گاو زبان

دانستنیهای علمی

رده‌بندی علمی

گیاه Echium amoenum (گاو‌زبان ایرانی) از تیرهٔ Boraginaceae (گاوزبانیان) و جنس Echium است. جنس Echium با گل‌آذین‌های پررنگ و کرک‌های زبرِ شاخص شناخته می‌شود و بسیاری از گونه‌های آن در نواحی مدیترانه‌ای و جنوب‌غرب آسیا پراکنش دارند.

منطقهٔ بومی و زیستگاه

E. amoenum بومی ایران و بخش‌هایی از قفقاز جنوبی دانسته می‌شود. زیستگاه طبیعی آن معمولاً دامنه‌های کوهستانی، مراتع نیمه‌خشک و حاشیهٔ رویشگاه‌های جنگلی در ارتفاعات متوسط تا نسبتاً بالا است. این گونه اغلب در خاک‌های نسبتاً سبک و زهکش‌دار و در اقلیم‌های با زمستان سرد و تابستان معتدل-خشک بهتر استقرار می‌یابد.

تاریخچهٔ شناسایی و توصیف علمی

این گیاه در جریان گسترش مطالعات فلوریستیِ غرب آسیا توسط گیاه‌شناسان سده‌های ۱۸ و ۱۹ میلادی وارد ادبیات تاکسونومی شد و نام‌گذاری آن بر پایهٔ ویژگی‌های ریخت‌شناسیِ گل و پوشش کرکی اندام‌ها انجام گرفت. تمایز آن از «گاوزبان اروپایی» (اغلب Borago officinalis) از نظر جنس و صفات گل‌آذین، یک نکتهٔ مهم در منابع علمی و داروشناختی است.

نام‌های رایج محلی و جهانی

در فارسی رایج‌ترین نام «گاو‌زبان» یا «گاو‌زبان ایرانی» است. در منابع انگلیسی معمولاً با عنوان‌های Iranian borage یا Persian borage ذکر می‌شود، هرچند از نظر تاکسونومی با «borage» حقیقیِ جنس Borago یکسان نیست. در برخی متون، به صورت کلی‌تر از آن با نام «Echium» نیز یاد می‌شود.

خصوصیات - معرفی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 18-26 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز انواع خاکها

گیاهی چندساله و بوته ای با برگهایی نیزه ای شکل، سبز رنگ و کرکدار. گلها در گل آذینهای سنبله به ارتفاع 20 تا 30 سانتیمتر دیده می شوند و رزت هستند. گلها معمولا به رنگ قرمز بوده که در بهار ظاهر می شوند. گلها تا تابستان و حتی تا پاییز دوام دارد.

ترکیبات اصلی در این گیاه عبارتند از gamma-linolenic acid، alphalinolenicacid، delta6-fatty acryl desaturase، pyrrolizidine alkaloids، موسیلاژ، رزین، پتاسیم نیترات، کلسیم و اسیدهای معدنی.

شرایط محیط رشد

این گیاه به خشکی مقاوم بوده و به مراقبت زیادی نیاز ندارد. این گیاه برای رشد به نور کامل آفتاب نیاز دارد ولی در محیطهای نیمه سایه هم می تواند رشد کند. در انواع خاکهای رسی و شنی می تواند رشد کند.

نحوه تکثیر گاو زبان

تکثیر این گیاه به سه طریق زیر صورت می‌گیرد. • تقسیم ساقه زیر زمینی در بهار • کاشت قلمه در ماسه هنگام پاییز • کاشت بذر گیاه در خاک نسبتا حاصلخیز و آفتاب گیر تاریخ کاشت بذر از اواخر اسفند تا خرداد ماه است. چنانچه منطقه دارای زمستان خیلی سرد نباشد انجام عملیات کاشت را می‌توان در پاییز انجام داد که در این صورت گیاهان سبز شده در اردیبهشت ماه سال بعد به گل می‌نشیند در حالی که گیاهان کاشته شده در بهار هیچ وقت زود تر از تیرماه گل نمی‌دهد.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

در یک مطالعه بر روی خواص آنتی اکسیدانتی گل گاوزبان ایرانی نشان داده شد که این گیاه به دلیل داشتن فلاونوئیدها و رزمارینیک اسید دارای خاصیت آنتی اکسیدانتی است.

در بسیاری از کشورها از این گیاه برای مقابله با تب استفاده می شود. علاوه بر این، خواص دیگر گل گاوزبان ایرانی عبارتند از ضدافسردگی، درمان استرس، گردش بهتر جریان خون، ضمادی برای درمان تورمها و التهابات، مدر، ملین و ضد سرطان. در مطالعه در سال 2010 نشان داده شد که این گیاه ضدویروس بوده و این خاصیت گل گاوزبان ایرانی در اثر حرارت از بین نمی رود.

بررسی اثر این گیاه بر کاهش اضطراب در موشها نشان داد که این گیاه بر درمان افسردگی اثر ملایمی دارد.

در سال 2012 اثر این گیاه بر روی التهاب پانکراس مورد مطالعه قرار گرفت . در این مطالعه نشان داده شد که در نتیجه ترکیباب آنتی اکسیدانتی و ضد التهابی موجود در گل گاوزبان ایرانی، این گیاه می تواند از شدت این بیماری کم کند.

در مطالعه دیگری اثرات ضد تشنجي اين گياه مورد تحقيق قرار گرفت. مؤثرترين دز این گیاه mg/kg 25/6 بود كه دراين دز مدت زمان دوام تشنج و درصد مرگ و مير در اين گروه كاهش بارزي داشت. در این مطالعه عنوان شد که به نظر مي‌رسد عصاره گياه Echium Amoenum بر روي تشنج ناشي از پيكروتوكسين اثربخش است و اين گياه انتخاب مناسبي براي ادامه تحقيقات براي خواص ضد تشنج مي‌باشد.

به دلیل زیبایی گلهای این گیاه، مقاومت آن به خشکی و عدم نیاز به نگهداری زیاد، از آن در طراحی فضای سبز نیز استفاده می شود.

ساير تصاوير :  

گياهان ديگر از همين جنس :

آشنایی با جنس گل‌گاوزبان و همه گونه های آن

گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره گل گاوزبان و جنس های آن