۱۴۰۴ ششم دی

پروتئای سوزنی

این گیاه با نام علمی Leucospermum cordifolium و نام مرسوم (Pincushion Protea) که به فارسي پروتئای سوزنی ناميده ميشود، گياهي از خانواده Proteaceae بومي بومی منطقه کیپ غربی آفریقای جنوبی، به‌ویژه فینبوس و دامنه‌های کوهستانی مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک‌های بسیار سبک، شنی و اسیدی با زهکشی عالی؛ فقیر از فسفر؛ pH اسیدی (حدود 4.5 تا 6)

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و خانواده

Leucospermum cordifolium یکی از شناخته‌شده‌ترین اعضای خانواده Proteaceae است. این خانواده عمدتاً در نیم‌کره جنوبی، به‌ویژه آفریقای جنوبی و استرالیا، تنوع بالایی دارد. جنس Leucospermum حدود ۵۰ گونه دارد که همگی به‌سبب گل‌آذین‌های کروی و پرپشت خود مشهورند. گونه L. cordifolium به‌دلیل برگ‌های قلبی‌شکل و گل‌های سوزنی‌رنگارنگ، به‌عنوان گونه‌ای شاخص در این جنس شناخته می‌شود.

منطقه بومی و پراکنش

زادگاه طبیعی Leucospermum cordifolium سواحل و دامنه‌های کوهستانی کیپ غربی در آفریقای جنوبی است. این گیاه بخشی از فلور منحصربه‌فرد «پادشاهی گیاهی کیپ» (Cape Floristic Region) است که یکی از غنی‌ترین هات‌اسپات‌های تنوع زیستی جهان به‌شمار می‌آید. پراکنش طبیعی آن بیشتر در ناحیه‌هایی با تابستان‌های گرم و خشک و زمستان‌های مرطوب دیده می‌شود.

زیستگاه و بوم‌شناسی

زیستگاه اصلی این گونه، پوشش گیاهی «فینبوس» است؛ اکوسیستمی غنی از درختچه‌های اسکلروفیل با خاک‌های بسیار فقیر از نظر مواد غذایی. Leucospermum cordifolium به خاک‌های اسیدی، شنی و کم‌فسفر سازگار شده و دارای ریشه‌های ویژه پروتئیدی برای جذب کارآمد مواد غذایی است. این گیاه به آتش‌سوزی‌های طبیعی نیز وابسته است؛ آتش به بازشدن میوه‌ها، حذف رقیبان و جوانه‌زنی بذرها کمک می‌کند.

تاریخچه و جنبه‌های علمی

این گونه در قرن نوزدهم توسط گیاه‌شناسان اروپایی از فلور کیپ توصیف و به‌تدریج وارد باغ‌های گیاه‌شناسی شد. نام جنس Leucospermum به‌معنای «دانه سفید» است و به رنگ روشن بذرها اشاره دارد، در حالی‌که صفت cordifolium به شکل قلبی برگ‌ها مربوط می‌شود. با گسترش صنعت گل شاخه‌بریده در قرن بیستم، L. cordifolium به یکی از مهم‌ترین پروتئاسه‌های تجاری تبدیل شد و امروزه در برنامه‌های اصلاحی برای تولید ارقام مقاوم‌تر و متنوع‌تر از نظر رنگ و شکل گل، نقشی کلیدی دارد.

خصوصیات - معرفی

ویژگی‌های کلی اندام‌های گیاه پروتئای سوزنی

Leucospermum cordifolium یا پروتئای سوزنی، درختچه‌ای همیشه‌سبز از تیرهٔ پروتئاسه است که معمولاً بین ۱ تا ۲ متر ارتفاع می‌گیرد. اندام‌های این گیاه ظاهری کاملاً زینتی و چشمگیر دارند و به‌خوبی با اقلیم‌های گرم و نسبتاً خشک سازگار شده‌اند.

ساقه و شاخه‌ها

ساقه‌ها چوبی، استوانه‌ای و در گیاهان جوان سبز مایل به قرمز و در پایه‌های مسن‌تر قهوه‌ای خاکستری هستند. شاخه‌ها نسبتاً متراکم و منشعب‌اند و حالت بوته‌ای فشرده ایجاد می‌کنند. پوست ساقه با افزایش سن، بافت‌دار و کمی ترک‌خورده می‌شود که عامل محافظت مکانیکی در برابر باد و نور شدید است.

