این گیاه با نام علمی Leptospermum scoparium و نام مرسوم (Manuka) که به فارسي مانوکا ناميده ميشود، گياهي از خانواده Myrtaceae بومي بومی نیوزیلند و جنوبشرقی استرالیا؛ مناطق ساحلی، دامنههای کوهستانی و زمینهای فقیر مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاکهای سبک، شنی تا لومی با زهکشی خوب؛ تحمل خاکهای فقیر؛ pH اسیدی تا کمی اسیدی (حدود 5 تا 6.5)
دانستنیهای علمی
نام علمي
Leptospermum scoparium
ردهبندی و ویژگیهای گیاهشناسی
Leptospermum scoparium که بهطور معمول «مانوکا» نامیده میشود، متعلق به خانواده Myrtaceae و جنس Leptospermum است. این خانواده شامل گیاهان معطر غنی از ترکیبات روغنهای اسانسی مانند اوکالیپتوس و مورد است. مانوکا درختچهای همیشهسبز با برگهای کوچک، چرمی و معطر و گلهای سفید تا صورتی است که اغلب بهصورت انفرادی در کنار شاخهها قرار میگیرند.
منطقه بومی و گستره پراکنش
زادگاه اصلی مانوکا نیوزیلند و بخشهایی از استرالیاست، بهویژه ایالت تاسمانی و سواحل جنوب شرقی. این گونه در زیستگاههای متنوعی از تپههای شنی ساحلی تا باتلاقهای اسیدی و دامنههای سنگلاخی رشد میکند. سازگاری بالا به خاکهای فقیر و اسیدی موجب شده است که مانوکا نقش پیشگام در توالی اکولوژیک بسیاری از اراضی تخریبشده را ایفا کند.
زیستگاه و بومشناسی
مانوکا معمولاً در مناطق بادخیز، مرطوب و نسبتاً خنک رشد میکند و نسبت به بادهای شور ساحلی مقاوم است. ریشههای گسترده و سیستم ریشهای کارآمد آن در تثبیت خاک و کاهش فرسایش نقش مهمی دارند. گلهای غنی از شهد این گونه منبع تغذیهای مهم برای حشرات گردهافشان، بهویژه زنبور عسل، محسوب میشوند و در شکلگیری جوامع گیاهی بوتهزارهای اختصاصی مانوکا مشارکت دارند.
تاریخچه و اهمیت علمی
نام جنس Leptospermum از واژههای یونانی «leptos» به معنی نازک و «sperma» به معنی دانه گرفته شده و به دانههای ریز آن اشاره دارد. مانوکا در سده هجدهم توسط گیاهشناسان اروپایی در جریان اکتشافات در نیوزیلند توصیف شد و به سرعت توجه محققان بومشناسی و شیمی گیاهی را جلب کرد. امروزه این گونه بهعنوان یک مدل برای بررسی تطابق گیاهان چوبی با خاکهای اسیدی و آتشخیز و همچنین مطالعه ترکیبات فنولی و روغنهای اسانسی مورد استفاده قرار میگیرد.
خصوصیات - معرفی
مشخصات کلی گیاه مانوکا (Leptospermum scoparium)
مانوکا درختچهای همیشهسبز از تیره موردیان است که معمولاً بین ۱ تا ۳ متر ارتفاع دارد، اما در شرایط مناسب میتواند به صورت درختچهای بلندتر تا حدود ۵ متر رشد کند. فرم کلی گیاه بوتهای، متراکم و شاخهها نسبتاً افراشته و گاهی کمی قوسیشکل هستند.
ساقه و پوست
ساقههای جوان باریک، استوانهای و به رنگ سبز تا سبز مایل به قرمز هستند و با افزایش سن، رنگ آنها قهوهای میشود. پوست ساقههای مسنتر نازک، فیبری و پوستهپوسته است و به صورت نوارهای باریک از تنه جدا میشود. چوب داخلی نسبتاً سخت و فشرده بوده و گیاه را در برابر باد مقاوم میکند.
