خرفه

دانستنیهای علمی

امروزه تقریبا 40 رقم از این گیاه کشت می شود.

برگهای آن در برخی مناطق به عنوان سبزی مصرف می شود و مزه برگهای آن ترش و کمی شور است.

خرفه بیش از هر سبزی برگی دیگری امگا-3( به خصوص آلفا لینولئیک اسید) دارد. مطالعات نشان داده اند که خرفه mg/g 01/0 eicosapentaenoic acid (EPA)دارد. این مقدار بسیار زیادی از این ماده برای یک سبزی برگی است. EPA یک امگا-3 است که در ماهی، برخی گیاهان و بذر کتان یافت می شود.

این گیاه دارای پروتئین، چربی، کربوهیدرات، ویتامین A، تیامین، ریبوفلاوین، نیاسین، ویتامین B6، فولات یا ویتامین B9، ویتامین C، ویتامین E، کلسیم، آهن، منیزیم، منگنز، فسفر، پتاسیم و روی است.

خصوصیات - معرفی

نور مورد نياز خیلی زیاد آبياري و رطوبت کمی خشک دماي مورد نياز 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز دامنه وسیعی از خاکها با زهکش مناسب

شاخه ها به صورت شعاعی قرار می گیرند. برگها بدون دمبرگ، گرد، صاف، آبدار و براق هستند. آرایش برگها به صورت متقابل است. گلهای زرد رنگ آن تنها در نور آفتاب و در مرکز برگها بوجود می آید. بذرها قرمز-قهوه ای، گرد و کوچک هستند. خرفه بذر زیادی تولید می کند. یک گیاه می تواند تا 240 هزار بذر تولید کند. بذرهای می توانند تا 40 سال قدرت نامیه خود را حفظ کنند. جوانه زنی بذرها پس از آبیاری و یا بارندگی صورت می گیرد. تعداد زیادی از بذرهایی که جوانه می زنند از بین می روند ولی بذرهای جوانه زده به سرعت رشد می کنند و طی چند هفته می توانند گل تولید کنند. ساقه این گیاه تا چندین روز پس از چیده شدن می تواند شادابی خود را حفظ کند.

شرایط محیط رشد

نور کامل آفتاب نیاز دارد. به خشکی مقاوم بوده و نیاز آبی آن کم است. به خاکهایی با زهکش مناسب نیاز دارد. این گیاه آفت و یا بیماری خاصی ندارد.

دما

خرفه (Portulaca oleracea) گیاهی گرمادوست است و در دمای حدود 20 تا 35 درجهٔ سانتی‌گراد بهترین رشد را نشان می‌دهد. به سرما و یخبندان بسیار حساس است و کاهش دما به زیر 10 درجه می‌تواند رشد را کند یا متوقف کند. در مناطق معتدل، کشت پس از رفع خطر سرمای بهاره توصیه می‌شود.

نور

این گیاه برای تولید تودهٔ رویشی و شاخه‌دهی مناسب به نور زیاد نیاز دارد. آفتاب کامل (حداقل 6 تا 8 ساعت نور مستقیم) موجب رشد متراکم‌تر و کیفیت بهتر اندام‌های خوراکی می‌شود. در سایه یا نور کم، ساقه‌ها درازتر و برگ‌ها کم‌پشت‌تر می‌شوند.

رطوبت و آبیاری

خرفه به‌طور طبیعی تحمل خوبی به خشکی دارد و در رطوبت متوسط عملکرد مطلوبی دارد. با این حال، رطوبت یکنواخت خاک بدون غرقابی باعث برگ‌دهی بهتر می‌شود. آبیاری سبک و منظم، به‌ویژه در گرمای شدید، مناسب است؛ اما ماندابی شدن آب می‌تواند خطر پوسیدگی ریشه را افزایش دهد.

خاک و زهکشی

این گیاه در طیف وسیعی از خاک‌ها رشد می‌کند، ولی خاک‌های سبک تا متوسط (شنی-رسی) با زهکشی خوب ایده‌آل هستند. زهکشی مناسب مهم‌ترین عامل جلوگیری از بیماری‌های ریشه است. pH نزدیک خنثی تا کمی اسیدی/قلیایی (حدود 5.5 تا 7.5) معمولاً مناسب است.

مواد غذایی و مدیریت بستر

خرفه نیاز غذایی بالایی ندارد، اما وجود ماده آلی ملایم (کمپوست کاملاً رسیده) به بهبود بافت خاک و نگهداشت رطوبت کمک می‌کند. مصرف بیش از حد کودهای ازته می‌تواند رشد آبدار و حساس به تنش ایجاد کند؛ بنابراین تغذیه متعادل و سبک توصیه می‌شود.

مقابله به آفات خرفه

این گیاه آفت و یا بیماری خاصی ندارد. در بعضی مواقع شته ها می توانند مشکل ساز باشند. در خاکهایی با زهکش نامناسب پوسیدگی طوقه رخ می دهد.

