۱۴۰۴ ششم دی

مزکیت پیچ‌دانه‌ای

این گیاه با نام علمی Prosopis pubescensis و نام مرسوم (Screwbean Mesquite) که به فارسي مزکیت پیچ‌دانه‌ای ناميده ميشود، گياهي از خانواده Leguminosae بومي بومی جنوب‌غرب ایالات متحده آمریکا و شمال مکزیک؛ حاشیه رودخانه‌ها، دشت‌های سیلابی و مناطق بیابانی گرم مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک‌های شنی تا لومی با زهکشی خوب؛ تحمل خاک‌های شور، قلیایی و بسیار فقیر؛ pH خنثی تا قلیایی (حدود 7 تا 9)

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه تبارزایی

Prosopis pubescensis که در فارسی با نام «مزکیت پیچ‌دانه‌ای» شناخته می‌شود، به خانواده Fabaceae (باقلائیان) و زیرخانواده Mimosoideae تعلق دارد. این گونه در جنس Prosopis جای می‌گیرد که شامل درختان و درختچه‌های گرمادوست با توانایی بالای تثبیت نیتروژن است. جنس Prosopis از نظر بوم‌شناسی برای پایداری خاک و چرخه نیتروژن در مناطق خشک اهمیت فراوان دارد.

منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی

Prosopis pubescensis گیاهی بومی نواحی نیمه‌خشک تا خشک قاره آمریکا است و خاستگاه اصلی آن عمدتاً در بخش‌هایی از آمریکای جنوبی و مرکزی گزارش شده است. رویشگاه‌های طبیعی آن در دشت‌های کم‌ارتفاع، دامنه‌های سنگلاخی و حاشیه آبراهه‌های فصلی قرار دارند. پراکنش این گونه به‌طور معمول با اقلیم گرم، فصل خشک طولانی و بارندگی سالانه کم تا متوسط همبستگی دارد.

زیستگاه و ویژگی‌های بوم‌شناختی

این گونه در خاک‌های سبک، شنی تا شنی‌رسی و حتی خاک‌های نسبتاً شور رشد می‌کند و به کمبود آب بسیار مقاوم است. ریشه‌های عمیق آن به دسترسی به آب‌های زیرسطحی کمک کرده و در تثبیت بسترهای شنی و جلوگیری از فرسایش نقش دارند. همزیستی با باکتری‌های تثبیت‌کننده نیتروژن در گره‌های ریشه‌ای، Prosopis pubescensis را به عنصری کلیدی در غنی‌سازی خاک‌های فقیر بدل می‌کند.

تاریخچه مطالعه و اهمیت علمی

توصیف علمی Prosopis pubescensis در چارچوب بازبینی‌های رده‌بندی جنس Prosopis در سده‌های اخیر انجام شده و بحث‌های متعددی پیرامون تمایز گونه‌ای آن با خویشاوندان نزدیک وجود داشته است. مطالعات مولکولی و مورفولوژیک، ساختار پیچیده گروه Prosopis را نشان داده و به بازنگری حدود گونه‌ها منجر شده‌اند. این گونه به‌عنوان مدلی برای درک سازگاری درختان لگوم با خشکی، شوری و فقرداشت خاک مورد توجه پژوهش‌های فیزیولوژیک و بوم‌شناسی است.

خصوصیات - معرفی

ریخت‌شناسی کلی

Prosopis pubescensis یا مزکیت پیچ‌دانه‌ای، درختچه‌ای تا درختی کوچک از تیره باقلاییان است که معمولاً ۳ تا ۸ متر ارتفاع می‌گیرد. فرم کلی گیاه گسترده و تاج آن چتری تا نامنظم است و اغلب چندساقه‌ای از قاعده رشد می‌کند. پوست تنه در سنین جوانی خاکستری تا قهوه‌ای روشن و در سنین بالا تیره‌تر و شیاردار می‌شود.

ساقه، شاخه‌ها و خارها

ساقه اصلی استوانه‌ای با قطر نسبتاً کم و چوبی سخت دارد. شاخه‌ها بسیار منشعب، باریک و اغلب زاویه‌دار بوده و در محل گره‌ها خمیدگی‌های ظریف نشان می‌دهند. خارها معمولاً زوج، سخت، نوک‌تیز و به رنگ سفید متمایل به خاکستری یا قهوه‌ای روشن هستند و طول آن‌ها اغلب ۱ تا ۳ سانتی‌متر است. سطح جوان شاخه‌ها کرک‌دار تا کرک‌پوش است که به نام گونه (pubescensis) اشاره دارد.

