۱۴۰۴ ششم دی

لوسینا سفید (درخت نخودک)

این گیاه با نام علمی Leucaena leucocepha و نام مرسوم (White Leadtree) که به فارسي لوسینا سفید (درخت نخودک) ناميده ميشود، گياهي از خانواده Leguminosae بومي بومی آمریکای مرکزی و جنوب مکزیک، در مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری خشک تا نیمه‌مرطوب مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک سبک تا لومی یا شنی با زهکشی خوب، نسبتاً فقیر تا متوسط، تحمل‌پذیر نسبت به خشکی، با pH خنثی تا کمی قلیایی (حدود 6.5 تا 8)

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و خویشاوندی گیاه‌شناختی

Leucaena leucocephala که در فارسی با نام لوسینای سفید یا درخت نخودک شناخته می‌شود، متعلق به خانواده Fabaceae (لوبیاسانان) و زیرخانواده Mimosoideae است. این گونه در جنس Leucaena قرار دارد که شامل چندین گونه درختی و درختچه‌ای تثبیت‌کننده نیتروژن است. ویژگی مهم این خانواده، تشکیل گره‌های ریشه‌ای و همزیستی با باکتری‌های تثبیت‌کننده نیتروژن است که به بهبود حاصلخیزی خاک کمک می‌کند.

منطقه بومی و گسترش جغرافیایی

زادگاه اصلی Leucaena leucocephala مناطق گرمسیری قاره آمریکا، به‌ویژه جنوب مکزیک و آمریکای مرکزی است. از سده بیستم، این گونه به‌طور گسترده به مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری آسیا، آفریقا و اقیانوسیه معرفی شده است. امروزه این درخت در بسیاری از کشورها به‌عنوان گونه‌ای فراگیر (Invasive) شناخته می‌شود زیرا به آسانی در حاشیه جاده‌ها، زمین‌های متروکه و مراتع گسترش می‌یابد.

زیستگاه و بوم‌شناسی

زیستگاه طبیعی لوسینا سفید شامل جنگل‌های خشک گرمسیری، دامنه‌های کم‌ارتفاع و نواحی باز با خاک‌های نسبتاً سبک و زهکش‌دار است. این گونه نسبت به خشکی مقاوم است و در بارندگی سالیانه ۶۰۰ تا ۱۵۰۰ میلی‌متر رشد مطلوب دارد. توانایی رشد روی خاک‌های فقیر همراه با تثبیت نیتروژن، آن را به گونه‌ای کلیدی در سامانه‌های کشاورزی ـ جنگلداری تبدیل کرده است.

تاریخچه استفاده و معرفی

سوابق استفاده سنتی از Leucaena leucocephala در آمریکای مرکزی شامل تأمین چوب سوخت، علوفه دام و بهبود خاک است. در قرن بیستم این گیاه در برنامه‌های توسعه روستایی، جنگل‌کاری و کنترل فرسایش در آسیا و آفریقا معرفی شد. با وجود مزایای فراوان، ترکیب شیمیایی برگ‌ها حاوی ماده‌ای به نام mimosine است که در صورت مصرف زیاد می‌تواند برای دام‌ها زیان‌آور باشد؛ بنابراین مدیریت علمی و کنترل‌شده این گونه برای بهره‌برداری پایدار ضروری است.

خصوصیات - معرفی

مشخصات کلی اندام‌های گیاه لوکائنا لوکوسفالا

لوکائنا لوکوسفالا درختچه‌ای تا درختی کوچک از خانواده باقلاییان است که معمولاً ارتفاع آن بین ۳ تا ۸ متر است. تاج گیاه گسترده و نسبتاً باز است و نمایی سبک و ظریف به گیاه می‌دهد. رنگ کلی اندام‌های هوایی سبز تا سبز مایل به خاکستری است.

ساقه و شاخه‌ها

ساقه اصلی باریک، نسبتاً راست و اغلب چندساقه‌ای است. پوست ساقه در گیاهان جوان سبز، صاف و نازک بوده و با افزایش سن به رنگ قهوه‌ای روشن تا خاکستری مایل به قهوه‌ای درمی‌آید و ممکن است کمی ترک‌دار شود. شاخه‌ها نازک، انعطاف‌پذیر و بدون خار هستند و زاویه خروج آن‌ها از ساقه معمولاً باز است.

برگ‌ها

برگ‌ها مرکب و دو بار شانه‌ای (دوپر شانه‌ای) هستند و ظاهری پرمانند و لطیف ایجاد می‌کنند. طول برگ‌ها معمولاً ۱۰ تا ۲۰ سانتی‌متر است و هر برگ شامل چندین جفت محور فرعی است. روی هر محور فرعی ردیف‌هایی از برگچه‌های ریز بیضوی تا خطی قرار دارد. برگچه‌ها بسیار کوچک، به طول حدود ۵ تا ۱۰ میلی‌متر، به رنگ سبز روشن تا سبز متوسط و نسبتاً نازک هستند. سطح برگچه‌ها صاف و بدون کرک محسوس است.

