نام علمي
Malva sylvestris
دانستنیهای علمی
ردهبندی و نامهای علمی
پنیرک با نام علمی Malva sylvestris از تیره Malvaceae (پنیرکیان) است و در جنس Malva قرار میگیرد. این جنس شامل چندین گونه دارویی و علفی است که در مناطق معتدل جهان پراکنش دارند. نام لاتین گونه، “sylvestris” به معنای «جنگلی / وحشی» است و به رویش طبیعی آن در طبیعت اشاره دارد.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
زادگاه اصلی پنیرک، اروپای معتدل، شمال آفریقا و بخشهایی از آسیای غربی است، اما امروزه بهصورت گیاهی تقریباً جهانگستر در بیشتر نواحی معتدل و مدیترانهای دیده میشود. این گیاه در ایران نیز بومیشده و در اغلب استانها بهویژه مناطق نیمهمرطوب و دیمزارها رشد میکند.
زیستگاه و بومشناسی
پنیرک گیاهی علفی و پایا است که در حاشیه مزارع، باغها، زمینهای آیش، کنار راهها و چمنزارهای نسبتاً حاصلخیز میروید. خاکهای لومی تا رسی با زهکش خوب را ترجیح میدهد و نسبت به سرما مقاوم است. گلهای بنفش آن منبع شهد برای حشرات گردهافشان، بهویژه زنبورها هستند.
تاریخچه و کاربردهای سنتی
در متون گیاهپزشکی یونان و روم باستان، پنیرک بهعنوان گیاهی نرمکننده و آرامبخش مخاطها ذکر شده است. از قرون وسطی به بعد، این گیاه در داروسازی سنتی اروپا و طب سنتی ایران جایگاه ثابتی داشته و در باغچههای دارویی صومعهها و خانهها کشت میشده است.
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی معتدل تا نیمه گرمسیری
خاک مورد نياز
خاک هایی با ضخامت زیاد
|
پنیرک گیاهی یکساله، دوساله و یا به ندرت چندساله است. منشأ این گیاه آسیای میانه گزارش شده و تقریباً در تمام نقاط جهان می روید.
ریشه پنیرک کم و بیش منشعب، مخروطی شکل، مستقیم و ضخامت آن 5/1 تا 5/2 سانتیمتر است. ارتفاع این گیاه متفاوت است و به شرایط اقلیمی محل رویش بستگی دارد و بین 50 تا 100 سانتیمتر می باشد. قسمت پایین ساقه (پای ساقه) کم و بیش چوبی است.
برگ ها بر روی ساقه به طور متناوب قرار دارند. دمبرگ و پهنک این گیاه کرکدار است. گل ها صورتی رنگ است که از زاویه بین برگ ها و ساقه ظاهر می شوند. کاسبرگ ها رگه دار و بنفش رنگ هستند. میوه پنیرک مسطح و ده قسمتی است. بذر پنیرک لوبیایی شکل و قهوه ای رنگ است.
در اواخر بهار (خرداد) اولین گل ها پدیدار می شوند و گلدهی تا اواخر تابستان (شهریور) ادامه می یابد.
شرایط محیط رشد
نیاز این گیاه به نور کمتر از پنیرک موریتانی است. این گیاه در طول رویش به آب فراوان نیاز دارد. خاک هایی که این گیاه در آن کشت می شود باید ضخامت زیادی داشته باشد.
از آن جا که این گیاه به اکثر علف کش ها حساس است باید آن را با گیاهانی به تناوب کشت که کرد که مانع گسترش علف های هرز شوند، از این رو گیاهان وجینی گیاهان مناسبی برای تناوب کاشت با پنیرک هستند.
پنیرک در طول رویش به مقادیر متوسطی ازت، اکسید پتاس و اکسید فسفر نیاز دارد.
آماده سازی خاک، تاریخ و فواصل کاشت، روش کاشت، مراقبت و نگهداری این گیاه شبیه پنیرک موریتانی است.
مقابله به آفات پنیرک
آفات مهم پنیرک (Malva sylvestris)
شتهها، تریپس و مینوز برگ از اصلیترین آفات پنیرک هستند که با مکیدن شیره گیاهی باعث زردی و پیچیدگی برگ میشوند. حلزونها و رابها نیز با خوردن برگهای جوان خسارت میزنند. برای مقابله، استفاده از تلههای زرد چسبنده، جمعآوری دستی حلزونها در غروب و حفظ تنوع حشرات مفید (کفشدوزکها و بالتوریها) توصیه میشود. در صورت طغیان شدید، میتوان از صابون حشرهکش یا روغن ولک بهصورت موضعی استفاده کرد.
بیماریها و روشهای پیشگیری
اصلیترین بیماریهای پنیرک شامل سفیدک سطحی، لکه برگی قارچی و پوسیدگی ریشه است که در رطوبت بالا و تهویه ضعیف تشدید میشوند. برای پیشگیری، رعایت فاصله کاشت، آبیاری در پای بوته و پرهیز از خیس کردن برگها ضروری است. حذف و سوزاندن برگهای آلوده، ضدعفونی ابزار باغبانی و تناوب کشت با گیاهان غیرخانواده پنیرکیان، فشار بیماری را کاهش میدهد. در صورت نیاز، استفاده محدود از قارچکشهای گیاهی مانند عصاره سیر یا دماسبی مفید است.
نحوه تکثیر پنیرک
تکثیر این گیاه از طریق کشت بذرهای آن صورت می گیرد.
گل ها و برگ های این گیاه حاوی «مواد موسیلاژی»، «تانن»، «مواد تلخ» و«گلیکوزیدمالوین» و مواد رنگی «آنتوسیانین» است.
پنیرک از گیاهان دارویی ارزشمندی است که از گل ها و برگ های آن در بسیاری از فارمارکوپه های معتبر به عنوان دارو یاد شده و خواص درمانی آن مورد بررسی قرار گرفته ¬است. از مواد مؤثره این گیاه برای معالجه سرفه و همچنین به عنوان خلط آور استفاده می شود. از این مواد همچنین برای درمان زخم های معده و ناراحتی های گوارشی استفاده می شود.
این گیاه در سطوح مختلفی در بعضی از کشورها کشت می شود.
در روزهای آفتابی و خشک اوایل تابستان، به تدریج به برداشت گل های پنیرک به همراه کاسبرگ ها اقدام می شود. گل ها را پس از برداشت باید به سبد منتقل کرد و از ایجاد هرگونه فشار به آن ها خودداری نمود.
برگ های بدون دمبرگ به تدریج توسط کارگر برداشت می شوند. بهترین زمان برای برداشت برگ ها هنگامی است که گیاهان به گل می روند. در این مرحله برگ ها بیشترین مقدار مواد مؤثره را دارا می باشند.
گل ها را پس از برداشت باید به ضخامت دو تا سه بند انگشت بر روی هم قرار داد تا خشک شوند. از قرار دادن گل های پنیرک در آفتاب باید خودداری کرد. زیرا آفتاب تأثیر نامطلوبی بر مواد مؤثره آن دارد.
نسبت گل و برگ تازه به خشک به ترتیب شش به یک و پنج به یک می باشد.