پیرگیاه - معرفی علف های هرز

نویسنده: محبوبه آشناور
تاریخ انتشار: 1395/11/14
پیرگیاه - معرفی علف های هرز
گیاه **پیرگیاه** با نام علمی **Senecio vulgaris** (از تیرهٔ کاسنیان، Asteraceae) یک علف هرز یک‌ساله (گاهی دوساله) و بسیار سازگار است.

**شرایط دما، رطوبت و نور محیط رشد:**
در آب‌وهوای **معتدل تا خنک** بهترین رشد را دارد و در دماهای ملایم فعال‌تر است. به **رطوبت متوسط** و خاک نسبتاً مرطوب گرایش دارد اما در شرایط متنوع نیز دوام می‌آورد. معمولاً در **آفتاب کامل تا نیم‌سایه** رشد می‌کند و در محیط‌های باز و دست‌خورده به‌خوبی استقرار می‌یابد.

**بومی و زیستگاه:**
بومی **اروپا** (و بخش‌هایی از اوراسیا) دانسته می‌شود و امروزه در بسیاری از مناطق جهان پراکنش گسترده دارد. زیستگاه رایج آن شامل **مزارع و باغ‌ها، حاشیهٔ راه‌ها، زمین‌های بایر، خاک‌های دست‌خورده و محیط‌های شهری** است.

**خصوصیات ظاهری اندام گیاه:**
بوته‌ای کوچک با **ساقهٔ راست و منشعب** (معمولاً نسبتاً کرک‌دار). برگ‌ها **تناوبی**، اغلب **لوب‌دار/دندانه‌دار** و در قسمت‌های بالایی معمولاً باریک‌ترند. گل‌آذین به صورت **کپه‌های کوچک زرد** است که معمولاً حالت استوانه‌ای دارند و گل‌های زبانه‌ایِ نمایان کم‌رنگ یا بسیار کم‌تعداد است. پس از گل‌دهی، **فندقه‌های ریز با کلاهک کرکی (پاپوس)** تولید می‌کند که به پراکنش بادی کمک می‌کند.

**نام رایج محلی در ایران و جهان:**
در ایران: **پیرگیاه** (در برخی منابع با عنوان **سنسیو معمولی** نیز ذکر می‌شود).
در جهان: **Common groundsel** (انگلیسی).

**کاربرد دارویی یا صنعتی:**
این گونه بیشتر به‌عنوان **علف هرز** شناخته می‌شود و به دلیل وجود **آلکالوئیدهای پیرولیزیدینی** می‌تواند برای دام و انسان **سمیت کبدی** داشته باشد؛ بنابراین به‌طور معمول کاربرد دارویی/صنعتی شاخص و توصیه‌شده‌ای برای آن مطرح نیست.

Nargil_Senecio vulgaris
نام علمي
Senecio vulgaris
نام لاتين
groundsel
خانواده (تيره)

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و ویژگی‌های گیاه‌شناسی

Senecio vulgaris که در فارسی به «پیرگیاه» شناخته می‌شود، از خانواده Asteraceae و جنس گسترده Senecio است. این گیاه یک‌ساله، کوچک و علفی است که با گل‌آذین‌های زرد رنگ و کرک‌های سفیدِ شبیه قاصدک در بذرها شناخته می‌شود. پیرگیاه دارای ترکیبات آلکالوئیدی پیرولیزیدینی است که آن را برای انسان و دام تا حدی سمی می‌کند.

منطقه بومی و گسترش جغرافیایی

خاستگاه اصلی پیرگیاه مناطق معتدل اروپا، شمال آفریقا و بخش‌هایی از آسیاست، اما امروزه به‌صورت علف هرز جهانی در بسیاری از قاره‌ها حضور دارد. این گیاه در نواحی معتدل و نیمه‌گرم، به‌ویژه در محیط‌های تحت تأثیر فعالیت انسان، به‌سرعت گسترش می‌یابد.

زیستگاه و بوم‌شناسی

پیرگیاه بیشتر در زمین‌های زراعی، باغ‌ها، حاشیه جاده‌ها و اراضی بایر رشد می‌کند. توانایی تولید بذر فراوان و چرخه زندگی کوتاه، آن را به علف هرزی موفق تبدیل کرده است. دانه‌های سبک و کرک‌دار با باد جابه‌جا می‌شوند و به استعمار سریع زیستگاه‌های جدید کمک می‌کنند.

