۱۴۰۴ ششم دی

بوته تورپشمی

این گیاه با نام علمی Calothamnus villosus و نام مرسوم (Woolly Net Bush) که به فارسي بوته تورپشمی ناميده ميشود، گياهي از خانواده Myrtaceae بومي بومی جنوب‌غرب استرالیا؛ مناطق مدیترانه‌ای، دامنه‌های شنی و زمین‌های فقیر مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک‌های بسیار سبک، شنی و فقیر با زهکشی عالی؛ حساس به خاک‌های سنگین؛ pH اسیدی تا کمی اسیدی (حدود 5 تا 6.5)

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه گیاهشناسی

Calothamnus villosus که در فارسی گاهی «بوته تور پشمی» نامیده می‌شود، از راسته Myrtales و خانواده بزرگ Myrtaceae است. این گونه در گذشته در سرده Calothamnus طبقه‌بندی می‌شد، اما در بازنگری‌های نوین، بسیاری از گونه‌های این سرده در جنس Melaleuca ادغام شده‌اند و در برخی منابع با نام Melaleuca villosa نیز ذکر می‌شود. این گیاه دولپه‌ای، همیشه‌سبز و چوبی است و در گروه درختچه‌های سخت‌برگ (sclerophyllous shrubs) قرار می‌گیرد.

منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی

زادگاه اصلی Calothamnus villosus جنوب‌غربی استرالیا است؛ منطقه‌ای که به‌خاطر غنای فلور آندمیک خود شهرت جهانی دارد. این گونه عمدتاً در ایالت Western Australia، به‌ویژه در ناحیه South West و اطراف Perth تا Albany رویش دارد. پراکنش آن با اقلیم مدیترانه‌ای استرالیا هم‌خوان است؛ یعنی زمستان‌های مرطوب و خنک و تابستان‌های گرم و خشک.

زیستگاه و بوم‌شناسی

زیستگاه طبیعی این درختچه، تپه‌های شنی، خاک‌های ماسه‌ای-شنی فقیر از مواد غذایی و سازندهای lateritic است. Calothamnus villosus یکی از اجزای شاخص پوشش گیاهی موسوم به kwongan است؛ اجتماعات درختچه‌ای متراکم، کم‌قد و بسیار سازگار با کمبود فسفر و آتش‌سوزی‌های دوره‌ای. این گیاه با ریشه‌های عمیق و برگ‌های باریک و کرک‌دار، افت تبخیر و مقاومت به خشکی را افزایش می‌دهد.

ویژگی‌های مورفولوژیک و گرده‌افشانی

این درختچه معمولاً ۱ تا ۳ متر ارتفاع دارد و دارای شاخه‌های متراکم و برگ‌های باریک، خطی و اغلب کرک‌آلود است که دلیل نام villosus («پشمی») همین پوشش کرکی است. گل‌ها به رنگ قرمز تا قرمز تیره، نامتقارن و برس‌مانند هستند و بیشتر در یک سمت شاخه تجمع می‌یابند. این ساختار گل با تولید شهد فراوان، سازگاری آشکاری با گرده‌افشانی توسط پرندگان شهدخوار محلی، مانند honeyeaters، نشان می‌دهد.

تاریخچه مطالعه و اهمیت علمی

Calothamnus villosus در سده نوزدهم، هم‌زمان با اکتشافات گیاهشناسی استرالیا، توسط گیاه‌شناسان اروپایی توصیف شد. از آن زمان تاکنون، این گونه در مطالعات مربوط به تطابق با خاک‌های کم‌فسفر، بوم‌شناسی آتش و گرده‌افشانی پرندگان مورد توجه قرار گرفته است. بازنگری‌های رده‌بندی مولکولی در دهه‌های اخیر، این گونه را به‌عنوان نمونه‌ای مهم برای فهم تکامل درون‌خانوادگی Myrtaceae مطرح کرده‌اند.

خصوصیات - معرفی

ویژگی‌های کلی ریخت‌شناسی Calothamnus villosus

Calothamnus villosus بوته‌ای همیشه‌سبز و بومی استرالیای غربی است که به‌طور معمول بین ۱ تا ۲ متر ارتفاع می‌گیرد و تاجی گسترده و نامنظم دارد. شاخساره متراکم بوده و فرم بوته اغلب به صورت تخم‌مرغی تا نامتقارن دیده می‌شود. بافت کلی گیاه ظاهری پرزدار و کرک‌آلود ایجاد می‌کند که دلیل نام «تورپشمی» است.

