Vigna mungo black gram که به فارسی ماش سیاه نامیده میشود، گیاهی از خانواده بقولات، بومی هند می باشد. نیاز های این گیاه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دمای محیط: 25 تا 35 درجه سانتیگراد خاک: خاک های به خوبی آبیاری شده با اسیدیته 6 تا 7
دانستنیهای علمی
ردهبندی و خویشاوندی
Vigna mungo که در فارسی به «ماش سیاه» شناخته میشود، متعلق به خانواده Fabaceae (بوبیایان) و زیرخانواده Faboideae است. این گونه در جنس Vigna قرار دارد که شامل چندین حبوبه مهم مانند ماش سبز (Vigna radiata) و لوبیای چشمبلبلی است. ماش سیاه یکی از حبوبات آسیایی با اهمیت کشاورزی و تغذیهای بالا محسوب میشود.
منطقه بومی و پراکنش
زادگاه اصلی Vigna mungo به احتمال زیاد شبهقاره هند است، جایی که هنوز هم بیشترین تنوع ژنتیکی آن دیده میشود. امروزه این گونه در آسیای جنوبی، جنوبشرقی و بخشهایی از آفریقا کشت میشود و بهتدریج به سایر مناطق گرمسیری و نیمهگرمسیری گسترش یافته است. این گیاه در اقلیمهای گرم با فصل رشد نسبتاً خشک عملکرد بهتری نشان میدهد.
زیستگاه و بومشناسی
ماش سیاه عمدتاً در مزارع دیم و نیمهدیم، خاکهای سبک تا متوسط و نسبتاً فقیر ازت کشت میشود. ریشههای آن دارای گرههای همزیست Rhizobium است که نیتروژن هوا را تثبیت میکنند و به بهبود حاصلخیزی خاک کمک میکنند. این ویژگی، Vigna mungo را به یک گیاه کلیدی در تناوب زراعی تبدیل کرده است.
تاریخچه کشت و استفاده
شواهد باستانگیاهشناسی نشان میدهد که اهلیسازی ماش سیاه چند هزار سال پیش در هند رخ داده است. دانههای خشک آن در آشپزی سنتی هندی و آیوِرداری کاربرد گستردهای دارند. در طول تاریخ، بهدلیل پروتئین بالا و توان سازگاری با خاکهای فقیر، بهعنوان منبع مهم پروتئین گیاهی برای جوامع روستایی مطرح بوده است.
![ماش سیاه]()
![ماش سیاه]()
خصوصیات - معرفی
"ماش سیاه" گیاهی با نام علمی Vigna mungo و از خانواده Fabaceae (نیام داران) می باشد. ماش سیاه بومی هندوستان است و در این نواحی از زمان های گذشته مورد کشت و کار قرار می گرفت. این گیاه به دلیل تولید بذرهای سیاه رنگ در داخل غلاف، به ماش سیاه یا عدس سیاه معروف است.
این گیاه به صورت علفی و یکساله و دارای عادت رشد افراشته، نیمه افراشته یا رونده، با کرک های انبوه می باشد. سیستم ریشه ای این گیاه مانند سایر گیاهان خانواده لگومینوز، گرهک های نرمی در انتهای ریشه ها تولید می کنند. ارتفاع گیاه به 30 تا 100 سانتیمتر رسیده و دارای برگ های بزرگ و کرکدار می باشد. غلاف های بذر نیز حدود 4 تا 6 سانتیمتر طول دارند.
"ماش سیاه" گیاهی با نام علمی Vigna mungo و از خانواده Fabaceae (نیام داران) می باشد. ماش سیاه بومی هندوستان است و در این نواحی از زمان های گذشته مورد کشت و کار قرار می گرفت. این گیاه به دلیل تولید بذرهای سیاه رنگ در داخل غلاف، به ماش سیاه یا عدس سیاه معروف است.
این گیاه به صورت علفی و یکساله و دارای عادت رشد افراشته، نیمه افراشته یا رونده، با کرک های انبوه می باشد. سیستم ریشه ای این گیاه مانند سایر گیاهان خانواده لگومینوز، گرهک های نرمی در انتهای ریشه ها تولید می کنند. ارتفاع گیاه به 30 تا 100 سانتیمتر رسیده و دارای برگ های بزرگ و کرکدار می باشد. غلاف های بذر نیز حدود 4 تا 6 سانتیمتر طول دارند.
