گاوزبان آسای موی زبر

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و نام‌گذاری علمی

Caccinia strigosa گیاهی علفی از تیره Boraginaceae (گاوزبانیان) است. این گونه در جنس Caccinia قرار دارد که شامل چند گونه محدود بومی نواحی خشک اوراسیا است. نام گونه‌ای strigosa به معنی «دارای کرک‌های زبر» است و به پوشش خشن سطح اندام‌های هوایی اشاره دارد. نام فارسی متداول آن «گاوزبان‌آسای موی زبر» است که هم خویشاوندی با گاوزبان و هم ویژگی پوشش کرکی را بازتاب می‌دهد.

ویژگی‌های ریخت‌شناسی و سازگاری

Caccinia strigosa گیاهی یک‌ساله یا دو‌ساله، با ساقه‌های منشعب و برگ‌های متناوب خشن است. کرک‌های متراکم و زبر روی برگ و ساقه، تبخیر را کاهش داده و از گیاه در برابر چراگری و تابش شدید خورشید محافظت می‌کنند. گل‌ها معمولاً لوله‌ای تا قیفی، به رنگ‌های متمایل به آبی، بنفش یا سفید هستند و به‌صورت گل‌آذین خوشه‌ای در انتهای ساقه دیده می‌شوند. ساختار گل و شهد، جلب‌کننده حشرات گرده‌افشان، به‌ویژه زنبورها است.

منطقه بومی و زیستگاه

منشأ اصلی Caccinia strigosa در غرب و مرکز آسیا است؛ از نواحی خاورمیانه تا بخش‌هایی از آسیای میانه گزارش شده است. این گونه معمولاً در زیستگاه‌های نیمه‌خشک، استپی و دامنه‌های سنگلاخی می‌روید و به خاک‌های سبک، آهکی و نسبتاً فقیر از مواد آلی سازگار است. حضور آن در حاشیه مزارع، چراگاه‌های کم‌تراکم و شیب‌های خشک طبیعی است و گاه به‌عنوان علف هرز بومی در سامانه‌های کشاورزی سنتی مشاهده می‌شود.

پیشینه مطالعات و اهمیت علمی

گونه Caccinia strigosa در فلورهای کلاسیک منطقه‌ای، به‌ویژه فلور ایران و همسایگان، مورد شناسایی و توصیف قرار گرفته است. اهمیت اصلی آن در مطالعات فلورستیک، سیستماتیک تیره گاوزبانیان و بررسی سازگاری گیاهان به خشکی و شوری متوسط است. داده‌های پراکنش جغرافیایی این گونه برای تحلیل تنوع گیاهی نواحی ایران‌ـ‌توران و ارتباط آن‌ها با ناحیه مدیترانه‌ای نیز استفاده می‌شود.

خصوصیات - معرفی

نور مورد نياز متوسط آبياري و رطوبت خشک دماي مورد نياز 18-20 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز مکان های صخره ای

این گیاه علفی، دو یا چندساله به ارتفاع تقریبی 30 تا 60 سانتی متر و ساقه گل دهنده 30 تا 40 سانتی متراست. دارای ریشه های نیمه غده ای بوده که به طور عمودی تا عمق 50 سانتی متری در خاک فرو می رود و به علت داشتن ریشه اصلی و فرعی و استفاده از رطوبت عمق خاک مقاومت آن در برابر خشکی زیاد است. این گیاه پوشیده از کرک های نسبتا نرم و ابریشمی است که بر روی برگ ها به حالت خوابیده و در سایر قسمت ها به صورت افراشته و مخلوط با کرک های کوتاه و متراکم است. ساقه گیاه تا حدودی ساده و خمیده به سمت بالا، شیاردار، خاردار، توخالی و آبدار می باشد. برگ ها نسبتا بزرگ و ساده به رنگ سبز تیره و پوشیده از خارهای ظریفی است. میوه آن نوک تیز و فندقی شکل و سطح آن دارای برجستگی های کوچک و تیز و به رنگ قهوه ای مایل به سیاه است.

شرایط محیط رشد

گیاهی بسیار مقاوم به سرماست. خاک مرطوب با زهکشی مناسب، برای کشت این گیاه مناسب است. خاک فقیر را نیز تحمل می کند. آفتاب بسیار شدید عملکرد آن را کاهش می دهد. مقاوم به خشکی است و به آبیاری مداوم نیاز ندارد. 

نحوه تکثیر گاوزبان آسای موی زبر

تکثیر این گیاه به سه طریق انجام می شود. تقسیم ساقه زیرزمینی در بهار روش اول می باشد. روش دوم کاشت قلمه در ماسه هنگام پاییز است و کاشت بذر گیاه در خاک نسبتا حاصلخیز و آفتاب گیر سومین روش می باشد. 

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

این گیاه برای درمان جوش های چرکی دهان و دم کرده آن برای تنگی نفس مفید است. از بین برنده افسردگی، کاهنده فشار خون، شادی آور، رقیق کننده خون، رفع کننده اظطراب و دلهره و از بین برنده تپش قلب است. 

ساير تصاوير :  

گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره گل گاوزبان و جنس های آن