کارده

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و نام‌گذاری

Arum detruncatum که در فارسی با نام «کارده» شناخته می‌شود، گونه‌ای از سرده Arum و متعلق به خانواده Araceae است. این خانواده شامل گیاهان علفی چندساله با اندام زیرزمینی غده‌ای یا ریزوم است. جنس Arum به دلیل ساختار ویژه گل‌آذین و سازگاری با گرده‌افشانی توسط حشرات، در میان آراسه‌ها بسیار شاخص است. نام گونه‌ای detruncatum به شکل بریده‌مانند بخشی از اندام‌های گیاه اشاره دارد.

ویژگی‌های ریخت‌شناسی کلی

کارده گیاهی علفی و پایا با غده زیرزمینی است که برگ‌های آن معمولاً نیزه‌ای تا بیضوی و چرمی با دمبرگ مشخص دارد. گل‌آذین از نوع اسپادیس است که درون براکتی قایقی‌شکل به نام اسپات محصور می‌شود. وجود تضاد رنگی بین اسپادیس و اسپات در بسیاری از گونه‌های Arum برای جذب گرده‌افشان نقش مهمی دارد. میوه‌ها توت‌مانند و معمولاً به صورت خوشه‌ای و در زمان رسیدگی به رنگ‌های درخشان درمی‌آیند.

پراکنش جغرافیایی و زیستگاه

Arum detruncatum بومی نواحی شرق مدیترانه و بخش‌هایی از خاورمیانه است و گزارش آن از رویشگاه‌های ایران، به‌ویژه مناطق کوهپایه‌ای و جنگل‌های نیمه‌مرطوب، وجود دارد. این گونه اغلب در خاک‌های نسبتاً عمیق و غنی از مواد آلی، در حاشیه جنگل‌ها، بوته‌زارها و دامنه‌های سایه‌گیر رشد می‌کند. استقرار در میکروزیستگاه‌های نیمه‌سایه به گیاه امکان فرار از تنش خشکی و تابش شدید را می‌دهد.

تاریخچه مطالعه و اهمیت علمی

جنس Arum از سده‌های هجدهم و نوزدهم میلادی در فلور اروپا و مدیترانه به‌طور گسترده بررسی شده و گونه‌های آن بر پایه ویژگی‌های گل‌آذین، برگ و ساختار غده تشریح شده‌اند. Arum detruncatum در فلورهای ناحیه مدیترانه‌ای به عنوان بخشی از تنوع آراسه‌های مزوفیت معرفی شده و در مطالعات فلوریستیک ایران نیز ثبت گردیده است. گرچه کارده بیشتر به‌صورت محلی شناخته می‌شود، اما از دیدگاه رده‌بندی، آناتومی و سازگاری با گرده‌افشانی حشرات، گونه‌ای ارزشمند برای مطالعات گیاه‌شناسی ناحیه مدیترانه–ایران است.

خصوصیات - معرفی

گیاهی از خانواده‌ی گل شیپوریان است که با نام «علف خرس» نیز شناخته می‌شود. برگ‌های پهن، نوک‌تیز و براق این گیاه، دمبرگ‌هایی بلند و رگبرگ‌هایی مشخص دارند و قبل از رویش گل از بین می‌روند. گل کاردین که به رنگ ارغوانی تیره است در ماه سوم بهار می‌شکفد. 

گیاهی از خانواده گل شیپوریان است که با نام علف خرس نیز شناخته می شود. برگ های پهن و نوک تیز و براق این گیاه، دمبرگ هایی بلند و رگبرگ هایی مشخص دارند و قبل از رویش گل از بین می روند. گل کارده به رنگ ارغوانی تیره است در ماه سوم بهار می شکفد.

شرایط نگهداری کارده

نور مورد نياز متوسط آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 18-22 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک رسی-شنی

دما

Arum detruncatum (کارده) در اقلیم‌های مدیترانه‌ای و نیمه‌مرطوب عملکرد بهتری دارد. محدوده دمایی مناسب در فصل رشد معمولاً ۱۰ تا ۲۲ درجه سانتی‌گراد است. در دوره خواب، دماهای خنک‌تر را تحمل می‌کند، اما یخ‌زدگی‌های شدید و طولانی می‌تواند به اندام‌های زیرزمینی آسیب بزند.

نور

این گیاه به نور ملایم نیاز دارد و در طبیعت اغلب زیر پوشش گیاهی یا حاشیه سایه‌دار رشد می‌کند. نیم‌سایه تا سایه روشن (نور فیلترشده) بهترین شرایط را فراهم می‌کند. نور مستقیم و شدید به‌ویژه در گرم‌ترین ساعات می‌تواند باعث کاهش شادابی برگ‌ها و افزایش تبخیر شود.

رطوبت و آبیاری

کارده در فصل رشد به رطوبت خاک نسبتاً یکنواخت نیاز دارد. خاک باید مرطوب بماند ولی غرقابی نشود؛ زیرا ماندابی شدن، ریسک پوسیدگی ریشه و غده را بالا می‌برد. در دوره خواب (معمولاً پس از زردی برگ‌ها)، آبیاری باید به‌طور محسوسی کاهش یابد تا خاک تنها کمی نم‌دار بماند.

خاک و بستر

بهترین بستر، خاک لومیِ غنی از مواد آلی با زهکشی خوب است. ترکیبی از خاک باغچه، کمپوست برگ و مقدار کمی شن یا پرلیت می‌تواند تعادل مناسبی ایجاد کند. pH نزدیک به خنثی تا کمی اسیدی (حدود ۶ تا ۷) معمولاً مطلوب است.

تهویه و مکان کاشت

محیط با گردش هوای ملایم به کاهش بیماری‌های قارچی کمک می‌کند. کاشت در نقاطی با سایه بعدازظهر و خاک عمیق و زهکش‌دار، شرایطی نزدیک به زیستگاه طبیعی این گونه فراهم می‌سازد.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

برگ کارده طبع گرم دارد، ضدعفونی کننده است و آش آن از غذاهای مناسب برای افراد سرماخورده به شمار می رود. این برگ ها بادشکن هستند، دل درد و سردرد را تسکین می دهند و با تصفیه خون نقش مهمی در پیشگیری از بیماری های قلبی عروقی دارند، عوارض دیابت را درمان می کنند و خطر ابتلا به دیابت را کاهش می دهند. 

سایر اطلاعات

قسمت قابل استفاده‌ی گیاه کاردین، برگ‌های تندمزه‌ی آن هستند که به صورت پخته در تهیه‌ی نوعی آش استفاده می‌شوند. این آش که در مناطق رویش کاردین جزو غذاهای بسیار مرسوم است، به روش‌های مختلفی تهیه می‌شود. البته باید توجه داشت که این برگ‌ها به صورت خام قابل استفاده نیستند و خوردن خام آنها باعث زخم شدن زبان می‌شود.

قسمت قابل استفاده گیاه کارده، برگ های تند مزه آن هستند که به صورت پخته در تهیه نوعی آش استفاده می شوند. این آش در مناطق رویش کارده جزو غذاهای بسیار مرسوم می باشد و به روش های مختلفی تهیه می شود. البته باید توجه داشت که این برگ ها به صورت خام قابل استفاده نیستند و خوردن خام آنها باعث زخم شدن زبان می شود.

گل شیپوری

گوش فیل گرمسیری فیلودندرون اسکاندنس برگ انجیری کریپتون