۱۴۰۴ ششم دی

یاس امین‌الدولهٔ بوته‌ای شمالی

این گیاه با نام علمی Diervilla lonicera و نام مرسوم (Northern Bush Honeysuckle) که به فارسي یاس امین‌الدولهٔ بوته‌ای شمالی ناميده ميشود، گياهي از خانواده Caprifoliaceae بومي بومی شرق و مرکز آمریکای شمالی؛ از کانادا تا شمال و شرق ایالات متحده، در جنگل‌ها و دامنه‌های سنگی مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک‌های لومی تا شنی با زهکشی خوب؛ تحمل خاک‌های فقیر و نسبتاً خشک؛ pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود 5.5 تا 7.5)

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و خویشاوندی گیاه

Diervilla lonicera که در فارسی گاهی «یاس امین‌الدولهٔ بوته‌ای شمالی» نامیده می‌شود، به خانوادهٔ Caprifoliaceae (ویبرنومیان/پیچ‌انگوران) تعلق دارد. این خانواده شامل بسیاری از درختچه‌های زینتیِ شناخته‌شده مانند Lonicera (یاس امین‌الدولهٔ حقیقی) است، اما Diervilla از نظر تبارشناسی جنس مستقلی به شمار می‌آید. جنس Diervilla تنها چند گونه دارد و همه‌ی آن‌ها بومی آمریکای شمالی هستند.

ویژگی‌های گیاه‌شناسی

این گونه یک درختچهٔ برگریز با ارتفاع معمولاً ۱ تا ۱٫۵ متر است که برگ‌های متقابل و بیضی‌شکل دارد. گل‌ها کوچک، زرد مایل به نارنجی و لوله‌ای‌شکل‌اند و در انتهای شاخه‌ها ظاهر می‌شوند. توانایی بالای آن در تولید ساقه‌های زیرزمینی (ریزوم) و جوانه‌زنی از طوقه، آن را به گونه‌ای بسیار مقاوم در برابر تنش و هرس تبدیل کرده است. میوه‌ها کپسول‌های کوچکی هستند که بذرهای ریز تولید می‌کنند.

منطقه بومی و زیستگاه طبیعی

بوم‌زاد این درختچه، شرق و مرکز آمریکای شمالی است؛ از کانادا (استان‌های انتاریو، کبک و نواحی مجاور) تا شمال ایالات متحده. در طبیعت بیشتر در حاشیه جنگل‌ها، شیب‌های سنگلاخی، کناره جاده‌های جنگلی و اراضی نیمه‌سایه تا آفتابی رشد می‌کند. خاک‌های نسبتاً فقیر، اسیدی تا خنثی و خوب‌زهکشی‌شده را تحمل می‌کند و به دلیل مقاومت بالا در برابر سرما، در نواحی سرد معتدل پراکنش موفقی دارد.

تاریخچهٔ کشف و کاربرد علمی

این گونه در سدهٔ هجدهم میلادی توسط گیاه‌شناسان اروپایی که فلور آمریکای شمالی را بررسی می‌کردند توصیف شد. نام جنس Diervilla به افتخار گیاه‌شناس فرانسوی Noël Diérville انتخاب شده است. از قرن نوزدهم، Diervilla lonicera به تدریج وارد باغ‌های botanic و کلکسیون‌های علمی اروپا شد و به عنوان الگویی برای مطالعهٔ سازگاری درختچه‌های برگریز با سرما، خاک‌های فقیر و آلودگی شهری مورد توجه قرار گرفت. امروزه در ادبیات گیاه‌شناسی، این گونه نمونه‌ای از درختچه‌های زینتی بومی آمریکای شمالی با اهمیت حفاظتی و اکولوژیک شناخته می‌شود.

خصوصیات - معرفی

ریخت‌شناسی کلی گیاه

دیِرویلای لونی سرا بوته‌ای برگریز و چندساله است که معمولاً بین ۱ تا ۱٫۵ متر ارتفاع می‌گیرد و گستردگی آن نیز تا حدود ۲ متر می‌رسد. فرم کلی گیاه گسترده تا نیم‌کروی است و شاخه‌ها به‌طور متراکم از پایه منشعب می‌شوند. این بوته ظاهری فشرده، پرپشت و مناسب برای پرچین‌های کوتاه ایجاد می‌کند.

ساقه و اندام‌های چوبی

ساقه‌ها نازک تا متوسط، قهوه‌ای تا قهوه‌ای مایل به قرمز و نسبتاً صاف هستند. در شاخه‌های جوان، پوسته براق‌تر است و به‌تدریج با مسن شدن، کمی ترک‌دار و مات می‌شود. ساقه‌ها به‌صورت افراشته تا کمی خمیده رشد می‌کنند و در انتها حالتی قوسی پیدا می‌کنند. چوب گیاه نسبتاً سخت و قابل‌انعطاف است و شاخه‌های جانبی فراوانی تولید می‌کند.

