نام علمي
Chrysanthemum coccinium
نام لاتين
Persian insect flower
دانستنیهای علمی
ردهبندی و جایگاه سامانهای
Chrysanthemum coccinium که در منابع فارسی گاه با نام «گل حشرهکش ایرانی» نیز یاد میشود، از گیاهان گلدار و متعلق به خانواده کاسنیان (Asteraceae) است؛ خانوادهای بزرگ که با گلآذین کپهای و تجمع گلچهها شناخته میشود. در طبقهبندیهای جدیدتر، برخی گونههای نزدیک به این گروه در سردههای دیگری مانند Tanacetum نیز بازآرایی شدهاند؛ بنابراین نامگذاری آن در ادبیات علمی ممکن است با مترادفها همراه باشد. تشخیص نام پذیرفتهشده معمولاً به فلور منطقه، کلیدهای شناسایی و بانکهای معتبر ردهبندی وابسته است.
سرده و ویژگیهای کلی
سرده Chrysanthemum در معنای سنتی، مجموعهای از گونههای علفی با گلآذینهای نمایان و جذاب است که میتوانند یکساله یا چندساله باشند. بسیاری از اعضای این گروه به دلیل ترکیبات ثانویه گیاهی (مانند ترپنها و فنولها) از نظر اکولوژیک و شیمیزیستی مورد توجهاند. ترکیبات معطر و دفاعی در کاسنیان اغلب نقش بازدارنده در برابر گیاهخواران و برخی بندپایان دارند.
منطقه بومی و زیستگاه
این گیاه در نواحی معتدل و نیمهمعتدل اوراسیا گزارش شده و در رویشگاههایی مانند دامنهها، چمنزارهای کوهپایهای، حاشیه کشتزارها و اراضی با زهکشی مناسب حضور مییابد. زیستگاه مطلوب معمولاً شامل نور کافی، خاک بافت متوسط تا نسبتاً سبک و رطوبت فصلی است. پایداری در اقلیمهای معتدل، آن را به گیاهی مناسب برای مطالعه سازگاریهای فصلی تبدیل میکند.
تاریخچه و اهمیت علمی
گونههای نزدیک به این گروه در تاریخ گیاهشناسی بهسبب ارزش زینتی و همچنین توجه به مواد مؤثره طبیعی مطرح بودهاند. پژوهشهای ردهبندی و فیلوژنتیک در دهههای اخیر نشان دادهاند که مرزبندی میان Chrysanthemum و برخی سردههای همخانواده پیچیده است و با دادههای مولکولی بازنگری میشود. این بازنگریها نمونهای روشن از نقش ژنتیک مولکولی در اصلاح ردهبندی کلاسیک گیاهان است.
![گل حشره کش ایرانی]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی خشک
دماي مورد نياز
نواحی گرم و خشک
خاک مورد نياز
خاک های شنی، غیرشور و آهکی با زهکش مناسب
|
تاکنون 300 گونه متعلق به جنس کریزانتموم شناخته شده است که تعداد کمی از آنها ارزش اقتصادی دارند. مهمترین گونه های متعلق به این جنس عبارتند از: cinerariaefolium، coccineum (که با roseum هم نام است) و marschalki که واژه پیرِتر به آنها اطلاق می شود.
"گل حشره کش ایرانی" با نام علمی Chrysanthemum coccineum یکی از گونه های جنس کریزانتموم می باشد. ریشه این گیاه نیز مانند سایر پیرترها، دارای ریزومی کوتاه است. از این ریزوم، ریشه های متعددی به طول 15 تا 20 سانتیمتر، استوانه ای شکل و به رنگ قهوه ای تیره منشعب می شوند. ریشه این گیاهان سطحی و افشان است. از قسمت فوقانی ریزوم، ساقه های متعددی به طول 30 تا 60 سانتیمتر خارج می شوند. ساقه شیاردار، پنج تا شش ضلعی و پوشیده از کرک های ظریف و خاکستری رنگ است. برگ ها بریدگی دار (هر برگ دو تا سه بریدگی دارد) و به صورت متناوب نسبت به یکدیگر روی ساقه قرار می گیرند. گل ها در انتهای ساقه های اصلی و فرعی پدیدار می شوند. هر بوته معمولاً 100 تا 200 گل تولید می کند که در شرایط اقلیمی مناسب از نظر خاک، آبیاری، درجه حرارت و نور تعداد آنها به بیش از 400 گل نیز می رسد. گل ها بزرگ و به رنگ های سفید، صورتی یا قرمز دیده می شوند.