تاریخچه و کاربردها

در متون گیاه‌شناسی اروپا از قرون وسطی به بعد به پیرگیاه اشاره شده است. هرچند گاهی در طب سنتی به‌طور محدود استفاده می‌شده، اما به دلیل سمیت کبدی، امروزه بیشتر به‌عنوان گونه‌ای برای مطالعه بوم‌شناسی علف‌های هرز و ترکیبات سمی گیاهی اهمیت دارد.

پیرگیاه

خصوصیات - معرفی


نور مورد نياز
نور مورد نیاز گیاه پیرگیاه
زیاد
آبياري و رطوبت
رطوبت مورد نیاز  پیرگیاه
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
دمای مورد نیاز  پیرگیاه
نواحی نیمه گرمسیری تا معتدل
خاک مورد نياز
خاک مورد نیاز  پیرگیاه
خاک هایی با بافت شنى لومى يا شنى با مواد غذایی کافی


"پیرگیاه" یا "زلف پیر" گياهى علفی، يکساله، دوساله و يا به ندرت چندساله، ايستا و به ارتفاع ده تا شصت سانتیمتر است. ساقهٔ آن منشعب و يا منفرد، گوشتی، شياردار و کم و بيش کرکدار است. برگ ها به رنگ سبز روشن با رگبرگ هایی به طور جزیی متمايل به قرمز، متناوب، خطى و سينوسی، لوبدار و يا شانه اى شکافته، به طول ۵/۲ تا ۱۰ سانتیمتر و عرض ۳/۱ تا ۸/۳ سانتیمتر و با حاشيه اى که داراى دندانه هاى نوک تيز است و ممکن است همانند ساقه کرکدار و يا بدون کرک باشند. برگ ها در بخش هاى فوقانى گياه فاقد دمبرگ و در بخش هاى پایينى داراى دمبرگى کوتاه و کلفت هستند.
گل آذين کلاپرک، استوانه ای، به طول شش تا نه ميلیمتر و به تعداد زياد که کم و بيش به صورت دسته اى در کنار يکديگر قرار گرفته اند. هر گل آذين شامل پانزده تا بيست گل لوله اى زردرنگ با ظاهرى زبانه اى است. کاسه گل متمايل به سياه است.
هر گياه حدود هزار بذر توليد مى کند که بذرها به رنگ قهوه ای، باريک، مستطيلى شکل، به طول سه و قطر نيم ميلیمتر بوده و داراى شيارهاى طولى هستند. انتهای هر بذر به يک دسته پاپوس به طول پنج تا شش ميلیمتر متصل است.
بذرها در صورت قرار گرفتن در عمق يک و نيم تا دو سانتیمترى خاک جوانه زنى مناسبى خواهند داشت. موسم گلدهى اين گياه فروردین ماه است.

groundsel

شرایط محیط رشد


اين گیاه به عنوان علف هرز شناخته می شود که به ميزان قابل توجهى در سبزيجات، زمين هاى زراعی، قطعات آيش و تاکستان ها يافت شده و زمين هایی با بافت شنى لومى يا شنى با مواد غذایی فراوان را ترجيح مى دهد.

Senecio vulgaris

نحوه تکثیر پیرگیاه


تکثیر این گیاه به وسیله کاشت بذر در بهار بطور خزانه انجام می شود و پس از ظاهر شدن سه یا چهار برگ نشاء ها را می توان جابجا نمود. ولی تکثیر بوسیله قلمه آسانتر است و رشد آن سریعتر خواهد بود و برای این منظور در تمام فصول سال و یا در پائیز می توان از ساقه هایی به طول ۱۰تا ۱۲ سانتیمتر تهیه نمود و تا نصف طول قلمه ها را در ماسه نرم و شسته در گلخانه مقابل نور غیر مستقیم آفتاب قرار داد. قلمه ها پس از ۸ تا ۱۰ هفته دارای ریشه می شوند.

groundsel

ساير تصاوير :  


گياهان ديگر از همين جنس :

آشنایی با جنس سنسیو و همه گونه های آن


گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره کاسنی - آستراسه و جنس های آن

امتیاز شما به این مقاله

میانگین امتیاز: 4.75 از ۵، بر اساس 16 امتیاز

پرسش‌ها و نظرات این مقاله

هنوز پرسش یا نظری برای این مقاله ثبت نشده است.

ثبت پرسش یا نظر جدید