۱۴۰۴ ششم دی

مانوکا (درخت چای نیوزیلندی)

این گیاه با نام علمی Leptospermum scopar و نام مرسوم (Manuka) که به فارسي مانوکا (درخت چای نیوزیلندی) ناميده ميشود، گياهي از خانواده Myrtaceae بومي بومی نیوزیلند و جنوب‌شرقی استرالیا، در مناطق ساحلی، دامنه‌ها و زمین‌های فقیر و اسیدی مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک سبک تا لومی یا شنی با زهکشی بسیار خوب، فقیر تا متوسط، با pH اسیدی (حدود 5 تا 6.5)

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و خویشاوندی گیاه‌شناسی

Leptospermum scoparium که در فارسی معمولاً «مانوکا» یا «درخت چای نیوزیلندی» نامیده می‌شود، متعلق به تیرهٔ Myrtaceae (آس‌تباران) است. این گونه در جنس Leptospermum قرار دارد که شامل بوته‌ها و درختچه‌های همیشه‌سبز غنی از ترکیبات معطر است. مانوکا خویشاوند گیاهانی مانند اکالیپتوس، مورد (Myrtus) و درخت چای استرالیایی (Melaleuca alternifolia) است و بسیاری از ویژگی‌های شیمیایی و ساختمانی مشترک با آن‌ها دارد.

زیستگاه بومی و پراکنش

مانوکا به‌طور بومی در نیوزیلند و بخش‌هایی از استرالیا (به‌ویژه تاسمانی و ایالت نیو ساوت ولز) می‌روید. این گیاه اغلب در مناطق ساحلی، دامنه‌های شیب‌دار، باتلاق‌های زه‌کشی‌شده و اراضی فقیر از نظر مواد غذایی دیده می‌شود. توانایی رویش بر خاک‌های اسیدی، فقیر و حتی تخریب‌شده، مانوکا را به گونه‌ای پیشگام در توالی اکولوژیک تبدیل کرده است و در تثبیت خاک و ایجاد سایه برای استقرار گونه‌های بعدی نقش دارد.

ویژگی‌های مورفولوژیک و فیزیولوژیک

مانوکا درختچه‌ای تا درختی کوچک (معمولاً ۲ تا ۵ متر) با برگ‌های کوچک، چرمی و معطر است. برگ‌ها حاوی روغن‌های اسانسی غنی از مونوترپن‌ها هستند که به گیاه بوی تند و خاصی می‌دهند. گل‌ها معمولاً سفید یا صورتی کم‌رنگ بوده و شهد فراوان تولید می‌کنند. شهد این گل‌ها منبع اصلی عسل مانوکاست که به دلیل ترکیبات ویژه‌ای مانند متیل‌گلیوکسال (MGO) مورد توجه پژوهش‌های پزشکی قرار گرفته است.

پیشینه تاریخی و کاربردهای سنتی

بومیان مائوری در نیوزیلند قرن‌ها از مانوکا بهره دارویی و کاربردی می‌برده‌اند. از برگ و پوست آن برای تهیه دم‌نوش‌های ضدتب، ضدسرفه و ضدعفونی‌کننده استفاده می‌شد و چوب متراکم آن در ساخت ابزار و سوخت به‌کار می‌رفت. در قرن هجدهم، کاوشگران اروپایی (از جمله جیمز کوک) از برگ‌های مانوکا برای تهیه «چای» ضداسکربوت استفاده کردند و همین امر به نام‌گذاری عامیانه «درخت چای» کمک کرد. در دهه‌های اخیر، تحقیقات علمی بر ترکیبات اسانس مانوکا و خواص ضدباکتریایی عسل آن متمرکز شده است و این گونه را به منبع مهم مطالعات فارماکوگنوزی تبدیل کرده است.

خصوصیات - معرفی

معرفی کلی اندام‌های گیاه Leptospermum scoparium

لِپتوسپِرموم سکوپار درختچه‌ای همیشه‌سبز است که معمولاً بین ۱ تا ۳ متر ارتفاع می‌گیرد. فرم کلی گیاه بوته‌ای متراکم با شاخه‌های فراوان و ظاهری کمی نامنظم است و به‌خوبی برای پرچین و کاشت زینتی مناسب است.

ساقه و شاخه‌ها

ساقه‌های جوان باریک، استوانه‌ای و نسبتاً راست هستند و اغلب رنگ سبز تا قهوه‌ای روشن دارند. با افزایش سن، پوستۀ ساقه پوسته‌پوسته و فیبری شده و به رنگ قهوه‌ای تیره تا خاکستری در می‌آید. شاخه‌ها ریز و فراوان‌اند و به صورت متقاطع و فشرده رشد می‌کنند و به گیاه ظاهر انبوه می‌دهند.