گل‌ها

گل‌ها به‌صورت گل‌آذین کروی و توپی‌شکل روی دمگل‌های باریک تشکیل می‌شوند. قطر سرگل‌ها حدود ۱ تا ۲ سانتی‌متر است. رنگ گل‌ها سفید مایل به کرم تا کرم مایل به زرد است. هر گل‌آذین متشکل از تعداد زیادی گل ریز لوله‌ای‌شکل است که پرچم‌های بیرون‌زده ظاهری کرکی و پف‌دار ایجاد می‌کنند. گل‌ها معمولاً در نواحی زیربغل برگ‌ها ظاهر می‌شوند.

میوه و بذر

میوه به صورت نیام باریک و کشیده، به طول حدود ۱۰ تا ۲۰ سانتی‌متر است. نیام‌ها صاف، نسبتاً نازک و در ابتدا سبز، سپس در زمان رسیدگی قهوه‌ای تا قهوه‌ای تیره می‌شوند. داخل هر نیام چندین بذر مسطح، بیضوی و سفت به رنگ قهوه‌ای روشن تا قهوه‌ای تیره وجود دارد. آویزان بودن نیام‌های متعدد بر روی شاخه‌ها از ویژگی‌های ظاهری بارز این گیاه است.

شرایط نگهداری لوسینا سفید (درخت نخودک)

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک سبک تا لومی یا شنی با زهکشی خوب، نسبتاً فقیر تا متوسط، تحمل‌پذیر نسبت به خشکی، با pH خنثی تا کمی قلیایی (حدود 6.5 تا 8)

ویژگی‌های کلی شرایط رشد لوسینا سفید

لوسینا سفید (Leucaena leucocephala) درختی همیشه‌سبز و گرمسیری است که برای رشد مطلوب به محیطی گرم، آفتابی و نسبتاً مرطوب نیاز دارد. این گیاه در مناطق نیمه‌گرمسیری و گرمسیری بهترین عملکرد را نشان می‌دهد و در صورت تأمین شرایط مناسب، رشد سریع و تولید زیست‌توده بالایی خواهد داشت.

دما و تحمل سرما

دمای مناسب برای رشد رویشی لوسینا حدود ۲۰ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد است. دمای متوسط سالانه کمتر از ۱۸ درجه، رشد گیاه را به‌شدت کند می‌کند. این درخت نسبت به سرما حساس است و یخبندان‌های شدید (کمتر از ۰ درجه سانتی‌گراد) می‌توانند به برگ‌ها و شاخه‌های جوان آسیب بزنند. در مناطق با زمستان ملایم و بدون یخبندان‌های طولانی، پایداری و طول عمر گیاه بیشتر است.

نور و شدت تابش

لوسینا به نور کامل خورشید نیاز دارد و در شرایط سایه رشد مطلوبی ندارد. حداقل ۶ تا ۸ ساعت نور مستقیم خورشید در روز برای دستیابی به رشد سریع توصیه می‌شود. سایه‌اندازی زیاد باعث کاهش تراکم برگ، کاهش توان تثبیت نیتروژن و کاهش تولید علوفه می‌شود.

رطوبت، بارندگی و آبیاری

این گیاه در محدوده بارندگی سالانه حدود ۶۰۰ تا ۲۰۰۰ میلی‌متر عملکرد خوبی دارد. در فصل‌های خشک، آبیاری تکمیلی به‌ویژه در سال‌های اولیه استقرار ریشه اهمیت دارد. تحمل نسبی به خشکی دارد، اما خشکی طولانی‌مدت بدون آبیاری موجب ریزش برگ و کاهش رشد می‌شود. رطوبت نسبی متوسط برای جلوگیری از تنش آبی مناسب است.

خاک، بافت و pH

لوسینا سفید در خاک‌های نسبتاً سبک تا متوسط با زهکش خوب بهترین رشد را دارد. خاک‌های عمیق، لومی یا لومی‌–شنی با تهویه مناسب ایده‌آل هستند. این گیاه نسبت به شوری متوسط و فقر نیتروژن تا حدی متحمل است، زیرا ریشه‌های آن با باکتری‌های تثبیت‌کننده نیتروژن همزیست‌اند. pH مناسب در محدوده ۶ تا ۷٫۵ است، اما در خاک‌های کمی قلیایی نیز می‌تواند رشد کند. ایستابی آب و خاک‌های سنگین رسی با زهکش ضعیف برای این گیاه نامطلوب‌اند.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين جنس :
 

درخت توپ سفید

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

آکاسیا بلندبرگ رز ونزوئلایی ماکیا آموری درخت مرجانی معمولی

  محسن شهاب الدین