گل شیپوری

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه سامانه‌ای

آروم خالدار با نام علمی Arum maculatum در خانواده Araceae (شیپوریان) و در جنس Arum قرار می‌گیرد. این گروه با گل‌آذین ویژهٔ خود شناخته می‌شود: اسپادیکس (محور گوشتی) که توسط اسپات (براکتهٔ قیفی‌شکل) احاطه می‌شود؛ ساختاری که از نظر تکاملی برای جذب گرده‌افشان‌ها اهمیت دارد.

پراکنش بومی و زیستگاه

پراکنش بومی Arum maculatum عمدتاً در اروپای غربی و مرکزی است و تا بخش‌هایی از جزایر بریتانیا و نواحی مدیترانه‌ای امتداد می‌یابد. زیستگاه معمول آن جنگل‌های پهن‌برگ مرطوب، حاشیهٔ پرچین‌ها، سایه‌روشنِ زیرآشکوب و خاک‌های غنی از مواد آلی است؛ اغلب در بسترهایی با رطوبت پایدار و زهکشی متوسط مشاهده می‌شود.

ویژگی‌های بوم‌شناختی و زیست‌شناسی تولیدمثل

این گونه یک ژئوفیت است و با غدهٔ زیرزمینی دوره‌های نامساعد را پشت سر می‌گذارد. سازوکار گرده‌افشانی آن عمدتاً با حشرات کوچک انجام می‌شود و در بسیاری از منابع به نقش بوی ویژهٔ گل‌آذین و حتی گرمازایی (thermogenesis) در جذب گرده‌افشان‌ها اشاره شده است. پس از گل‌دهی، میوه‌ها به صورت توده‌ای از سته‌های قرمز ظاهر می‌شوند که در پراکنش بذر توسط جانوران مؤثر است.

تاریخچه و نام‌شناسی

نام جنس Arum ریشه در واژه‌های کهن مدیترانه‌ای مرتبط با این گروه دارد و گونهٔ maculatum به معنای «خالدار» است که به لکه‌های احتمالی برگ‌ها اشاره می‌کند. این گیاه به‌طور تاریخی در فلورهای کلاسیک اروپا توصیف و در مطالعات ریخت‌شناسی خانوادهٔ Araceae به‌عنوان نمونه‌ای شاخص مطرح بوده است.

خصوصیات - معرفی

گل شیپوری، گیاهی علفی است که دارای ریزوم متورم است و برگ های بزرگ آن به طول 15-30 سانتی متر می رسند و معمولا در جنگل های مرطوب، حاشیه مزارع و باغ ها می رویند. برگ های گل شیپوری در فصل بهار ظاهر می شوند که در این زمان تدریجا از وسط برگ ها براکته بزرگی شروع به پیدایش می کند که اسپات نام دارد و درون آن میله درازی که در واقع محور گل آذین است جای دارد و بر روی این میله و در قسمت تحتانی آن دو حلقه از گل های ماده و نر که عاری از کاسه جام و منحصرا دارای پرچم های فاقد میله و مادگی منتهی به یک کلاله ظاهر می شود. در قسمت بالای گل های نرکه معمولا بیش از یک پرچم ندارند، گل های غیر زایا و بعد از آن قسمت انتهای محور گل آذین دیده می شود که عاری از گل است. 

شرایط نگهداری گل شیپوری

نور مورد نياز متوسط آبياري و رطوبت مرطوب دماي مورد نياز 18-21 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز سبک (شنی)، متوسط (لوم)، سنگین

دما و چرخه فصلی

Arum maculatum گیاهی سایه‌دوست و بومی جنگل‌های معتدل اروپا است و بهترین عملکرد را در دمای خنک دارد. دامنه‌ی مناسب رشد معمولاً ۱۰ تا ۲۰ درجهٔ سانتی‌گراد است و در گرمای پایدار بالای ۲۵ درجه دچار افت رشد و خواب زودرس می‌شود. این گیاه به‌طور طبیعی در تابستان وارد خواب می‌گردد؛ بنابراین کاهش شاخ‌وبرگ در دوره‌های گرم می‌تواند بخشی از چرخه طبیعی آن باشد.

نور

نور ایده‌آل، سایه تا نیم‌سایه با نور غیرمستقیم است؛ مشابه کف جنگل زیر درختان. آفتاب مستقیمِ ظهر به‌ویژه در اواخر بهار و تابستان می‌تواند باعث سوختگی برگ و خشکیدگی سریع‌تر شود. نور ملایم صبحگاهی یا فیلترشده از میان شاخ‌وبرگ درختان مناسب‌تر است.

رطوبت و آبیاری

این گونه محیط با رطوبت متوسط تا نسبتاً بالا را می‌پسندد. در فصل رشد (پاییز تا بهار، بسته به اقلیم)، خاک باید یکنواخت نمناک بماند اما غرقاب نشود. خاکِ دائماً خیس موجب پوسیدگی ریزوم/غده و کاهش استقرار گیاه می‌شود. در دوره خواب تابستانه، آبیاری را به حداقل برسانید.

خاک و زهکشی

خاک غنی از مواد آلی، لومی و دارای زهکشی خوب بهترین گزینه است. افزودن کمپوست برگ‌پوسیده یا خاک‌برگ، ساختار و نگهداشت رطوبت را بهبود می‌دهد، در حالی‌که حضور ماسه یا پرلیت به جلوگیری از ماندابی شدن کمک می‌کند. pH نزدیک خنثی تا کمی قلیایی معمولاً مناسب است.

جایگاه کاشت و تهویه

کاشت در بسترهای خنک، زیر درختان یا کنار دیوارهای سایه‌دار توصیه می‌شود. تهویه ملایم و فاصله‌گذاری مناسب خطر بیماری‌های قارچی در رطوبت بالا را کاهش می‌دهد، بدون آن‌که محیط بیش از حد خشک شود.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

از ریشه متورم گیاه به عنوان خلط آور و مسهل استفاده می شود، ضمن اینکه در گذشته آن را جهت رفع ناراحتی های مزمن دستگاه تنفسی مانند آسم و سیاه سرفه مزمن استفاده می کرده اند که برای این کار گرد قطعات خشک شده ریشه به میزان یک تا دو گرم و به صورت مخلوط در عسل (سه بار در روز) مورد استفاده بوده است.

کارده

آنتوریوم آگلونما زامیفولیا کلم بدبوی آمریکایی