نحوه تکثیر خرفه

مروری بر راهبرد تولیدمثل خرفه (Portulaca oleracea)

خرفه گیاهی علفی و یک‌ساله است که عمدتاً با بذر تکثیر می‌شود و در بسیاری از مناطق به‌صورت خودرو نیز گسترش می‌یابد. ویژگی کلیدی آن تولید بذر فراوان و توانایی جوانه‌زنی در شرایط متنوع است؛ بنابراین چرخه زندگی‌اش بر تولیدمثل جنسی و تشکیل بانک بذر در خاک استوار است.

گرده‌افشانی و تشکیل بذر

گل‌های خرفه کوچک و معمولاً خودبارور هستند، هرچند حشرات می‌توانند به گرده‌افشانی کمک کنند. پس از لقاح، میوه کپسولی تشکیل می‌شود که با رسیدن، باز شده و تعداد زیادی بذر ریز و تیره را آزاد می‌کند. ریز بودن بذرها باعث پراکنش آسان با باد، آب، جابه‌جایی خاک و فعالیت‌های باغبانی می‌شود.

پراکنش، خواب بذر و جوانه‌زنی

بذرهای خرفه می‌توانند در خاک برای مدت قابل‌توجهی زنده بمانند و با فراهم شدن دما و رطوبت مناسب جوانه بزنند. جوانه‌زنی معمولاً سطحی است و نور می‌تواند آن را تقویت کند؛ به همین دلیل به‌هم‌زدن خاک و قرار گرفتن بذرها در سطح، شانس سبزشدن را افزایش می‌دهد. تولید پی‌درپی بذر در طول فصل رشد، موج‌های چندگانه سبز شدن را ممکن می‌سازد.

تکثیر رویشی در شرایط طبیعی

هرچند روش غالب، بذر است، ساقه‌های خزنده خرفه در تماس با خاکِ مرطوب می‌توانند ریشه‌های نابجا ایجاد کنند و قطعات شکسته ساقه پس از آبیاری دوباره استقرار یابند. این توانایی رویشی، به‌ویژه هنگام وجین یا خرد شدن بوته، به گسترش ناخواسته کمک می‌کند.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

خرفه دارای رنگدانه های betalain alkaloidو yellow betaxanthins است که در مطالعات آزمایشگاهی نشان داده شده است که خاصیت آنتی اکسیدانتی دارند.

برگهای این گیاه برای درمان نیش حشرات، مارگزیدگی، سوختگی ها، زخمها، درد ناشی از نیش زنبور، اسهال خونی، اسهال، هموروئید، خونریزی پس از زایمان و خونریزی روده ای استفاده می می شود.

هم مطالعات تاریخی و هم مطالعات بیوشیمیایی نشان می دهد که این گیاه می تواند رادیکالهای آزاد را از بین ببرد و در نتیجه آنتی اکسیدانت محسوب می شود. علاوه بر این می تواند پراکسیداسیون چربی ها، دهیدروژنه شدن لاکتات و در نتیجه تنشهای اکسیداتیو را کاهش دهد.

نشان داده شده است که عصاره خرفه می تواند آماسهای ناشی ازhypoxia( عدم توانایی برخی از اندامهای بدن در دریافت اکسیژن) را کاهش دهد.

در 24 مطالعه نشان داده شده است که این گیاه می تواند میزان گلیکولیز ومقدار آدنوزین تری فسفات را افزایش دهد و باعث افزایش اریتروپروتئین درون زا شود.

در مطالعاتی که بر روی موشها صورت گرفت اثر محافظتی عصاره اتانولی این گیاه بر روی سلولهای عصبی و بهبود عملکرد رفتاری و اضطراب مشاهده شد.

مطالعات بالینی اثر خرفه را بر روی باز شدن مجاری هوا در ریه ها نشان می دهند. در این مطالعات نشان داده شده است که مصرف خوراکی عصاره خرفه اثری بهتر از theophylline( داروی مورد استفاده در آسم) داشت.

در تعداد کمی از مطالعات نشان داده شده است که مصرف خرفه به مدت 8 هفته میزان انسولین و تری گلیسیرید خون و همچنین عملکرد کبد را بهبود می بخشد.

پیشنهاد شده است که این گیاه برای درمان خونریزی غیرطبیعی رحم، آسم، دیابت نوع دو و بیماری پوستی گل سنگ مفید است ولی مطالعات در این زمینه کم بوده و به بررسی های بیشتری نیاز است.

خرفه منع مصرف، عوارض جانبی مشخص و تداخل دارویی با هیچ دارویی ندارد. البته تاثیر آن در دوران بارداری و شیردهی هنوز مشخص نیست و به مطالعات بیشتری نیاز دارد.

سایر اطلاعات

نکته مهم درباره این گیاه این است که نباید با فرفیون که در نزدیکی آن رشد می کند اشتباه گرفته شود. ساقه های دارای مایعی شیری رنگ هستند.

ساير تصاوير :  

گياهان ديگر از همين جنس :

آشنایی با جنس گلِ ناز و همه گونه های آن

گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره خرفه و جنس های آن