۱۳۹۳ شانزدهم آذر

یونجه ایرلندی

Sida rhombifoliaPaddy’s lucerne که به فارسی یونجه ایرلندی نامیده میشود، گیاهی از خانواده پنیرک بومی نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری جهان می باشد. نیاز های این گیاه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب درجه حرارت: نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری درجه سانتیگراد خاک: نیاز کودی خاصی ندارد

دانستنیهای علمی

نام علمي

Sida rhombifolia

نام لاتين

Paddy’s lucerne

خانواده (تيره)

Malvaceae

رده‌بندی و جایگاه تبارشناختی

گیاه Sida rhombifolia با نام رایج «یونجه ایرلندی» از تیره‌ی پنیرکیان (Malvaceae) است؛ تیره‌ای که بسیاری از گونه‌های آن دارای کرک‌های ستاره‌ای، گل‌های پنج‌پر و میوه‌های چندبخشی هستند. این گونه در جنس Sida قرار می‌گیرد؛ جنسی متشکل از گیاهان علفی یا نیمه‌درختچه‌ای که در مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری پراکنش گسترده دارند.

منطقه بومی و پراکنش جهانی

درباره‌ی خاستگاه دقیق Sida rhombifolia اختلاف نظر وجود دارد، اما بسیاری از منابع آن را گونه‌ای با منشأ جهان قدیم (به‌ویژه نواحی گرمسیری آفریقا و آسیا) می‌دانند که در گذر زمان در قاره‌های دیگر نیز طبیعی‌شده است. امروزه این گیاه در بخش‌های وسیعی از آمریکا، استرالیا، جنوب اروپا و جزایر گرمسیری یافت می‌شود و در برخی کشورها به‌عنوان علف هرز مهاجم شناخته می‌شود.

زیستگاه و بوم‌شناسی

زیستگاه معمول این گیاه شامل اراضی بایر، حاشیه راه‌ها، زمین‌های کشاورزی، چراگاه‌ها و مناطق آشفته‌شده است. توانایی رشد در خاک‌های نسبتاً فقیر و تحمل دوره‌های خشکی، به همراه تولید بذر فراوان، به گسترش آن کمک می‌کند. سازگاری بالا با آشفتگی‌های انسانی از ویژگی‌های کلیدی بوم‌شناختی این گونه است.

تاریخچه و نام‌گذاری

نام جنس Sida ریشه در واژگان کلاسیک دارد و در متون گیاه‌شناسی برای گروهی از پنیرکیان به‌کار رفته است. صفت گونه‌ای rhombifolia به شکل لوزی‌مانند برگ‌ها اشاره دارد. ثبت و توصیف علمی آن در چارچوب سنت رده‌بندی کلاسیک انجام شده و به‌سبب پراکنش گسترده، در فلورهای گوناگون جهان مورد بررسی قرار گرفته است.

خصوصیات - معرفی

"یونجه ایرلندی" یا "گیاه برگ ژله ای"، گیاهی علفی و چندساله یا گاهی یکساله و از خانواده پنیرک می باشد. این گیاه بومی نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری می باشد. ساقه های این گیاه مستقیم تا پراکنده و دارای انشعابات است که تا 50 تا 120 سانتیمتر نیز طول دارد و در برخی نواحی بصورت چوبی درآمده است. برگ ها به رنگ سبز تیره، لوزی شکل، دارای آرایش متناوب روی ساقه، 4 تا 8 سانتیمتر طول، با دمبرگ های سه گوش می باشند. و در قسمت زیرین دارای کرک های متمایل به خاکستری اند. نیمی از برگ هایی که در بالا و رأس ساقه قرار دارند دارای حاشیه ی دندانه دار بوده در حالی که باقیمانده برگ ها دارای حاشیه ی یکپارچه هستند. دمبرگ ها دارای گوشوارک های کوچک و پوشیده از خار می باشد.

گل ها بسیار ظریف بوده و بصورت منفرد روی ساقه های گلدهنده ظاهر می شوند. هر گل دارای 5 گلبرگ (هر گلبرگ 4 تا 6 میلیمتر طول دارد)، به رنگ کرم تا زرد-نارنجی و گاهی در مرکز به رنگ قرمز دیده می شود. گلبرگ ها نامتقارن بوده و دارای یک لُب بزرگتر در یک طرف می باشند. پرچم ها بصورت واحد در یک ستون قرار گرفتند. میوه بصورت کپسول شیاردار بوده که در 8 تا 10 قسمت شکاف بر می دارد. این گیاه در تمام طول سال می تواند گل دهد.

