سنجد

دانستنیهای علمی

این گیاه اولین بار در سال 1736 در اروپا( آلمان ) کشت شد. این گونه گیاهی اولین بار در اواخر قرن 19 وارد آمریکای شمالی شد. امروزه این گیاه به عنوان گیاهی مهاجم در آمریکا شناخته می شود زیرا می تواند به سرعت حتی در خاکهای فقیر رشد کرده و در طی چند سال به گیاه بالغی تبدیل شود.

خصوصیات - معرفی

سنجد گیاهی درختی یا درختچه ای و خاردار است. ارتفاع آن بین 5 تا 7 متر متغیر است. ساقه ها، جوانه ها و برگهای سنجد پوشیده از کرکهای متراکم و نقره ای رنگی است. برگها متناوب و بیضی کشیده هستند. گلها رایحه ای قوی داشته که در گل آذینهای خوشه ای دیده می شوند. میوه ها از نوع شفت و پوشیده از پوسته ای قرمز- قهوه ای هستند. ریشه های این گیاه می تواند نیتروژن را تثبیت کند.

زمان گلدهی سنجد خرداد وتیر است. تنه سنجد قهوه ای تیره و پوسته پوسته است. برگهای سنجد باریک بوده و در واقع Angustifoliaدر لاتین به معنی برگ باریک است. گلها در قسمت بیرونی سفید- نقره ای و در قسمت داخلی زرد رنگ هستند.

شرایط نگهداری سنجد

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی خشک دماي مورد نياز 5-25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز ماسه ای با زهکش مناسب

این گیاه برای رشد به نور کامل آفتاب نیاز دارد ولی می تواند در محیطهای نیمه سایه هم رشد کند. سنجد به خشکی و خاکهای رسی و فقیر مقاوم است. بهترین رشد را در خاکهای ماسه ای با زهکش مناسب دارد. علاوه بر این، سنجد توانایی تحمل تابستانهای داغ، باد و شوری را نیز دارد.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

روغن به دست آمده از دانه سنجد برای درمان زکام و عفونتهای برونشیتی مفید است. عصاره گلها برای درمان تبهای شدید استفاده می شود. میوه سنجد غنی از ویتامین C، Aو E و همچنین فلاونوئیدهاست. مطالعاتی در حال انجام است که نشان می دهد سنجد می تواند در رشد سلولهای سرطانی وقفه ایجاد کند.

در قسمت درون بر سنجد 17 نوع آمینواسید و مقداری پروتئین وجود دارد كه هر یك از این آمینواسیدها خواص دارویی بسیار مفیدی دارند. این میوه در طب سنتی در معالجه بیماریهای دندان، لثه و اسهال و در درمان زخم معده موثر است و می‌تواند از خونریزی جلوگیری كند.

خواص دیگر سنجد عبارتند از: آنتی اکسیدانت، ضد التهاب، ضد اسهال و قابض، درمان آرتروز، ضد تب، بادشکن، مقوی معده و التیام دهنده زخمها.

مقابله به آفات سنجد

شانکر یا نکروزه شدن شاخه و همچنین پوسیدگی ورتیسیلیوم از بیماری های مهم سنجد هستند. بیماری های قارچی نیز در شرایط مرطوب می تواند مشکل ساز باشد.

آفات رایج سنجد (Elaeagnus angustifolia)

مهم‌ترین آفات سنجد شامل شته‌ها، شپشک‌ها و کنه‌ها هستند که با مکیدن شیره گیاهی موجب زردی برگ، ضعف رشد و ترشح عسلک و رشد کپک دوده‌ای می‌شوند. پایش هفتگی شاخساره و پشت برگ‌ها در بهار و اوایل تابستان، کلید کنترل زودهنگام است. برای مدیریت، هرس شاخه‌های آلوده و کاهش تراکم تاج، شست‌وشوی شاخساره با آب، و استفاده از صابون حشره‌کش یا روغن ولک در زمان خواب گیاه توصیه می‌شود. در طغیان شدید، به‌کارگیری حشره‌کش‌های کم‌خطر و هدفمند با نظر کارشناس و رعایت دوره کارنس انجام شود.

امراض قارچی و علائم

بیماری‌هایی مانند لکه‌برگی و سفیدک سطحی می‌توانند باعث لکه‌های قهوه‌ای، پیچیدگی برگ و کاهش فتوسنتز شوند. رطوبت بالا و تهویه ضعیف، شدت بیماری‌های قارچی را افزایش می‌دهد. حذف برگ‌ها و شاخه‌های بیمار، جمع‌آوری بقایا از سطح خاک و ضدعفونی ابزار هرس از اقدامات ضروری است.

