این گیاه با نام علمی Pluchea sericea و نام مرسوم (Arrowweed) که به فارسي بوته نیپیکانی ناميده ميشود، گياهي از خانواده Compositae بومي بومی جنوبغرب ایالات متحده آمریکا و شمال مکزیک؛ حاشیه رودخانهها، سیلابدشتها و مناطق نیمهبیابانی مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاکهای شنی تا لومی با زهکشی متوسط تا خوب؛ تحمل خاکهای شور و قلیایی؛ pH خنثی تا قلیایی (حدود 7 تا 8.5)
دانستنیهای علمی
ردهبندی و خویشاوندی گیاهشناسی
Pluchea sericea که در فارسی به «بوته نیپیکانی» شناخته میشود، گونهای از تیره Asteraceae (کاسنیان) است. این خانواده یکی از بزرگترین خانوادههای گیاهی دنیا با تنوع بسیار زیاد در علفیها و درختچهها است. جنس Pluchea شامل چندین گونه علفی و درختچهای مقاوم به خشکی و شوری است که بیشتر در نواحی گرم و نیمهگرم پراکنش دارند. این گونه از نظر ریختشناسی با شاخههای چوبی، برگهای نقرهای مایل به خاکستری و کرکدار، و گلآذینهای کوچک مرکب شناخته میشود.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
موطن اصلی Pluchea sericea آمریکای شمالی است؛ بهویژه بخشهای جنوبغرب ایالات متحده و شمال مکزیک. این گونه بهعنوان یک درختچه بومی مناطق بیابانی و نیمهبیابانی حاشیه رودخانهها مطرح است. گزارشهایی از کشت و گسترش محدود آن در سایر مناطق خشک جهان وجود دارد، اما پراکنش طبیعی آن همچنان بیش از همه در حوزه رودخانه کلرادو و حوضههای آبریز مجاور مشاهده میشود.
زیستگاه و سازگاریهای بومشناختی
زیستگاههای تیپیک بوته نیپیکانی شامل حاشیه رودخانههای دائمی و فصلی، آبگذرها، چشمهها و نواحی با سطح آب زیرزمینی بالا است. این گیاه بهطور ویژه با خاکهای شور، قلیایی و اغلب رسی سازگار شده است و میتواند درصد نمک بالا را تحمل کند. ریشههای عمیق و گسترده به آن امکان میدهد در شرایط خشکی سطحی، همچنان به منابع آب عمقی دسترسی داشته باشد. این ویژگی باعث میشود نقش مهمی در تثبیت خاک و کاهش فرسایش سواحل رودخانهها داشته باشد.
پیشینه مطالعه و اهمیت علمی
مطالعات علمی بر Pluchea sericea از اوایل قرن نوزدهم، همزمان با اکتشافات گیاهشناسی در غرب آمریکا آغاز شد. این گونه برای بومشناسان بهعنوان یک مدل در بررسی سازگاری گیاهان چوبی با شوری و سیلاب اهمیت دارد. همچنین گزارشهایی از بررسی ترکیبات ثانویه آن، بهویژه فلاونوئیدها و اسانسها، در زمینه شیمی گیاهی و پتانسیل دارویی منتشر شده است، هرچند بسیاری از این دادهها هنوز در مرحله مطالعات مقدماتی قرار دارند.
خصوصیات - معرفی
ساقه و فرم رویشی
بوته نیپیکانی (Pluchea sericea) درختچهای چندساله و پرشاخوبرگ است که معمولاً ۲ تا ۴ متر ارتفاع میگیرد. ساقهها راست، چوبی و بهشدت منشعباند و ظاهری گلدانی و متراکم ایجاد میکنند. پوست ساقه در گیاهان جوان سبز تا سبز مایل به خاکستری و در گیاهان مسنتر قهوهای تا خاکستری و نسبتاً ترکخورده است. شاخهها باریک، انعطافپذیر و اغلب بهصورت عمودی تا کمی مایل رشد میکنند و در سطح خود پوشش ظریف کرک دارند که به گیاه نمایی نقرهای میدهد.