شرایط نگهداری یونجه ایرلندی

نور مورد نياز

زیاد

آبياري و رطوبت

کمی مرطوب

دماي مورد نياز

نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری

خاک مورد نياز

نیاز کودی خاصی ندارد

این گونه گیاهی معمولاً محدود به زمین های بایر و رها شده مانند حاشیه جاده ها و زمین های صخره ای و غیره است.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

از ساقه های این گیاه برای ساختن طناب های کشتی، گونی و جارو استفاده می شود. ساقه های این گیاه دارای فیبری با کیفیت بالا هستند که از هند به مناطق دیگر جهان نیز صادر می شوند.

تجزیه شیمیایی نشان می دهد که برگ های این گیاه حاوی مقدار زیادی مواد غذایی (74000 تا 347000 پی پی ام پروتئین، 94000 تا 475000 پی پی ام کربوهیدرات ها، 33000 تا 167000 پی پی ام فیبر، 14000 تا 71000 پی پی ام چربی) است. همچنین گزارش شده که ریشه این گیاه حاوی 450 پی پی ام آلکالوئیدها و افدرین و ساپونین است. برخی دیگر از منابع بیان کردند که ریشه علاوه بر آلکالوئید، دارای کولین، سودوافدرین، بتافنیتل آمین، واسکین، هیپافورین و ایندول آلکالوئیدها است. شاید به دلیل همین ترکیبات شیمیایی است که این گیاه برای دام ها دلپذیر و خوش خوراک نیست.

ساکنان استرالیا از این گیاه برای درمان اسهال استفاده می کنند. برگ های این گیاه در مکزیک به عنوان مواد مخدر و سیگار و در هند بصورت یک چای و دمنوش کاربرد دارند.

معرفی و راهنمای پرورش سبزی جات برگی - یونجه ایرلندی

مقابله به آفات یونجه ایرلندی

آفات مهم یونجه ایرلندی (Sida rhombifolia)

شته‌ها، تریپس‌ها و مینوزبرگ‌ها از آفات رایج یونجه ایرلندی هستند که با مکیدن شیره گیاهی، موجب زردی برگ، پیچیدگی و کاهش رشد می‌شوند. لارو برخی شب‌پره‌ها نیز برگ را جویده و سطح فتوسنتز را کم می‌کند. برای مقابله، پایش منظم بوته‌ها، نصب کارت‌های زرد چسبنده، حذف علف‌های هرز میزبان و تقویت تغذیه گیاه توصیه می‌شود. در صورت طغیان، استفاده هدفمند از حشره‌کش‌های کم‌خطر و روغن‌های گیاهی، همراه با رهاسازی شکارگرانی مانند کفشدوزک‌ها، مؤثر است.

بیماری‌های قارچی و باکتریایی

بیماری‌های لکه برگی قارچی، پوسیدگی ریشه و پژمردگی باکتریایی سلامت یونجه ایرلندی را تهدید می‌کنند. رطوبت بالای خاک و زهکش نامناسب، زمینه را برای فیتوفتورا و فوزاریوم فراهم می‌کند که سبب پژمردگی تدریجی و مرگ بوته می‌شوند. برای پیشگیری، استفاده از بستر با زهکش خوب، آبیاری منظم ولی غیرغرقابی و ضدعفونی ابزار هرس ضروری است. به‌کارگیری ارقام مقاوم (در صورت دسترسی)، تناوب کشت، حذف بقایای آلوده و در صورت نیاز مصرف قارچ‌کش‌های سیستمیک ثبت‌شده، راهبردهای اصلی مدیریت بیماری‌ها هستند.

نحوه تکثیر یونجه ایرلندی

تکثیر این گیاه از طریق بذرهای آن صورت می گیرد. پراکنش بذرها به وسیله خارهایی است که روی آن وجود دارد. به دلیل وجود این خارها، بذرها به حیوانات، لباس یا مواد دیگر می چسبند و بدین روش پراکنده می شوند. علاوه بر این، آب هم می تواند در پراکنش بذرهای این گیاه نقش مؤثری داشته باشد.