این گیاه با نام علمی Encelia farinosa و نام مرسوم (Brittlebush) که به فارسي بوته شکننده بیابانی (انسلیا نقرهای) ناميده ميشود، گياهي از خانواده Compositae بومي بومی جنوبغرب ایالات متحده و شمال مکزیک؛ بهویژه بیابانهای سونوران و موهاوی، در دامنههای سنگلاخی، دشتهای بیابانی و مناطق بسیار گرم و خشک رشد میکند مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک بسیار سبک شنی یا سنگلاخی با زهکشی عالی؛ بسیار مقاوم به خشکی؛ ترجیحاً خاک خنثی تا قلیایی؛ pH حدود 6.5 تا 8.5
دانستنیهای علمی
نام علمي
Encelia farinosa
ردهبندی و خویشاوندی گیاهشناسی
Encelia farinosa که در فارسی گاهی «اِنسیلیا فارینوسا» یا «بوته بریتلبوش» نامیده میشود، از تیره Asteraceae یا کاسنیان است. این تیره یکی از بزرگترین خانوادههای گیاهی جهان است و آفتابگردان، کاسنی و بابونه نیز در آن قرار دارند. جنس Encelia شامل چندین گونه بوتهای بیابانی در قاره آمریکا است و E. farinosa یکی از شناختهشدهترین آنها به شمار میرود.
ویژگیهای مورفولوژیک شاخص
برگها معمولاً بیضی تا تخممرغی، پوشیده از لایهای ضخیم از کرک سفید تا نقرهای هستند که ظاهری آردآلود به گیاه میدهد؛ صفت farinosa نیز به همین «پوشش آردی» اشاره دارد. این پوشش کرکی نقش کلیدی در بازتاب نور خورشید، کاهش دمای برگ و محدود کردن تبخیر در شرایط بسیار خشک دارد. گلآذینها شبیه گل آفتابگردان کوچک با گلچههای زرد درخشان هستند که برای حشرات گردهافشان منبع مهم گرده و شهد محسوب میشوند.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
Encelia farinosa بومی بیابانهای جنوبغربی آمریکای شمالی است. پراکنش اصلی آن در بیابانهای سونوران و موهاوی در ایالتهای آریزونا، نوادا، کالیفرنیا و نیز شمال مکزیک گزارش شده است. این گونه اغلب در دامنههای سنگلاخی، بستر رودخانههای خشک، حاشیه جادهها و دشتهای شنی تا ارتفاعات پایین تا متوسط دیده میشود.
زیستگاه و بومشناسی
این بوته در اقلیمهای فوقالعاده گرم، با بارندگی بسیار اندک و خاکهای فقیر رشد میکند. سیستم ریشهای گسترده و عمیق آن امکان بهرهبرداری از رطوبت اندک خاک را فراهم میسازد و آن را به گونهای کلیدی در پایدارسازی بسترهای بیابانی تبدیل میکند. گلدهی در پی بارشهای زمستانه یا اوایل بهار رخ میدهد و موجب شکوفایی زردرنگ چشمگیر در مناظر بیابانی میشود.
تاریخچه نامگذاری و کاربردهای علمی
جنس Encelia به افتخار گیاهشناس اسپانیایی «کریستوبال اِنثِلیو» (Enzelius/Encelius) در قرن هفدهم نامگذاری شده است. شرح علمی Encelia farinosa در قرن نوزدهم در چارچوب مطالعات فلور آمریکای شمالی ثبت شد و از آن زمان بهعنوان نمونهای کلاسیک از سازگاری گیاهان گلدار با محیطهای بیابانی مورد مطالعه قرار گرفته است. پژوهشها بر روی ویژگیهای فیزیولوژیک آن، از جمله بازتابندگی برگ و کارایی مصرف آب، در درک استراتژیهای تحمل خشکی در گیاهان نقش مهمی داشته است.
خصوصیات - معرفی
ویژگیهای کلی اندامهای رویشی
انسلیا نقرهای (Encelia farinosa) بوتهای چندساله، تنومند و بهطور معمول ۵۰ تا ۱۲۰ سانتیمتر ارتفاع دارد. این گیاه دارای شاخههای فراوان، شکننده و به رنگ خاکستری متمایل به نقرهای است. اندامهای هوایی اغلب با پوشش کرکی-پودری (فارینوز) پوشیده شدهاند که به آن نمایی نقرهای و مات میدهد. بافت ساقه نیمهچوبی تا چوبی بوده و در گیاهان مسنتر قهوهای و متراکم میشود.
