۱۴۰۴ ششم دی

لیشِن خاکستری

این گیاه با نام علمی Phlyctis argena و نام مرسوم (Mealy Speck Lichen) که به فارسي لیشِن خاکستری ناميده ميشود، گياهي از خانواده بومي بومی اروپا و آمریکای شمالی، در مناطق معتدل و مرطوب، روی تنه درختان و شاخه‌ها، گاهی روی سنگ‌ها مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: به‌عنوان یک لیشِن روی بستر رشد می‌کند و نیاز مستقیمی به خاک ندارد، ولی مناطق مرطوب و سایه‌دار را ترجیح می‌دهد

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و ویژگی‌های کلی

Phlyctis argena که در فارسی گاهی «لیشِن خاکستری» نامیده می‌شود، یک گلسنگ پوستی‌شکل (crustose) است که به‌صورت لایه‌ای نازک روی بستر رشد می‌کند. این گونه به شاخه Ascomycota و رده Lecanoromycetes تعلق دارد و در خانواده Phlyctidaceae و جنس Phlyctis قرار می‌گیرد. تال آن معمولاً خاکستری تا خاکستری‌ـ‌سبز است و سطحی صاف تا اندکی ترک‌خورده دارد.

همزیستی و ساختار تال

گلسنگ‌ها از همزیستی قارچ (مایکوبیونت) و جلبک یا سیانوباکتری (فوتوبیونت) تشکیل می‌شوند. در Phlyctis argena، همزیست فتوسنتزکننده معمولاً جلبک سبز است که قندهای حاصل از فتوسنتز را تأمین می‌کند، در حالی‌که قارچ پیکره حفاظتی و سامانه جذب آب و مواد معدنی را فراهم می‌سازد. تال این گونه فاقد ریزساختارهای برجستهٔ واضح است و گاهی حاشیه نامشخصی روی پوسته درخت یا سنگ ایجاد می‌کند.

زیستگاه و گستره پراکنش

Phlyctis argena به‌طور عمده روی پوسته درختان (epiphytic) رشد می‌کند، اما می‌تواند روی سنگ‌ها و سطوح مصنوعی نسبتاً اسیدی و نیمه‌مرطوب نیز دیده شود. این گونه در نواحی معتدل اروپا به‌خوبی گزارش شده و در بسیاری از جنگل‌های برگریز و مخلوط حضور دارد. همچنین از بخش‌هایی از آسیا، آمریکای شمالی و مناطق دیگر با اقلیم ملایم و رطوبت نسبی بالا ثبت شده است.

اهمیت بوم‌شناختی و تاریخچه مطالعه

Phlyctis argena به‌عنوان گونه‌ای نسبتاً متحمل به آلودگی ملایم هوا شناخته می‌شود و در برخی مطالعات بوم‌شناسی گلسنگ‌ها برای پایش کیفیّت هوا و تغییرات کاربری اراضی استفاده شده است. توصیف علمی این گونه به قرن هجدهم و اوایل توسعه لیشِن‌شناسی در اروپا بازمی‌گردد و در رده‌بندی‌های کلاسیک، جایگاه آن بارها بازنگری شده است. امروزه با روش‌های مولکولی، وابستگی تبارشناختی آن در خانواده Phlyctidaceae بهتر روشن شده و به‌عنوان یکی از گونه‌های شاخص این جنس شناخته می‌شود.

خصوصیات - معرفی

ریخت‌شناسی کلی لیشِن Phlyctis argena

لیشِن Phlyctis argena در واقع یک «اندام گیاهی کامل» مانند گیاهان گلدار ندارد، بلکه تالوس است. تالوس این گونه معمولاً پوستی (crustose)، چسبیده به بستر و جدانشدنی است. سطح آن صاف تا کمی دانه‌دانه، با بافتی نازک و شکننده بوده و مانند لایه‌ای نازک روی پوست درخت یا سنگ گسترده می‌شود.

رنگ، بافت و طرح سطح تالوس

رنگ تالوس عموماً خاکستری روشن تا خاکستری مایل به سبز است و در شرایط رطوبتی متغیر، ممکن است کمی روشن‌تر یا تیره‌تر به نظر برسد. حاشیه تالوس غالباً نامشخص و تدریجی در بستر محو می‌شود. بافت سطحی می‌تواند اندکی ترک‌خورده یا لکه‌لکه باشد و گاهی لکه‌های نسبتاً گرد و به هم پیوسته ایجاد می‌کند.