روش‌های پیشگیری و مقابله

آبیاری اصولی (پرهیز از خیس‌کردن شاخساره)، فاصله کاشت مناسب، و تغذیه متعادل از ضعف گیاه و حساسیت به آفات و بیماری‌ها می‌کاهد. در صورت نیاز، محلول‌پاشی قارچ‌کش‌های مسی یا گوگردی در مراحل اولیه علائم و مطابق برچسب توصیه می‌شود. ترکیب بهداشت باغ، هرس صحیح و کنترل بیولوژیک (حفظ کفشدوزک‌ها و دشمنان طبیعی) مؤثرترین راه مدیریت پایدار است.

نحوه تکثیر سنجد

تکثیر این گیاه از طریق بذر است ولی می توان از طریق پاجوشها نیز این گیاه را تکثیر کرد. 3 سال پس از جوانه زنی این گیاه شروع به گل و میوه دهی می کند.

تولید مثل سنجد در طبیعت

Elaeagnus angustifolia (سنجد) در طبیعت عمدتاً از طریق بذر تکثیر می‌شود. میوه‌های شفت‌مانند آن توسط پرندگان و پستانداران خورده شده و بذرها پس از عبور از دستگاه گوارش، در فاصله‌ای دورتر پراکنده می‌شوند؛ این فرایند به استقرار گیاه در زیستگاه‌های باز و حاشیه رودخانه‌ها کمک می‌کند. بذرها معمولاً برای جوانه‌زنی به دوره سرمایی (چینه‌سرما) نیاز دارند و پس از گذر از زمستان و فراهم شدن رطوبت بهاره، جوانه می‌زنند. در برخی شرایط، سنجد می‌تواند از پاجوش‌ها یا شاخه‌های نزدیک سطح خاک نیز رشد رویشی محدودی نشان دهد، اما نقش اصلی با بذر است.

روش‌های تکثیر در خانه

برای تکثیر خانگی با بذر، ابتدا هسته‌ها را از میوه جدا کرده و بشویید. سپس آن‌ها را در ماسه مرطوب داخل کیسه یا ظرف دربسته، حدود 8 تا 12 هفته در یخچال نگهداری کنید تا چینه‌سرما انجام شود. بعد از آن، بذرها را در بستر سبک (پیت/کوکوپیت همراه پرلیت) در عمق کم بکارید و رطوبت یکنواخت و نور کافی فراهم کنید. از آبیاری سنگین که باعث پوسیدگی می‌شود پرهیز کنید.

روش دیگر، قلمه نیمه‌خشبی در اواخر بهار تا تابستان است: قلمه 10–15 سانتی‌متری را با هورمون ریشه‌زا در بستر بسیار سبک و مرطوب قرار دهید و با پوشش پلاستیکی رطوبت را بالا نگه دارید. همچنین می‌توان از خوابانیدن شاخه (لایه‌دهی) در بهار استفاده کرد تا پس از ریشه‌دار شدن، از گیاه مادر جدا شود.

هشدار - عوارض جانبی

عوارض احتمالی سنجد برای انسان

در منابع علمی معتبر، شواهد مشخص و گسترده‌ای از مسمومیت یا عوارض جدی مصرف سنجد (Elaeagnus angustifolia) در انسان گزارش نشده است. بخش‌های خوراکی گیاه، به‌ویژه میوه، در طب سنتی به‌طور معمول مصرف می‌شوند و اغلب ایمن تلقی می‌گردند. واکنش‌های آلرژیک تئوریک مانند خارش، کهیر یا ناراحتی گوارشی ممکن است در افراد حساس رخ دهد، اما گزارش‌های مستند و سیستماتیک در این باره محدود است.

عوارض برای حیوانات خانگی

داده‌های علمی معتبر درباره سمی‌بودن سنجد برای سگ، گربه یا سایر حیوانات خانگی بسیار محدود است. در فهرست‌های معمول گیاهان سمی برای حیوانات، سنجد به‌عنوان یک گونه با خطر بالا ذکر نشده است. با این حال، مصرف زیاد هر گیاه ناآشنا می‌تواند موجب استفراغ یا اسهال شود و بهتر است از مصرف خودسرانه و زیاد آن توسط حیوانات خانگی پیشگیری شود.

سنجد پاییزی سنجد زینتی سنجد (روسي)

سنجد تلخ سنجد پاییزی سنجد زینتی سنجد (روسي)