Melilotus officinalis yellow sweet clover که به فارسی شاه افسر زرد نامیده میشود، گیاهی از خانواده بقولات، بومی اروپا و آسیا می باشد. نیاز های این گیاه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دمای محیط: نواحی معتدل تا نیمه گرمسیری خاک: خاک های آهکی، لوم و خاک رس با pH بالاتر از 6.5
دانستنیهای علمی
نام علمي
Melilotus officinalis
نام لاتين
yellow sweet clover
ردهبندی علمی
Melilotus officinalis با نام فارسی «شاهافسر زرد» از تیرهٔ Fabaceae (Leguminosae) یا بقولات است. این گونه در جنس Melilotus (شبدرهای شیرین) قرار میگیرد؛ جنسی که به دلیل توانایی همزیستی با باکتریهای تثبیتکنندهٔ نیتروژن در ریشه، از نظر اکولوژیک و کشاورزی اهمیت دارد.
منطقهٔ بومی و پراکنش
زادگاه طبیعی شاهافسر زرد عمدتاً اوراسیا (بهویژه بخشهایی از اروپا و غرب تا مرکز آسیا) گزارش میشود. این گیاه بعدها به بسیاری از مناطق معتدل جهان معرفی شد و در برخی نواحی بهصورت گونهٔ مهاجم یا نیمهطبیعیشده نیز مشاهده میشود.
زیستگاه و ویژگیهای اکولوژیک
زیستگاه رایج آن شامل چمنزارها، حاشیهٔ راهها، زمینهای بایر، کنارهٔ مزارع و خاکریزها است. معمولاً در خاکهای نسبتاً سبک تا متوسط و حتی خاکهای آهکی رشد میکند و تحمل خوبی به خشکی نسبی دارد. گلهای زرد و معطر آن منبع شهد برای گردهافشانها هستند و نقش قابل توجهی در شبکههای غذایی حشرات دارند.
تاریخچه و دانستنیهای علمی مرتبط
نام لاتین «officinalis» نشاندهندهٔ سابقهٔ کاربردهای دارویی در متون کهن است. از نظر شیمی گیاهی، این گونه به داشتن ترکیباتی مانند کومارین شناخته میشود که منشأ بوی مشخص گیاه خشکشده است. در عین حال، تغییرات زیستی و فرآوری نامناسب میتواند مشتقات کومارینی تولید کند؛ بنابراین تمایز میان کاربردهای تاریخی و ارزیابیهای علمی و ایمنی امروزی ضروری است.
![شاه افسر زرد]()
![شاه افسر زرد]()
خصوصیات - معرفی
شاه اَفسَر گونه ای از بنشَن یا بقولات است. گل های این گیاه به رنگ کاه یا زرد مایل به سفید می باشد. درون دانه آن نیز زرد است. این گیاه با وجود تخلخلی که دارد تا اندازه ای سخت است. شاه افسر بومی اورپا و آسیا است و امروزه در آمریکای شمالی، آفریقا و استرالیا هم کشت می شود. در ایران در چراگاه ها و کوهستان ها به ویژه در سبلان می روید.
نام های دیگر آن عبارتند از: شبدر شیرین، اکلیل الملک، بسنگ، بسیه، شاه بسه، ناخنک، یونجه زرد و گیاه قیصر.
این گیاه به صورت یکساله یا دوساله کشت می شود و ارتفاع آن بیش از یک متر می رسد. مقاومت نوع گل زرد آن به خشکی بیشتر است، اندام های کوچک تری دارد و بوی خیلی خوبی دارد و خوشخوراک است.
از اين گياه به نام يونجهٔ زرد و در بعضى منابع شبدر زرد نام برده شده است. گياهى است علفى دوساله داراى ساقه هاى راست و بلند که ارتفاع آنها گاهى به بيش از يک متر مى رسد. اين گياه داراى برگ هاى مرکب سه برگچه اى است. برگچه ها حاشيهٔ مضرس دارند. گل شاه افسر، زرد رنگ و معطر و ميوهٔ آن تخم مرغى شکل و نوکدار است که داخل آن يک يا دو دانه وجود دارد. رنگ بذر، زرد متمايل به سبز يا قهوه اى است. در دشت ها، کنار جاده ها و مکان هاى سايه دار، به ويژه اگر جنس زمين آهکى باشد، مى رويد.