![black gram]()
![black gram]()
شرایط نگهداری ماش سیاه
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
25 تا 35 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک های به خوبی آبیاری شده با اسیدیته 6 تا 7
|
ماش سیاه محصول نواحی و فصول گرم است اما در هندوستان هم در تابستان و هم در زمستان و در ارتفاعات تا بیش از 1800 متر بالاتر از سطح دریا نیز رشد می کند.
این گیاه بسیار به خشکی مقاوم است اما در مقابل نسبت به سرما و ابری بودن طولانی آسمان غیرمتحمل می باشد.
ماش سیاه به طول معمول در نواحی با متوسط دمای 25 تا 35 درجه سانتیگراد و بارندگی سالانه 600 تا 1000 میلیمتر رشد می کند. در نواحی با بارندگی زیاد، ممکن است گیاه در فصل های خشک و روی زمین های رسوبی و مرطوب رشد کند.
بطور کلی خاک های به خوبی آبیاری شده نظیر خاک کتان سیاه (black-cotton) با اسیدیته 6 تا 7 را ترجیح می دهد اما می تواند در خاک های سبکتر نیز رشد کند.
![Vigna mungo]()
![Vigna mungo]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
ارزش غذایی:
ماش سیاه دارای ارزش غذایی بالایی است به طوریکه هر 100 گرم از بذرهای آن حاوی 25 گرم پروتئین، 58.99 کربوهیدرات ها، 18.3 فیبرهای رژیمی، 1.64 گرم چربی، 983 میلیگرم پتاسیم، 138 میلیگرم کلسیم، 7.57 میلیگرم آهن، 1.447 میلیگرم نیاسین، 0.273 میلیگرم تیامین، 0.254 میلیگرم ریبوفلاوین، 0.281 میلیگرم ویتامین ب6، 216 میکروگرم ویتامین ب9، 267 میلیگرم منیزیم، 379 میلیگرم فسفر، 38 میلیگرم سدیم و 3.35 میلیگرم روی است.
ماش سیاه نیز مانند بسیاری از حبوبات، حاوی آمینو اسیدهای ضروری بسیاری است که نقش مهمی را در رژیم غذایی بشر به ویژه در نپال و هندوستان (نواحی بومی گیاه) بازی می کند.
این گیاه همچنین در کاهش سطح کلسترل خون می تواند بسیار مفید باشد.
ارزش غذایی:
ماش سیاه دارای ارزش غذایی بالایی است به طوریکه هر 100 گرم از بذرهای آن حاوی 25 گرم پروتئین، 58.99 کربوهیدرات ها، 18.3 فیبرهای رژیمی، 1.64 گرم چربی، 983 میلیگرم پتاسیم، 138 میلیگرم کلسیم، 7.57 میلیگرم آهن، 1.447 میلیگرم نیاسین، 0.273 میلیگرم تیامین، 0.254 میلیگرم ریبوفلاوین، 0.281 میلیگرم ویتامین ب6، 216 میکروگرم ویتامین ب9، 267 میلیگرم منیزیم، 379 میلیگرم فسفر، 38 میلیگرم سدیم و 3.35 میلیگرم روی است.
ماش سیاه نیز مانند بسیاری از حبوبات، حاوی آمینو اسیدهای ضروری بسیاری است که نقش مهمی را در رژیم غذایی بشر به ویژه در نپال و هندوستان (نواحی بومی گیاه) بازی می کند.
این گیاه همچنین در کاهش سطح کلسترل خون می تواند بسیار مفید باشد.