برگها
برگها کوچک، ساده و متناوب روی ساقه قرار گرفتهاند. طول برگها معمولاً ۵ تا ۱۵ میلیمتر و عرض آنها ۱ تا ۳ میلیمتر است. شکل برگها لنسهای تا بیضی-کشیده با نوک تیز یا کمی نوکتیز است. رنگ برگها سبز تیره تا سبز مایل به خاکستری است و بافت آنها چرمی و نسبتاً سفت میباشد. سطح برگ اغلب دارای غدد روغنی ریز است که مسئول عطر معطر گیاه میباشند.
گلها
گلهای مانوکا از شاخصترین اندامهای آن به شمار میآیند. گلها منفرد یا در خوشههای کوچک در محور برگها یا انتهای شاخهها ظاهر میشوند. قطر گل معمولاً ۸ تا ۱۵ میلیمتر است. پنج گلبرگ گرد یا تخممرغیشکل به رنگ سفید، گاهی صورتی کمرنگ تا صورتی پررنگ در ارقام زینتی دیده میشود. پرچمها فراوان، نازک و برجسته بوده و حلقهای ظریف در اطراف مادگی تشکیل میدهند. کاسبرگها کوچک و سبز یا مایل به قرمز هستند.
میوه و دانه
میوه مانوکا کپسولی کوچک، کروی تا تقریباً پنجگوش است که پس از رسیدن، چوبی و سخت میشود. قطر میوه معمولاً ۵ تا ۷ میلیمتر است. درون کپسول چندین دانه ریز قهوهای تا قهوهای تیره قرار دارد. میوهها اغلب مدت طولانی روی شاخه باقی میمانند و به گیاه ظاهری زینتی در فصول غیر گلدهی میدهند.
شرایط نگهداری مانوکا
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاکهای سبک، شنی تا لومی با زهکشی خوب؛ تحمل خاکهای فقیر؛ pH اسیدی تا کمی اسیدی (حدود 5 تا 6.5)
|
دمای مناسب برای رشد لِپتوسپِرموم سکوپاریوم
این گیاه بومی نیوزیلند و استرالیاست و دمای معتدل را ترجیح میدهد. بازهٔ دمایی حدود 10 تا 25 درجه سانتیگراد برای رشد رویشی ایدهآل است. تحمل سرمای ملایم را دارد اما یخبندانهای شدید و طولانی میتواند به بافتهای هوایی آسیب بزند. در مناطق بسیار گرم، فراهم کردن سایهٔ ملایم در بعدازظهر مفید است.
نور و شدت تابش
لِپتوسپِرموم سکوپاریوم گیاهی آفتابدوست است و در نور کامل بهترین رشد و گلدهی را نشان میدهد. دستکم 6 ساعت نور مستقیم خورشید در روز برای حفظ فرم متراکم و تولید گل فراوان ضروری است. در مناطق با تابش خیلی شدید، بهویژه در تابستان، نور فیلترشده یا سایهروشن میتواند از سوختگی برگها جلوگیری کند.
رطوبت و آبیاری
این گونه نسبتاً مقاوم به خشکی است اما در خاک کمی مرطوب و با زهکش خوب عملکرد بهتری دارد. آبیاری منظم ولی نه سنگین، بهویژه در سالهای نخست استقرار، توصیه میشود. غرقاب شدن خاک به سرعت موجب پوسیدگی ریشه و کاهش دوام گیاه میشود. رطوبت نسبی متوسط برای این گیاه کافی است و به رطوبت هوای بسیار بالا نیاز ندارد.
خاک، زهکشی و pH
خاک سبک، شنی تا لوم شنی، با زهکش قوی برای این گیاه ایدهآل است. این گیاه در خاکهای سنگین و رسی با ماندآب دوام کمی دارد. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود 5/5 تا 7) مناسب است و افزودن مواد آلی سبک مانند کمپوست رسیده، تهویه و نگهداشت رطوبت را بهبود میدهد. از کوددهی ازته سنگین باید پرهیز کرد تا از رشد شکننده و حساس جلوگیری شود.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
گياهان ديگر از همين خانواده :