تمام اندام های هوایی گیاه دارای ماده مؤثره "پیرترین" است که مقدار آن در قسمت های مختلف، متفاوت می باشد. بیشترین مقدار پیرترین در بذرها ساخته و ذخیره می شود.
![Persian insect flower]()
شرایط محیط رشد
گل حشره کش ایرانی مانند سایر گونه های پیرتر در طول رویش به هوای گرم و نور کافی نیاز دارد. آب فراوان برای این گیاه مناسب نیست و سبب خشک شدن آن می شود. سرمای زمستان را به خوبی تحمل می کند ولی سرماهای شدید و طولانی برای گیاهان جوان مضر است. عده ای از محققان معتقدند که سرمای زمستان برای این گیاه مفید است و باعث افزایش عملکرد گل و همینطور بهبود در کیفیت مواد مؤثره آن می شود. رشد و نمو این گیاه در سایه، نه تنها سبب کاهش تعداد گل ها می شود بلکه سبب کاهش ماده مؤثره پیرترین به میزان 50 درصد می شود. این گیاه خشکی دوست است و رویش آن در مناطق گرم و خشک با موفقیت انجام می گیرد.
تحقیقات نشان می دهد اگرچه کاشت این گیاه در خاک های شور با موفقیت امکان پذیر است ولی برای تولید انبوه آن باید از زمین های غیرشور، آهکی، مسطح یا کمی شیب دار و از خاک های شنی با زهکش مناسب استفاده کرد.
![Chrysanthemum coccinium]()
مقابله به آفات گل حشره کش ایرانی
آفات مهم گل حشرهکش ایرانی (Chrysanthemum coccinium)
با وجود داشتن ترکیبات حشرهکش طبیعی (پیرترینها)، خود گیاه نیز در برابر برخی آفات حساس است. اصلیترین آفات شامل شتهها، تریپسها، کنههای تارتن و مینوز برگ هستند که با مکیدن شیره گیاهی، زردی، پیچیدگی و لکههای نقرهای روی برگ ایجاد میکنند. در شرایط گلخانهای، سفیدبالک و مگسهای کوچک نیز میتوانند مشکلساز شوند.
بیماریهای قارچی و باکتریایی
بیماریهای لکه برگی قارچی (Alternaria، Septoria)، سفیدک پودری و پوسیدگی ریشه ناشی از رطوبت زیاد از مهمترین بیماریها هستند. این بیماریها سبب لکههای قهوهای، سفیدک سطحی، پژمردگی تدریجی و نهایتاً مرگ بوته میشوند. زهکشی ضعیف و آبیاری سنگین بستر این بیماریها را تشدید میکند.
روشهای پیشگیری و مقابله
پیشگیری با بهداشت مزرعه و مدیریت محیط، مؤثرترین راه حفاظت از Chrysanthemum coccinium است. استفاده از بستر با زهکشی مناسب، آبیاری منظم اما غیرسنگین، حذف برگ و بوتههای آلوده، تناوب کشت و تهویه کافی توصیه میشود. برای آفات، رهاسازی دشمنان طبیعی (کفشدوزک، بالتوری)، تلههای زرد چسبنده و محلولهای صابون حشرهکش کمسمیت بهکار میروند. در موارد شدید، مصرف محدود قارچکشها و حشرهکشهای سازگار با پیرترینها انجام میشود.
![گل حشره کش ایرانی]()
نحوه تکثیر گل حشره کش ایرانی
تکثیر:
کاشت و تکثیر این گیاهان توسط بذر یا به روش رویشی انجام می گیرد. کشت توسط بذر معمولاً به دو روش مستقیم یا غیرمستقیم صورت می گیرد. تکثیر رویشی نیز با تقسیم بوته انجام می گیرد. در زمان مناسب پس از خارج کردن پایه های مادری سه تا چهار ساله از خاک، هر بوته را به 5 تا 10 قطعه تقسیم کرده و به زمین اصلی منتقل می کنند. بوته های انتخاب شده باید کاملاً سالم و عاری از هر گونه عوامل بیماری زای قارچی یا باکتریایی باشد.
![Persian insect flower]()
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
آشنایی با جنس داوودی و همه گونه های آن گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره کاسنی - آستراسه و جنس های آن