ارزش غذایی:
ماش سیاه دارای ارزش غذایی بالایی است به طوریکه هر 100 گرم از بذرهای آن حاوی 25 گرم پروتئین، 58.99 کربوهیدرات ها، 18.3 فیبرهای رژیمی، 1.64 گرم چربی، 983 میلیگرم پتاسیم، 138 میلیگرم کلسیم، 7.57 میلیگرم آهن، 1.447 میلیگرم نیاسین، 0.273 میلیگرم تیامین، 0.254 میلیگرم ریبوفلاوین، 0.281 میلیگرم ویتامین ب6، 216 میکروگرم ویتامین ب9، 267 میلیگرم منیزیم، 379 میلیگرم فسفر، 38 میلیگرم سدیم و 3.35 میلیگرم روی است.
ماش سیاه نیز مانند بسیاری از حبوبات، حاوی آمینو اسیدهای ضروری بسیاری است که نقش مهمی را در رژیم غذایی بشر به ویژه در نپال و هندوستان (نواحی بومی گیاه) بازی می کند.
این گیاه همچنین در کاهش سطح کلسترل خون می تواند بسیار مفید باشد.
![ماش سیاه - معرفی حبوبات]()
![ماش سیاه - معرفی حبوبات]()
مقابله به آفات ماش سیاه
آفات مهم ماش سیاه (Vigna mungo) و کنترل آنها
شتهها، تریپس و مگس سفید با مکیدن شیره گیاه باعث پیچیدگی برگ، کاهش رشد و انتقال ویروسها میشوند. کنترل تلفیقی شامل حذف علفهای هرز میزبان، استفاده از تلههای زرد چسبنده و حفاظت از دشمنان طبیعی (کفشدوزکها و بالتوریها) است؛ در طغیان شدید، مصرف هدفمند حشرهکشهای کمخطر طبق برچسب توصیه میشود.
لاروهای برگخوار و غلافخوار (مانند کرم غلاف) با سوراخ کردن غلاف و تغذیه از دانه، افت عملکرد ایجاد میکنند. پایش مزرعه، جمعآوری بقایای آلوده، کشت بهموقع و استفاده از فرآوردههای Bt میتواند مؤثر باشد؛ سمپاشی باید بر اساس آستانه زیان اقتصادی انجام شود.
بیماریهای رایج و مدیریت آنها
پوسیدگی ریشه و طوقه (قارچی/اومیست) با زردی، پژمردگی و ریزش بوته همراه است و در خاکهای سنگین تشدید میشود. بهبود زهکشی، تناوب با غلات، ضدعفونی بذر و پرهیز از آبیاری سنگین اقدامات کلیدی هستند.
لکه برگی سرکوسپورایی و سفیدک پودری باعث لکههای نکروزه و کاهش فتوسنتز میشوند. کاهش تراکم بوته، آبیاری صبحگاهی، حذف بقایای آلوده و مصرف قارچکش مناسب (در صورت لزوم) توصیه میشود.
موزاییکهای ویروسی معمولاً با نقش موزاییکی و کوتولگی ظاهر میشوند. استفاده از بذر سالم، کنترل ناقلان (شته/مگس سفید) و حذف بوتههای آلوده بهترین راهکار است.
![ماش سیاه]()
![ماش سیاه]()
نحوه تکثیر ماش سیاه
ماش سیاه از طریق کشت بذر تکثیر می شود. وزن هزاردانه بذرهای این گیاه حدود 15 تا 60 گرم می باشد. بذرها را باید در عمق یک تا یک و نیم سانتیمتری خاک کشت نمود. مقدار بذر مورد نیاز برای هر هکتار نیز حدود 10 تا 30 کیلوگرم می باشد. بذرها را باید در ردیف هایی به فاصله 25 تا 40 سانتیمتر و فاصله روی ردیف 10 تا 20 سانتیمتر کشت نمود. پس از کشت نیز حدود یک تا دو بار وجین علف های هرز صورت می گیرد.
در فصول مرطوب در هندوستان، این گیاه را به صورت محصول فرعی یا در کشت مخلوط با چغندر قند، کتان، بادام زمینی، سورگم یا لوبیای سودانی کشت می کنند. در فصول خشک نیز به صورت محصول اصلی یا تک محصوله در زمین های آیش برنج مورد کشت و کار قرار می گیرد.
میزان تولید بذرهای خشک حدود 350 تا 800 کیلوگرم در هکتار است که ممکن است به 1500 تا 2500 کیلوگرم در هکتار نیز برسد.