاک و غرقابی شدن را ندارد. آبیاری باید عمیق اما با فواصل نسبتاً زیاد باشد تا سطح خاک بین دو آبیاری کمی خشک شود. رطوبت هوای متوسط تا کمی خشک برای گیاه مناسبتر از محیطهای بسیار مرطوب و بسته است.
خاک، زهکشی و pH
خاک ایدهآل برای پروتئای شاهی، سبک، شنی یا شنیـلومی با زهکشی عالی است. استفاده از خاک باغچه سنگین یا رسی باعث پوسیدگی ریشه میشود. ترکیبی از خاک برگ، ماسه درشت و کمی پرلیت یا پوکه معدنی توصیه میشود. pH خاک باید اسیدی تا کمی اسیدی (حدود ۵ تا ۶/۵) باشد و از افزودن کودهای فسفر بالا باید خودداری شود، زیرا به ریشههای ظریف گیاه آسیب میزند.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
گياهان ديگر از همين خانواده :