ساقه و شاخه‌ها

ساقه‌های جوان استوانه‌ای، باریک و به رنگ سبز تا سبز مایل به قرمز هستند و با پوشش انبوهی از کرک‌های نرم و کوتاه پوشیده شده‌اند. با افزایش سن، پوست ساقه‌ها قهوه‌ای تا خاکستری و کمی فلس‌دار می‌شود و گاهی ترک‌های سطحی روی آن دیده می‌شود. شاخه‌دهی جانبی فراوان است و شاخه‌ها اغلب به‌صورت مایل و نسبتاً افقی گسترش می‌یابند.

برگ‌ها

برگ‌ها باریک، خطی تا سوزنی‌شکل و معمولاً ۱ تا ۳ سانتی‌متر طول دارند. نوک برگ‌ها اندکی تیز است اما معمولاً سخت و خشن نیستند. سطح برگ‌ها سبز تیره تا سبز زیتونی و اغلب با کرک‌های لطیف پوشیده شده است که به کاهش تعرق کمک می‌کند. برگ‌ها به‌صورت پراکنده اما متراکم روی شاخه‌ها قرار گرفته و ظاهری پرپشتی به بوته می‌دهند.

گل‌ها

گل‌آذین‌ها معمولاً در دسته‌های متراکم در کنار شاخه‌های یک‌ساله ظاهر می‌شوند. هر گل دارای پرچم‌های فراوان، بلند و باریک است که به شکل «برس» پیرامون محور گل قرار می‌گیرند. رنگ غالب گل‌ها سرخ تا قرمز تند است و گاهی ته‌مایه‌ای ارغوانی یا صورتی دارد. کاسه و جام گل کوچک و نسبتاً کم‌نمایند و این پرچم‌های درخشان‌اند که جلوه اصلی گل را می‌سازند.

میوه و بذر

میوه‌ها کپسول‌های چوبی کوچک و گرد تا تقریباً استوانه‌ای هستند که روی شاخه‌ها باقی می‌مانند. دیواره میوه سخت و قهوه‌ای رنگ است و پس از رسیدن، به آرامی باز شده و دانه‌های ریز را آزاد می‌کند. این میوه‌های چوبی اغلب چندین سال بر روی شاخه‌ها باقی مانده و ظاهری زینتی و خشن به گیاه می‌بخشند.

شرایط نگهداری بوته تورپشمی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک‌های بسیار سبک، شنی و فقیر با زهکشی عالی؛ حساس به خاک‌های سنگین؛ pH اسیدی تا کمی اسیدی (حدود 5 تا 6.5)

شرایط دمایی مناسب برای Calothamnus villosus

گیاه Calothamnus villosus بومی مناطق گرم و مدیترانه‌ای است و دمای معتدل تا گرم را ترجیح می‌دهد. بازه دمایی ایده‌آل برای رشد آن حدود ۱۰ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد است. این گیاه تحمل سرمای سبک و یخ‌زدگی کوتاه‌مدت را دارد، اما در دماهای زیر ۵- درجه سانتی‌گراد ممکن است آسیب ببیند. در مناطق سرد بهتر است در مکان‌های محافظت‌شده یا گلدان قابل انتقال کاشته شود.

رطوبت و آبیاری

Calothamnus villosus به خشکی مقاوم است و رطوبت نسبی کم تا متوسط را می‌پسندد. خاک باید بین دو آبیاری تا حدی خشک شود و از آبیاری بیش از حد که موجب باتلاقی شدن خاک می‌شود، باید پرهیز کرد. در سال‌های نخست استقرار، آبیاری منظم‌تر برای توسعه ریشه ضروری است، اما پس از استقرار، تنها آبیاری عمیق و دوره‌ای در فصول بسیار خشک کافی است.

نور مورد نیاز

این بوته نورپسند است و بهترین رشد و گل‌دهی آن در آفتاب کامل فراهم می‌شود. در نیم‌سایه نیز می‌تواند زنده بماند، اما رشد متراکم و رنگ گل‌ها ضعیف‌تر خواهد بود. کاشت در جایی با حداقل ۶ ساعت نور مستقیم خورشید در روز توصیه می‌شود.

خاک و زهکشی

Calothamnus villosus خاک‌های سبک، شنی تا شنی‌لوم با زهکشی عالی را ترجیح می‌دهد. تحمل شوری و فقر غذایی خاک در این گیاه بالاست، اما خاک‌های سنگین و رسیِ خیس به پوسیدگی ریشه منجر می‌شوند. افزودن ماسه و پرلیت به خاک گلدان، و کاشت در بسترهای برآمده یا شیب‌دار، برای بهبود زهکشی بسیار مفید است. pH کمی اسیدی تا خنثی بهترین شرایط را برای جذب عناصر غذایی فراهم می‌کند.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين خانواده :
 

کابیلودا اوکاليپتوس لیدی اَپِل سارتِر گوآوا

  محسن شهاب الدین