ليف/لُوفا

دانستنیهای علمی

خانواده و رده‌بندی

لیف یا Luffa cylindrica از خانواده کدوییان (Cucurbitaceae) است؛ همان خانواده خیار، کدو و هندوانه. این گیاه علفی، یک‌ساله و بالا‌رونده است و به‌صورت تاک رشد می‌کند. میوه‌های استوانه‌ای آن در زمان رسیدگی کامل الیافی و اسفنجی می‌شوند.

جنس و ویژگی‌های گیاهشناسی

این گونه در جنس Luffa قرار دارد که شامل چند گونه اسفنج گیاهی است. برگ‌ها بزرگ، پنجه‌ای و خشن هستند و گل‌ها زرد و تک‌جنسی روی یک پایه‌اند. ساختار فیبری داخل میوه کاربردهای فراوان صنعتی و بهداشتی دارد.

منطقه بومی و زیستگاه

زیستگاه بومی لوفا، مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری آسیا، به‌ویژه شبه‌قاره هند و جنوب‌شرق آسیاست. این گیاه در مناطق با تابستان‌های گرم و مرطوب و زمستان‌های بدون یخبندان بهتر رشد می‌کند. لوفا به خاک‌های عمیق، زهکش‌دار و غنی از مواد آلی نیاز دارد.

تاریخچه و کاربردهای سنتی

استفاده از لوفا به عنوان «اسفنج طبیعی» دست‌کم چند سده قدمت دارد و در آسیا و سپس اروپا رواج یافته است. در گذشته، از میوه‌های جوان به‌عنوان سبزی خوراکی و از الیاف خشک به‌عنوان اسفنج حمام، ابزار پاک‌سازی و فیلتر طبیعی استفاده می‌شده است.

خصوصیات - معرفی

نور مورد نياز خیلی زیاد آبياري و رطوبت مرطوب دماي مورد نياز 18 تا 35 سانتيگراد درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک لومي غني و زهکشي‌خوب (ترجيحاً با کمپوست/کود دامي پوسيده)

ساقه و سیستم رویشی

ساقه Luffa cylindrica علفی، خزنده تا رونده و دارای پیچک‌های نازک است که به دور تکیه‌گاه می‌پیچند. سطح ساقه دارای شیارهای طولی، نسبتاً زاویه‌دار و اغلب پوشیده از کرک‌های نرم است. رنگ ساقه سبز روشن تا سبز تیره بوده و طول آن در شرایط مناسب به چند متر می‌رسد.

برگ‌ها

برگ‌ها بزرگ، پهن و پنجه‌ای شکل هستند و معمولاً ۳ تا ۷ لوب کم‌وبیش عمیق دارند. قاعده برگ قلبی و حاشیه آن کمی دندانه‌دار است. سطح برگ‌ها خشن، کمی کرکدار و به رنگ سبز متوسط تا تیره است و دمبرگ بلند، استوانه‌ای و توخالی دارد.

گل‌ها

گل‌ها تک‌جنسی و به صورت نر و ماده جداگانه روی یک بوته (تک‌پایه) دیده می‌شوند. گل‌های نر به صورت خوشه‌ای در محور برگ‌ها و گل‌های ماده معمولاً منفرد ظاهر می‌شوند. کاسبرگ باریک و سبز و جام گل زرد روشن، پنج‌پر و نسبتاً بزرگ است و در تضاد زیبا با شاخ و برگ سبز قرار می‌گیرد.

میوه نارس و رسیده

میوه استوانه‌ای، کشیده و کمی باریک‌شونده در دو انتها است و طول آن معمولاً ۲۰ تا ۴۰ سانتی‌متر می‌رسد. میوه نارس سبز و سطح آن صاف تا کمی شیاردار است. در حالت رسیده، پوست زرد تا قهوه‌ای شده و بافت داخلی اسفنجی، الیافی و توری‌شکل می‌شود که برای تهیه لیف گیاهی استفاده می‌گردد.

شرایط محیط رشد

دمــا و رطوبــت

گیاه Luffa cylindrica گیاهی گرمسیری است و در دمای ۲۰ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد بهترین رشد را دارد. دمای کمتر از ۱۵ درجه رشد را کند و سرماهای نزدیک صفر آن را به‌شدت آسیب می‌زند. رطوبت نسبی متوسط تا کمی بالا (۵۰–۷۰٪) مطلوب است، اما خاک نباید باتلاقی شود. آبیاری منظم و عمیق، همراه با خشک‌شدن نسبی سطح خاک بین دو آبیاری توصیه می‌شود.

نــور و مکــان کــاشت

لوفا به نور کامل نیاز دارد و حداقل ۶ تا ۸ ساعت آفتاب مستقیم روزانه برای تشکیل میوه‌های اسفنجی ضروری است. مکان کاشت باید از بادهای شدید سرد محافظت شود و امکان نصب داربست یا تکیه‌گاه برای رشد رونده ساقه‌ها فراهم باشد.

خــاک و تغــذیه

بهترین بستر رشد لوفا خاک لومی شنی، عمیق، با زهکش خوب و سرشار از مواد آلی است. pH مناسب بین ۶ تا ۷ است. افزودن کمپوست پوسیده یا کود دامی کاملاً تخمیرشده پیش از کشت، رشد رویشی و باردهی را به‌طور محسوسی افزایش می‌دهد. خاک‌های سنگین و غرقاب‌شونده خطر پوسیدگی ریشه و کاهش عملکرد را بالا می‌برند.

ساير تصاوير :  

گياهان ديگر از همين جنس :

آشنایی با جنس لوفا و همه گونه های آن

گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره کدوییان و جنس های آن