برگ‌ها

برگ‌ها شانه‌ای-مرکب (دو بار شانه‌ای) و به صورت متناوب روی شاخه‌ها قرار می‌گیرند. رگبرگ اصلی (محور برگ) باریک و سبز تا سبز متمایل به خاکستری است. هر برگ معمولاً چند جفت محور فرعی دارد و روی هر محور، تعداد زیادی برگچه کوچک، باریک و کشیده تا خطی-بیضوی دیده می‌شود. رنگ برگچه‌ها سبز مات تا سبز خاکستری است و سطح آن‌ها ممکن است کرک‌دار و مخملی باشد که به کاهش تعرق در شرایط خشک کمک می‌کند.

گل‌ها و گل‌آذین

گل‌ها بسیار ریز، فراوان و در گل‌آذین خوشه‌ای باریک و استوانه‌ای (شبیه دم‌روباهک) مجتمع می‌شوند. رنگ گل‌ها زرد مایل به سبز تا زرد کم‌رنگ است. کاسه و گلبرگ‌ها کوچک و کمتر جلب‌توجه‌کننده‌اند، اما پرچم‌ها نسبتاً بیرون‌زده و ظریف هستند. گل‌آذین‌ها معمولاً در انتهای شاخه‌های جوان ظاهر می‌شوند و با انبوهی از گل‌های کوچک، نمایی کرکی و متراکم ایجاد می‌کنند.

میوه و بذر

میوه، غلافی باریک تا نسبتاً ضخیم و پیچ‌خورده یا خمیده است که همین پیچ‌خوردگی مشخصه نام «پیچ‌دانه‌ای» است. رنگ غلاف ابتدا سبز و سپس زرد تا قهوه‌ای می‌شود. بذرها بیضوی تا کشیده، سخت و قهوه‌ای تیره‌اند و درون پالپ نسبتاً گوشتی یا فیبری قرار می‌گیرند.

شرایط نگهداری مزکیت پیچ‌دانه‌ای

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک‌های شنی تا لومی با زهکشی خوب؛ تحمل خاک‌های شور، قلیایی و بسیار فقیر؛ pH خنثی تا قلیایی (حدود 7 تا 9)

شرایط کلی اقلیمی برای رشد Prosopis pubescensis

Prosopis pubescensis یک درختچه/درخت نیمه‌بیابانی است که به گرما و خشکی سازگار شده است. این گیاه برای رشد مطلوب به اقلیم گرم و نیمه‌خشک تا خشک نیاز دارد و در مناطق با تابستان‌های طولانی و زمستان‌های ملایم عملکرد بهتری دارد. وزش بادهای گرم و خشک را به خوبی تحمل می‌کند و برای تثبیت اراضی تخریب‌شده مناسب است.

دما و تحمل سرما

بازه دمایی مناسب برای رشد فعال این گونه حدود ۲۰ تا ۳۵ درجه سانتی‌گراد است. درختان بالغ می‌توانند گرمای بیش از ۴۰ درجه را تحمل کنند، به‌شرط آن‌که ریشه‌ها به آب عمیق دسترسی داشته باشند. این گونه در برابر سرماهای ملایم مقاوم است اما یخبندان‌های شدید و طولانی، به‌ویژه در مرحله نهال، می‌تواند به بافت‌های جوان آسیب برساند.

رطوبت، بارندگی و آبیاری

Prosopis pubescensis گیاهی مقاوم به خشکی است و در مناطق با بارندگی سالانه کم تا متوسط رشد می‌کند. رطوبت نسبی پایین و دوره‌های طولانی بدون بارش را به خوبی تحمل می‌کند. آبیاری منظم تنها در سال‌های اولیه کاشت برای استقرار ریشه ضروری است؛ پس از استقرار، آبیاری عمیق و با فواصل زیاد نسبت به آبیاری‌های سطحی و مکرر ارجحیت دارد، زیرا باعث توسعه ریشه‌های عمیق می‌شود.

نور و شدت تابش

این گیاه کاملاً آفتاب‌دوست است و در شرایط سایه رشد ضعیفی خواهد داشت. حداکثر فتوسنتز و رشد تاج در نور مستقیم و کامل خورشید رخ می‌دهد. کاشت در مکان‌های باز، بدون سایه‌اندازی ساختمان‌ها یا درختان بلند، برای افزایش تولید زیست‌توده و بذر توصیه می‌شود.

خاک، pH و زهکشی

Prosopis pubescensis در طیف وسیعی از خاک‌ها از شنی تا لومی و رسی سبک رشد می‌کند، اما خاک‌های عمیق، با زهکشی مناسب و تهویه خوب برای آن ایده‌آل هستند. این گونه نسبت به شوری خفیف تا متوسط تحمل دارد و در خاک‌های نسبتاً فقیر نیز به‌دلیل همزیستی با باکتری‌های تثبیت‌کننده نیتروژن موفق است. بازه pH کمی قلیایی تا خنثی (حدود ۷ تا ۸) برای رشد بهینه توصیه می‌شود.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين جنس :
 

کهور جغجغه یا کهورک

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

لوسینا سفید (درخت نخودک) رز ونزوئلایی پالو وردۀ آبی آکاسیا بلندبرگ

  محسن شهاب الدین