برگ‌ها

برگ‌ها ساده، بدون بریدگی و عمدتاً به شکل قاشقی تا بیضوی کشیده هستند و طول آن‌ها حدود ۳ تا ۸ سانتی‌متر است. راس برگ‌ها در بسیاری واریته‌ها کمی نوک‌تیز یا دارای دندانه‌های کوچک است. رنگ برگ سبز مات تا سبز متمایل به خاکستری است که ناشی از لایه مومی ظریف روی سطح آن است. برگ‌ها چرمی و ضخیم‌اند و همین ویژگی به کاهش تبخیر و مقاومت در برابر خشکی کمک می‌کند.

گل‌آذین و گل‌ها

مهم‌ترین اندام زینتی این گیاه، گل‌آذین کروی تا نیم‌کروی آن است که قطر آن معمولاً ۸ تا ۱۲ سانتی‌متر می‌رسد. این گل‌آذین در واقع مجموعه‌ای متراکم از صدها گل لوله‌ای کوچک است که هر کدام یک سبک بلند و باریک شبیه سوزن ایجاد می‌کنند. رنگ گل‌ها بسیار متنوع است؛ زرد، نارنجی، قرمز و گاهی ترکیبی از این رنگ‌ها و با پیر شدن گل، اغلب به سمت نارنجی مایل به قهوه‌ای تغییر می‌کنند. پایهٔ گل‌آذین روی دمگل ضخیم و محکم قرار گرفته که برای بریدن و استفاده در گل‌آرایی بسیار مناسب است.

شرایط نگهداری پروتئای سوزنی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک‌های بسیار سبک، شنی و اسیدی با زهکشی عالی؛ فقیر از فسفر؛ pH اسیدی (حدود 4.5 تا 6)

دمای مناسب برای رشد پروتئای سوزنی

Leucospermum cordifolium گیاهی گرمادوست است و در بازهٔ دمایی ۱۰ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد بهترین رشد را دارد. این گیاه نسبت به یخبندان حساس است و دماهای کمتر از صفر می‌تواند به ریشه و جوانه‌ها آسیب جدی بزند. در مناطق سرد، کاشت در گلدان و جابه‌جایی به فضای محافظت‌شده در زمستان توصیه می‌شود.

رطوبت و آبیاری

این گیاه ذاتاً بومی مناطق نسبتاً خشک و با بارندگی فصلی است، بنابراین به رطوبت هوای متوسط و خاک همیشه خیس نیاز ندارد. آبیاری باید عمیق اما با فاصله انجام شود تا خاک بین دو آبیاری به‌خوبی خشک شود. رطوبت بسیار بالا و آبیاری مکرر، احتمال پوسیدگی ریشه و بیماری‌های قارچی را افزایش می‌دهد.

نور و مکان کاشت

پروتئای سوزنی برای گلدهی مطلوب به آفتاب کامل نیاز دارد؛ دست‌کم ۶ ساعت نور مستقیم در روز. کاشت در نقاط نیم‌سایه باعث کاهش تعداد گل‌ها و رشد علفی و ضعیف شاخساره می‌شود. در مناطق بسیار گرم، وجود سایهٔ ملایم در بعدازظهر می‌تواند از سوختگی برگ‌ها جلوگیری کند.

خاک، زهکشی و pH

این گیاه به خاک‌های سبک، شنی تا شنی‌لومی با زهکشی عالی نیاز دارد. ایستابی آب در خاک، مهم‌ترین عامل مرگ ریشه‌ها در پروتئای سوزنی است. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۵٫۵ تا ۶٫۵) مناسب است و بهتر است از خاک‌های سنگین رسی و غنی از فسفر پرهیز شود. افزودن ماسهٔ درشت و کمی مواد آلی سبک (پوست کاج، کمپوست کاملاً رسیده و اسیدی) برای بهبود ساختار خاک توصیه می‌شود.

جریان هوا و شرایط عمومی محیط

محل کاشت باید دارای جریان هوای ملایم باشد تا برگ‌ها سریع‌تر خشک شده و بیماری‌های قارچی کاهش یابد. کاشت در دامنه‌های شیب‌دار یا بسترهای مرتفع، ترکیبی ایده‌آل از زهکشی خوب، تهویهٔ مناسب و دریافت نور کافی را برای پروتئای سوزنی فراهم می‌کند.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين خانواده :
 

بانکسیا اشبی درخت نقره‌ای پروتئا (لئوکا‌دندرون نقره‌ای) درخت نقره‌ای (لئوکادندرون نقره‌ای) گرویلئا

  محسن شهاب الدین