برگ‌ها

برگ‌ها کوچک، ساده و معمولاً نیزه‌ای تا بیضوی-باریک هستند و طول آن‌ها حدود ۵ تا ۱۵ میلی‌متر است. رنگ برگ‌ها سبز تیره تا سبز مایل به خاکستری است و بافتی چرمی و نسبتاً سخت دارند. برگ‌ها به‌صورت متناوب روی شاخه قرار گرفته و نوک آن‌ها اغلب تیز یا کمی نوک‌دار است؛ سطح برگ‌ها صاف و براق یا کمی مات بوده و در لمس حالت معطر ملایمی دارند.

گل‌ها

گل‌ها منفرد یا به‌صورت چندتایی روی شاخه‌های جوان ظاهر می‌شوند و قطر آن‌ها معمولاً ۸ تا ۱۵ میلی‌متر است. گل‌ها پنج‌گلبرگی با گلبرگ‌های گرد تا کمی تخم‌مرغی بوده و رنگ آن‌ها از سفید خالص تا صورتی کم‌رنگ و گاهی صورتی پررنگ متغیر است. پرچم‌های زرد تا کرم در مرکز گل تجمع دارند و تضاد رنگی زیبایی با گلبرگ‌ها ایجاد می‌کنند. گل‌ها اغلب عطر ملایمی دارند و برای حشرات گرده‌افشان جذاب‌اند.

میوه و بذر

میوه به صورت کپسول چوبی کوچک و کروی تا نیمه‌کروی است که قطر آن حدود ۵ تا ۸ میلی‌متر می‌رسد. سطح میوه سخت و قهوه‌ای بوده و پس از رسیدن، کپسول با دریچه‌های کوچک باز شده و بذرهای ریز و قهوه‌ای را آزاد می‌کند.

شرایط نگهداری مانوکا (درخت چای نیوزیلندی)

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک سبک تا لومی یا شنی با زهکشی بسیار خوب، فقیر تا متوسط، با pH اسیدی (حدود 5 تا 6.5)

معرفی کلی شرایط محیطی مانوکا (Leptospermum scoparium)

مانوکا درختچه‌ای همیشه‌سبز بومی نیوزیلند و استرالیاست که برای رشد به محیطی نسبتاً خنک، مرطوب و آفتابی نیاز دارد. در صورت تأمین شرایط مناسب، این گیاه رشد متراکم، گل‌دهی خوب و مقاومت بالاتری در برابر آفات و تنش‌ها نشان می‌دهد.

دما و تحمل سرما

بهترین دامنه دمایی برای مانوکا بین ۱۰ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد است. این گیاه سرمای ملایم را تحمل می‌کند اما یخبندان‌های شدید و طولانی می‌تواند به ریشه و شاخه‌های جوان آسیب بزند. در مناطق سرد، کاشت در گلدان و انتقال به فضای محافظت‌شده در زمستان توصیه می‌شود. تغییرات ناگهانی دما به‌ویژه از گرم به سرد، تنش زیادی به گیاه وارد می‌کند.

نور و میزان تابش

مانوکا نور کامل تا نیم‌سایه را ترجیح می‌دهد. در اقلیم‌های خنک، آفتاب کامل برای رشد فشرده و گل‌دهی بیشتر ایده‌آل است؛ اما در مناطق گرم، قرار دادن گیاه در جایی با آفتاب صبح و سایه ملایم بعدازظهر بهتر است. کمبود نور باعث رشد علفی، کاهش گل‌دهی و کاهش تراکم شاخ و برگ می‌شود.

رطوبت و آبیاری

این گیاه به رطوبت نسبی متوسط تا کمی بالا نیاز دارد، ولی خاک غرقاب را تحمل نمی‌کند. آبیاری باید منظم اما با حجم کم باشد تا سطح خاک بین دو آبیاری کمی خشک شود. ایستابی آب در اطراف ریشه مهم‌ترین عامل پوسیدگی ریشه و ضعف عمومی مانوکا است.

خاک، زهکشی و pH

مانوکا در خاک‌های لومی شنی با زهکشی عالی بهترین عملکرد را دارد. ترکیبی از خاک باغچه سبک، شن شسته و مقدار کمی خاک‌برگ یا پیت‌ماس مناسب است. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۵٫۵ تا ۷) مطلوب است و خاک‌های سنگین و رسی باید با مواد آلی و شن اصلاح شوند. خاک سبک، اسیدی ملایم و پرهوا اساس سلامت ریشه و ماندگاری طولانی این گیاه است.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين جنس :
 

مانوکا

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

سیب جاوه درخت جم یا جمبو فیجوآ اکاليپتوس گلوبولوس

  محسن شهاب الدین