اندام‌های زایشی و ساختارهای ریز

Phlyctis argena برگ، ساقه و گل واقعی تولید نمی‌کند، اما اندام‌های زایشی آن به صورت ساختارهای ریز دایره‌ای یا بیضوی روی تالوس دیده می‌شوند. این ساختارها که شبیه لکه‌ها یا نقاط کوچک هستند، ممکن است اندکی برجسته یا فرورفته بوده و معمولاً رنگی تیره‌تر از تالوس، از خاکستری تیره تا قهوه‌ای مایل به سیاه دارند. اندازه این لکه‌ها معمولاً کسری از میلی‌متر تا چند میلی‌متر است و به صورت پراکنده یا نیمه‌متراکم روی سطح تالوس قرار می‌گیرند.

ارتباط با بستر و الگوی رشد

تالوس به صورت محکم به پوست درخت یا سنگ متصل است و مرز آن اغلب نامنظم و موج‌دار است. الگوی رشد بیشتر به شکل لکه‌های نامنظم پهن‌شونده است تا فرم‌های سه‌بعدی برجسته. این فرم چسبیده و کم‌ضخامت، از ویژگی‌های ظاهری مهم برای تشخیص میدانی این لیشِن به شمار می‌آید.

شرایط نگهداری لیشِن خاکستری

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز به‌عنوان یک لیشِن روی بستر رشد می‌کند و نیاز مستقیمی به خاک ندارد، ولی مناطق مرطوب و سایه‌دار را ترجیح می‌دهد

معرفی کلی شرایط رویش Phlyctis argena

لیشِن خاکستری (Phlyctis argena) یک گلسنگ پوستی‌شکل است که عمدتاً روی پوست درختان پهن‌برگ رشد می‌کند. این گونه شاخص محیط‌های نسبتاً خنک، مرطوب و دارای هوای نسبتاً پاک است.

دما و رطوبت مناسب

Phlyctis argena معمولاً در مناطق معتدل تا نیمه‌سرد رشد بهینه دارد. دمای مطلوب برای آن حدود ۵ تا ۲۰ درجه سانتی‌گراد است؛ گرمای شدید و تابش مستقیم، با خشک‌کردن سریع تال، به آن آسیب می‌زند. رطوبت نسبی بالا (۶۰ تا ۹۰ درصد) برای فعال‌بودن فتوسنتز و تبادل گازی ضروری است؛ مه جنگلی، بارش منظم و شبنم از عوامل مهم پایداری آن به شمار می‌روند.

نور و شدت تابش

این گلسنگ به نور پراکنده و نیم‌سایه تمایل دارد. روی تنه درختان در حاشیه جنگل‌ها، سایه‌روشن‌ها و بخش‌های شمالی یا شرقی تنه بیشتر دیده می‌شود. تابش مستقیم و طولانی خورشید می‌تواند سبب سفیدشدن و ترک‌خوردگی تال شود، درحالی‌که سایه‌ی عمیق رشد آن را کند می‌کند. بنابراین شدت نور متوسط با نوسان ملایم روزانه، شرایط ایده‌آل را فراهم می‌کند.

بستر رشد و ویژگی‌های شیمیایی

Phlyctis argena عمدتاً اپی‌فیت تنه درختان است و به‌ندرت روی سنگ‌های کمی قلیایی نیز مشاهده می‌شود. این گونه، پوست درختان نسبتاً نرم، با pH نزدیک به خنثی تا کمی اسیدی را ترجیح می‌دهد. ضخامت و زبری متوسط پوست، همراه با توان نگهداشت رطوبت، برای اتصال و گسترش تال اهمیت دارد. وجود آلودگی‌های شدید هوا (SO₂ و فلزات سنگین) تحمل گلسنگ را کاهش می‌دهد و محیط‌های کم‌آلوده و مرطوب جنگلی را برای رویش پایدار ضروری می‌سازد.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين خانواده :
 

سیکاس کوبایی نِکتریا گاللیجِنا اندریکوس چریسولِپیدیس زالزالک هندی (رافیولپیس)

  محسن شهاب الدین