برگها
برگهای بوته نیپیکانی ساده، بدون بریدگی و بهصورت متناوب روی ساقه قرار گرفتهاند. شکل برگها باریک، سرنیزهای تا خطی است و طول آنها معمولاً بین ۳ تا ۸ سانتیمتر و عرض آنها حدود ۰٫۵ تا ۱ سانتیمتر است. سطح دو روی برگ با کرکهای ریز، متراکم و نقرهای–خاکستری پوشیده است که باعث درخشندگی و رنگ خاکستری–سبز برگها میشود. حاشیه برگها صاف تا کمی موجدار، نوک برگ تیز و قاعده آن باریک و متصل به ساقه است. این پوشش کرکی و باریک بودن برگها با کاهش تعرق، سازگاری گیاه را با محیطهای خشک افزایش میدهد.
گلآذین و گلها
گلها کوچک و در گلآذینهای خوشهای یا شبهخوشهای متراکم در انتهای شاخهها تشکیل میشوند. رنگ گلها معمولاً صورتی کمرنگ تا بنفش مایل به صورتی است. هر گلآذین شبیه کپههای کوچک خانواده کاسنیان بوده و از گلچههای لولهای ریز متعددی تشکیل شده است. براکتههای سبز تا سبز مایل به ارغوانی، کپه را دربر میگیرند. قطر هر کپه معمولاً کمتر از ۱ سانتیمتر است و در زمان گلدهی، مجموعه کپهها ظاهری ابریمانند و رنگین در انتهای شاخسارهها ایجاد میکنند.
میوه و بذر
میوه از نوع فندقه کوچک و کشیده است که به رنگ قهوهای روشن تا خاکی دیده میشود. بر روی میوهها پاپوس (پرزهای نازک و کرکی) وجود دارد که به رنگ سفید تا کرم بوده و در پراکنش بذر توسط باد نقش مهمی دارد. اندازه فندقهها بسیار ریز است و درون هر میوه یک بذر کوچک قرار دارد.
شرایط نگهداری بوته نیپیکانی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاکهای شنی تا لومی با زهکشی متوسط تا خوب؛ تحمل خاکهای شور و قلیایی؛ pH خنثی تا قلیایی (حدود 7 تا 8.5)
|
دمای مناسب برای رشد بوته نیپیکانی
بوته نیپیکانی گیاهی گرمادوست و مقاوم به حرارت است و در محدوده دمایی حدود ۲۰ تا ۳۸ درجه سانتیگراد بهترین رشد را دارد. این گونه بومی مناطق بیابانی و حاشیه رودخانههای گرم و خشک است و میتواند گرمای شدید روز را تحمل کند. با این حال، سرمای شدید و یخبندان طولانی میتواند به بافتهای جوان آسیب برساند، بنابراین در نواحی با زمستانهای بسیار سرد، حفاظت ریشه یا کاشت در مکانهای کمسرما توصیه میشود.
رطوبت و نیاز آبی
بوته نیپیکانی در طبیعت اغلب در حاشیه آبراههها و زمینهای با سطح ایستابی نسبتاً بالا میروید. این گیاه هم به خشکی و هم به رطوبت دورهای سازگار است، اما برای رشد بهینه، دسترسی منظم به رطوبت خاک (نه غرقابی دائمی) مناسبتر است. آبیاری عمیق و با فاصله، که باعث نفوذ آب به لایههای زیرین خاک شود، سیستم ریشهای عمیق آن را تقویت میکند.
نور و شدت تابش
نیپیکانی یک گیاه آفتابدوست است و بیشترین رشد و تولید شاخساره را در نور کامل خورشید نشان میدهد. کاشت در مکانهای نیمسایه موجب کاهش تراکم شاخساره و کمرنگ شدن برگها میشود. این گیاه به تابش شدید و هوای داغ عادت دارد و در اقلیمهای بسیار گرم، نسیم ملایم و تهویه مناسب به کاهش تنش گرمایی کمک میکند.
خاک، زهکش و ویژگیهای بستر کشت
بوته نیپیکانی خاکهای شنی، شنیرسی و حتی خاکهای نسبتاً شور را تحمل میکند. مهمترین ویژگی خاک برای این گیاه، زهکش مناسب همراه با عمق کافی برای نفوذ ریشه است. pH خاک از کمی اسیدی تا قلیایی ملایم برای آن قابل قبول است. افزودن مقدار کمی مواد آلی به خاکهای بسیار سبک، ظرفیت نگهداری آب را بهبود میبخشد، در حالی که در خاکهای سنگین، بهکارگیری ماسه درشت به افزایش تهویه و جلوگیری از ماندآبی کمک میکند.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين خانواده :