پیچک شاخه خاری

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه تبارشناختی

Convolvulus acanthocladus از تیرهٔ پیچکیان (Convolvulaceae) و از جنس Convolvulus است؛ جنسی که با گونه‌های علفی تا نیمه‌بوته‌ای و اغلب پیچنده شناخته می‌شود. در این گونه، شاخه‌های خاردار (بازتاب‌یافته در نام «acanthocladus») ویژگی ریخت‌شناختی مهمی برای سازگاری با چرای جانوران و خشکی به‌شمار می‌آید.

نام‌شناسی و ویژگی‌های تشخیصی

نام جنس Convolvulus از ریشهٔ لاتینی به معنای «پیچیدن» گرفته شده است، هرچند همهٔ گونه‌های این جنس الزاماً پیچنده نیستند. صفت گونه‌ای acanthocladus به «شاخه‌های خاردار» اشاره دارد که در کنار برگ‌های کوچک‌تر و فرم نیمه‌بوته‌ای، به شناسایی آن در رویشگاه‌های خشک کمک می‌کند.

منطقهٔ بومی و پراکنش

پیچک شاخه خاری به‌طور کلی به عنوان عنصری از فلور نواحی خشک تا نیمه‌خشک جنوب‌غرب آسیا شناخته می‌شود و گزارش‌های فلوری آن در بخش‌هایی از فلات ایران و مناطق همجوار دیده می‌شود. پراکنش دقیق محلی آن معمولاً در منابع فلورستیک و فهرست‌های گیاه‌شناسی منطقه‌ای ثبت می‌گردد.

زیستگاه و بوم‌شناسی

این گونه عمدتاً در زیستگاه‌های باز، آفتاب‌گیر و کم‌آب مانند دامنه‌های سنگلاخی، تپه‌ماهورهای خشک و خاک‌های سبک تا سنگریزه‌ای استقرار می‌یابد. سازگاری‌های ریختی نظیر شاخه‌های خاردار و کاهش سطح برگ، به کاهش تعرق و افزایش بقا در شرایط تنش آبی کمک می‌کند.

تاریخچهٔ شناخت علمی

Convolvulus acanthocladus در چارچوب مطالعات کلاسیک رده‌بندی گیاهان گلدار و به‌ویژه کارهای فلورنگاری مناطق خشک معرفی و تثبیت شده است. ثبت‌های هر بار بازنگری رده‌بندی، بر پایهٔ نمونه‌های هرباریومی و مقایسهٔ صفات گل و رویشی انجام می‌شود و جایگاه آن در جنس Convolvulus را روشن‌تر کرده است.

خصوصیات - معرفی

ریخت‌شناسی کلی

Convolvulus acanthocladus (پیچک شاخه‌خاری) بوته‌ای کوتاه‌قد و معمولاً گسترده است که به‌سبب شاخه‌های سخت و خاردارمانند، ظاهری خشن و فشرده دارد. فرم کلی گیاه اغلب به صورت توده‌ای و نیمه‌خوابیده تا نیمه‌افراشته دیده می‌شود.

ساقه و شاخه‌ها

ساقه‌ها چوبی‌شونده و پرشاخه‌اند و شاخه‌های جانبی به‌سمت بیرون گسترش می‌یابند. شاخه‌ها باریک ولی سفت بوده و در بسیاری از بخش‌ها به شکل خارگونه ختم می‌شوند؛ همین ویژگی، نام «شاخه‌خاری» را توجیه می‌کند. رنگ ساقه‌ها از خاکستری-سبز تا قهوه‌ای روشن (در بخش‌های مسن‌تر) متغیر است.

برگ‌ها

برگ‌ها کوچک، ساده و معمولاً باریک تا نیزه‌ای هستند و اغلب در امتداد شاخه‌ها به‌صورت پراکنده قرار می‌گیرند. سطح برگ می‌تواند کم‌وبیش پوشیده از کرک‌های ظریف باشد که به آن نمایی مات و خاکستری‌گون می‌دهد. کوچک‌بودن برگ‌ها و بافت نسبتاً چرمی آن‌ها با زیست در شرایط خشک سازگار است.

گل‌آذین و گل

گل‌ها منفرد یا کم‌تعداد و معمولاً در نزدیکی گره‌ها ظاهر می‌شوند. جام گل قیفی‌شکل و شبیه سایر پیچک‌هاست و رنگ آن غالباً سفید تا صورتیِ کم‌رنگ با رگه‌های ظریف‌تر تیره‌تر دیده می‌شود. کاسبرگ‌ها نسبتاً باریک و پایا بوده و در کنار شاخه‌های سخت گیاه، تضاد بافتی ایجاد می‌کنند.

میوه و بذر

میوه از نوع کپسول کوچک است که پس از رسیدگی باز شده و بذرها را آزاد می‌کند. بذرها معمولاً کوچک و نسبتاً سخت‌اند و درون کپسول محافظت می‌شوند.

نور مورد نياز خیلی زیاد آبياري و رطوبت مرطوب دماي مورد نياز 25-35 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز مکان های صخره ای و کوهپایه ها

پیچک فارسی پیچک پیکانی پیچک درختچه ای پیچک سه رنگ