برگ‌ها

برگ‌ها ساده، متقابل و بدون بریدگی هستند. شکل آن‌ها عموماً بیضوی تا بیضوی-کشیده با نوک تیز است و حاشیه کمی دندانه‌دار تا تقریباً صاف دارند. طول برگ‌ها حدود ۳ تا ۸ سانتی‌متر و عرض آن‌ها ۱٫۵ تا ۳ سانتی‌متر است. سطح رویی برگ‌ها سبز تیره و مات تا کمی براق و سطح زیرین سبز روشن‌تر است. رگبرگ میانی برجسته و رگبرگ‌های جانبی منظم و مشخص‌اند. در پاییز، رنگ برگ‌ها می‌تواند به زرد تا نارنجی متمایل شود و جلوه زینتی گیاه را افزایش دهد.

گل‌ها

گل‌ها لوله‌ای-شیپوری، کوچک تا متوسط و به‌صورت خوشه‌های کوچک در انتهای شاخه‌ها یا در زاویه برگ‌ها ظاهر می‌شوند. رنگ گل‌ها زرد روشن است که ممکن است به‌تدریج به زرد مایل به نارنجی یا کمی مایل به قرمز تغییر کند. هر گل دارای دو لب مشخص است و کاسبرگ‌ها کوچک و سبز می‌باشند. گل‌ها به دلیل شکل لوله‌ای و رنگ زرد درخشان، جاذب حشرات گرده‌افشان به‌ویژه زنبورها هستند.

میوه و بذر

میوه به صورت کپسول باریک، کشیده و دو‌واژه است که پس از رسیدن، از طول شکاف برمی‌دارد و بذرها را آزاد می‌کند. بذرها ریز، چندتایی و قهوه‌ای‌رنگ بوده و درون کپسول قرار می‌گیرند. میوه‌ها ارزش زینتی کمتری نسبت به گل‌ها دارند اما در چرخه تکثیر جنسی گیاه نقش مهمی ایفا می‌کنند.

شرایط نگهداری یاس امین‌الدولهٔ بوته‌ای شمالی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک‌های لومی تا شنی با زهکشی خوب؛ تحمل خاک‌های فقیر و نسبتاً خشک؛ pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود 5.5 تا 7.5)

دمـا و اقلیم مناسب Diervilla lonicera

این گیاه بوته‌ای برگریز، بومی نواحی خنک تا معتدل آمریکای شمالی است و در برابر سرمای زمستان مقاوم می‌باشد. دامنه دمایی ایده‌آل برای رشد فعال بین ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد است، اما گیاه می‌تواند دماهای زیر صفر را نیز تحمل کند، به‌شرط آن‌که خاک زهکش مناسبی داشته باشد. گرمای شدید تابستان اگر با خشکی خاک همراه شود، باعث کاهش رشد و سوختگی برگ‌ها می‌گردد.

نور مورد نیاز و استقرار در باغ

Diervilla lonicera در آفتاب کامل تا نیم‌سایه بهترین عملکرد را دارد. در مناطق خنک، قرارگیری در آفتاب مستقیم سبب گل‌دهی بیشتر و رنگ‌آمیزی بهتر برگ‌ها می‌شود، اما در اقلیم‌های گرم‌تر، استقرار در مکانی با آفتاب صبح و سایه بعدازظهر، از تنش گرمایی جلوگیری می‌کند. در سایه‌ی زیاد، شاخه‌ها علفی و دراز شده و تعداد گل‌ها کاهش می‌یابد.

خاک، زهکشی و pH مناسب

این گونه نسبت به نوع خاک بسیار سازگار است، اما خاک لومی با بافت متوسط، غنی از مواد آلی و زهکشی خوب، بهترین محیط برای رشد آن است. خاک‌های بسیار سنگین و غرقاب، ریشه‌ها را مستعد پوسیدگی می‌کند. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۵/۵ تا ۷) مناسب است، هرچند گیاه می‌تواند خاک‌های کمی قلیایی را نیز تحمل کند.

رطوبت خاک و نیاز آبی

Diervilla lonicera پس از استقرار، نسبتاً متحمل به خشکی است، اما رشد مطلوب آن در خاک یکنواختاً مرطوب، بدون ایستابی آب حاصل می‌شود. آبیاری عمیق و منظم در سال‌های نخست کاشت، توسعه ریشه را تقویت می‌کند. در دوره‌های خشکی طولانی، آبیاری تکمیلی سبب حفظ شادابی برگ‌ها و افزایش گل‌دهی خواهد شد.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين خانواده :
 

یاس امین‌الدولهٔ همیشه‌سبز امین الدوله ی شیپوری یاس امین‌الدوله تاتاری امین الدوله ایتالیایی

  محسن شهاب الدین