ساقه و آرایش شاخهها
ساقهها قائم تا نسبتاً گسترده و از پایه منشعب هستند. قطر ساقههای اصلی در گیاهان بالغ میتواند تا حدود ۱ سانتیمتر برسد. جوانههای جانبی فراوان بوده و شاخههای فرعی باریکتر با مقطع تقریباً گرد تشکیل میدهند. سطح ساقه جوان خاکستری روشن تا نقرهای است و به دلیل پوشش کرکهای ریز، حالت مخملی دارد. با افزایش سن، پوسته ساقه ترکدار و تیرهتر میشود.
برگها
برگها ساده، بدون بریدگی عمیق و عمدتاً تخممرغی تا سرنیزهای شکل هستند. طول برگها معمولاً بین ۲ تا ۵ سانتیمتر و پهنا ۱ تا ۳ سانتیمتر است. سطح دو طرف برگ با کرکهای سفید-نقرهای متراکم پوشیده شده که رنگ برگ را به خاکستری نقرهای تبدیل میکند و درخشندگی خاصی زیر نور خورشید ایجاد مینماید. حاشیه برگها صاف یا کمی موجدار و دمبرگها کوتاه تا تقریباً بدون دمبرگ هستند. بافت برگ ضخیم، چرمی و تطبیقیافته برای کاهش تعرق است.
گلآذین و گلها
گلها به صورت گلآذین کلاپرک (مانند گل آفتابگردان کوچک) در انتهای شاخهها ظاهر میشوند. قطر هر کلاپرک معمولاً ۲ تا ۵ سانتیمتر است. گلچههای زبانهای پیرامونی به رنگ زرد درخشان و نسبتاً دراز بوده و مرکز گل با گلچههای لولهای زرد تا زرد-نارنجی پر میشود. گلآذینها روی دمگلهای بلند، باریک و نسبتاً بدون برگ قرار دارند که تضاد زیبایی بین زمینه نقرهای شاخ و برگ و زردی گلها ایجاد میکند.
شرایط نگهداری بوته شکننده بیابانی (انسلیا نقرهای)
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک بسیار سبک شنی یا سنگلاخی با زهکشی عالی؛ بسیار مقاوم به خشکی؛ ترجیحاً خاک خنثی تا قلیایی؛ pH حدود 6.5 تا 8.5
|
معرفی کلی شرایط محیطی
گیاه Encelia farinosa (اِنسِلیا فارینوسا) یک درختچهی بیابانی است که برای رشد مطلوب به شرایط خشک و گرم نیاز دارد. این گیاه بهطور طبیعی در اقلیمهای بیابانی جنوبغرب آمریکا و شمال مکزیک میروید و در فضای سبز مناطق خشک ایران نیز قابل کشت است، مشروط بر آنکه آبیاری و زهکشی کنترل شود.
دما و تحمل گرما و سرما
دمای ایدهآل رشد بین ۲۰ تا ۳۵ درجه سانتیگراد است و گیاه گرمای شدید تا حدود ۴۰ درجه را نیز تحمل میکند، بهویژه اگر خاک سبک و بدون ماندآبی باشد. این گونه میتواند سرماهای ملایم را تا حدود ۳- تا ۵- درجه سانتیگراد تحمل کند، اما سرمای طولانی و یخبندان عمیق به ساقهها و بافتهای جوان آسیب میزند.
نور و شدت تابش
اِنسِلیا فارینوسا یک گیاه کاملاً آفتابدوست است و برای گلدهی و رنگ مناسب شاخوبرگ، به حداقل ۶ تا ۸ ساعت نور مستقیم خورشید در روز نیاز دارد. قرار دادن گیاه در نیمسایه باعث رشد علفی، کاهش تراکم برگها و کاهش گلدهی میشود. در مناطق بسیار گرم، جریان هوای مناسب به کاهش استرس گرمایی کمک میکند.
رطوبت هوا و آبیاری
این گیاه تحمل بالایی به خشکی و رطوبت نسبی پایین دارد و برای اقلیمهای خشک و نیمهخشک مناسب است. رطوبت بالای هوا و آبیاری زیاد احتمال پوسیدگی ریشه را افزایش میدهد. در فضای باز، آبیاری عمیق اما با فواصل طولانی (پس از خشک شدن کامل لایهی سطحی خاک) توصیه میشود.
خاک، زهکشی و pH
بهترین بستر برای اِنسِلیا فارینوسا خاکهای شنی تا شنیرسی با زهکشی بسیار خوب است. خاکهای سنگلاخی، فقیر از نظر مواد غذایی اما سبک، برای این گونه مناسباند. از کاشت در خاکهای سنگین و رسیِ خیس باید اجتناب شود. pH کمی قلیایی تا خنثی (حدود ۶/۵ تا ۸) برای رشد طبیعی قابل قبول است و نیازی به کوددهی سنگین وجود ندارد.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين خانواده :