در مرکز و جنوب اروپا، مرکز و جنوب شرقی آسیا، هند، تبت و چین که اکثراً بصورت خودرو دیده می شوند. در ایران نیز در اکثر استانها یافت می شود.
![yellow sweet clover]()
![yellow sweet clover]()
شرایط نگهداری شاه افسر زرد
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی معتدل تا نیمه گرمسیری
خاک مورد نياز
خاک های آهکی، لوم و خاک رس با pH بالاتر از 6.5
|
گیاه شاه افسر بومی اروپا و آسیا است و در آمریکای شمالی به عنوان یک محصول علوفه ای معرفی شده است. این گیاه به طور معمول در خاک های آهکی، لوم و خاک رس با pH بالاتر از 6.5 رشد می کند و می تواند دمای هوای سرد و خشکسالی را تحمل کند. این گیاه آب ایستایی را تحمل نمی کند. مکان های رایجی که در آنها می توان این گیاه را یافت شامل زمین های باز، مراتع و ساوان ها است. در نور کامل یا جزئی خورشید رشد می کند. این گونه یصورت یک گونه مهاجم در مناطقی است که در آن معرفی شده است، به خصوص در چمنزارهای باز و جنگل های که در آن سایه و گونه های گیاهی بومی وجود دارد.
گل ها غنی از گرده بوده که برای جلب زنبور عسل خوب است. اگر گل ها قبل از گلدهی برداشت شوند، گیاهان حداقل یک سال بیشتر رشد می کنند. گیاه خشک شده دارای عطر و طعم شیرین است. این گونه دارای یک رابطه همزیستی با باکتری های تثبیت کننده ازت در خاک است، این باکتری ها گره هایی در ریشه گیاه ایجاد می کنند و نیتروژن اتمسفری را تثبیت می کنند. قسمتی از این نیتروژن توسط گیاه در حال رشد استفاده می شوند، اما قسمتی از آن نیز می تواند توسط سایر گیاهان در حال رشد در اطراف گیاه، استفاده شوند.
![Melilotus officinalis]()
![Melilotus officinalis]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
ترکیبات شیمیایی:
کومارین (Coumarin) و ملیلوتین (Melilotin) عمده مواد مؤثره شاه افسر زرد می باشند.
گل های شاه افسر دارای خواص تشنّج، مرهم سینه، قبض کننده و ضدعفونی کننده است. بوی ادرار را از بین برده، تراوش آن را زیاد می کند، مجاری ادرار را ضدعفونی می کند و در اسهال خونی، ورم روده و روماتیسم نیز مصرف می شود. این گیاه چون مسکن و خواب آور است آن را در تحریکات عصبی، انواع درد عصب، سرفه های عصبی و گاز روده ها استعمال می کنند و نیز برای درمان زکام نایژه ها و ورم عقب حلق مصرف می کنند. برای درمان ورم ملتحمهٔ چشم خوب است. سی تا چهل گرم آن را در یک لیتر آب باید جوشاند و مصرف کرد.
![شاه افسر زرد - معرفی علف های هرز]()
![شاه افسر زرد - معرفی علف های هرز]()
نحوه تکثیر شاه افسر زرد
تکثیر این گیاه توسط کشت بذرهای آن در اواسط تابستان و به صورت مستقیم در زمین اصلی صورت می گیرد. خیساندن بذرها برای مدت 12 ساعت در آب گرم، قبل از کشت، فرایند جوانه زدن را به ویژه در هوای خشک افزایش می دهد. جوانه زنی بذور معمولاً ظرف 2 هفته انجام می شود.
داروی وارفارین Warfarin از مشتقات D-cumarin این گیاه می باشد، لذا در افرادی که تحت درمان با فرآورده های رقیق کننده خون می باشند (آسپیرین، وارفارین، هپارین) منع مصرف دارد.
بدلیل رقیق کردن خون، مصرف بیش از اندازه شاه افسر خطر خونریزی را در بر دارد.
مصرف آن در دوران بارداری، بعلت نبود مطالعات کافی در صورت وجود سابقه سقط، منع مصرف دارد.