این گیاه با نام علمی Pinus ponderosa و نام مرسوم (Ponderosa Pine) که به فارسي کاج پوندروزا ناميده ميشود، گياهي از خانواده Pinaceae بومي بومی غرب و مرکز آمریکای شمالی، از کانادا تا مکزیک، در جنگلهای کوهستانی، دامنههای خشک و ارتفاعات متوسط مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی خشک دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک لومی یا شنی با زهکشی خوب، نسبتاً فقیرپسند، مقاوم به خشکی، با pH اسیدی تا خنثی (حدود 5.5 تا 7)
دانستنیهای علمی
ردهبندی و خانواده گیاهشناسی
کاج پوندروزا با نام علمی Pinus ponderosa از خانواده Pinaceae و از جنس Pinus است. این گونه یکی از مهمترین کاجهای بومزاد آمریکای شمالی در جنگلهای سوزنیبرگ است. این درخت در رده مخروطیان (Gymnosperms) و راسته Pinales طبقهبندی میشود و به دلیل رشد بلند و عمر طولانی، در جنگلشناسی اهمیت ویژهای دارد.
منطقه بومی و گستره پراکنش
خاستگاه طبیعی کاج پوندروزا در باختر آمریکای شمالی است؛ از جنوب کانادا تا ایالات متحده (بهویژه رشتهکوه راکی) و شمال مکزیک گسترش دارد. این گونه یکی از فراوانترین درختان سوزنیبر در فلاتهای غربی آمریکاست. در برخی نواحی، رویشگاههای خالص تشکیل میدهد و در نواحی دیگر همراه با گونههایی مانند کاج داگلاس و سروها دیده میشود.
زیستگاه و بومشناسی
کاج پوندروزا در ارتفاعات متوسط تا بالای کوهستانی، روی خاکهای نسبتاً خشک، شنی یا سنگلاخی رشد میکند. این گونه به نور کامل نیاز دارد و در برابر خشکی و آتشسوزیهای سطحی مقاوم است. پوست ضخیم و فلسدار درخت، سازگاری مهمی برای تحمل آتشهای طبیعی جنگل به شمار میآید. ریشههای عمیق آن نقش مهمی در تثبیت خاک و چرخه آب در اکوسیستمهای کوهستانی دارند.
تاریخچه کشف و کاربردهای علمی
این گونه در سده نوزدهم میلادی توسط گیاهشناسانی که فلور آمریکای شمالی را مستند میکردند توصیف شد. واژه ponderosa در لاتین به معنای «سنگین و نیرومند» است و به چوب متراکم و مستحکم آن اشاره دارد. در جنگلداری مدرن، کاج پوندروزا بهعنوان گونهای کلیدی برای تولید چوب ساختمانی و مطالعات بومشناسی آتش شناخته میشود.
خصوصیات - معرفی
ریختشناسی کلی کاج پوندروزا
کاج پوندروزا (Pinus ponderosa) درختی سوزنیبرگ و همیشهسبز است که در شرایط مناسب به ارتفاع ۳۰ تا ۴۵ متر میرسد. تنهٔ آن راست، استوانهای و معمولاً یکتنه است و تاجی مخروطی تا تخممرغی شکل با شاخههای افقی تا کمی آویخته دارد. در سنین بالا تاج بازتر و نامنظمتر میشود.
ساقه، تنه و پوست
پوست درختان جوان نازک، قهوهای تیره و دارای شیارهای کمعمق است، اما با افزایش سن ضخیم، عمیقاً شکافدار و فلسفلس میشود. رنگ پوست در درختان بالغ غالباً نارنجی مایل به دارچینی با صفحات بزرگ چندضلعی است که در میان شیارهای تیره کنتراست چشمگیری ایجاد میکند. چوب آن زرد مایل به کرم، نسبتاً سبک و رزینی است.
برگها (سوزنها)
برگها به صورت سوزنی و در دستجات ۲ تا ۳تایی روی کوتاهساقهها قرار میگیرند. طول هر سوزن معمولاً ۱۲ تا ۲۵ سانتیمتر و قطر آن نسبتاً ظریف است. رنگ سوزنها سبز تیره تا سبز مایل به زیتونی بوده و سطح آنها کمی براق است. سوزنها سفت، انعطافپذیر و لبهها اندکی دندانهدارند و معمولاً ۳ تا ۵ سال روی درخت باقی میمانند.
شاتونهای نر و مخروطهای ماده
اندامهای زایشی به صورت جداگانه ولی روی یک درخت (تکپایه) تشکیل میشوند. شاتونهای نر کوچک، استوانهای، زرد تا نارنجی و در خوشههای متراکم در بخشهای پایینی تاج ظاهر میشوند. مخروطهای ماده ابتدا سبز و تخممرغیشکلاند و پس از رسیدن، چوبی، تخممرغی تا بیضوی با طول حدود ۷ تا ۱۵ سانتیمتر میشوند. فلسهای مخروط ضخیم، انتهایی کمی برآمده و گاه دارای خار کوتاه هستند.
بذر و سایر اندامها
بذرها قهوهای، بیضوی و دارای بال غشایی باریک هستند که به پراکنش بادی کمک میکند. جوانهها تخممرغی، پوشیده از پولکهای قهوهای مایل به قرمز و رزیندارند. سیستم ریشهای عمیق و قوی است و ریشهٔ اصلی راست و نفوذی میباشد که به استقرار در خاکهای عمیق کمک میکند.
شرایط نگهداری کاج پوندروزا
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی خشک
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک لومی یا شنی با زهکشی خوب، نسبتاً فقیرپسند، مقاوم به خشکی، با pH اسیدی تا خنثی (حدود 5.5 تا 7)
|
دمای مناسب برای رشد کاج پوندروزا
کاج پوندروزا (Pinus ponderosa) در آبوهوای نسبتاً خنک تا معتدل بهترین رشد را دارد. این گونه دمای زمستانی تا حدود منفی ۲۰ درجه سانتیگراد را تحمل میکند، اما یخبندانهای طولانیمدت میتوانند به نهالهای جوان آسیب بزنند. در فصل رشد، دمای بهینه حدود ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتیگراد است. تغییرات شدید و ناگهانی دما، بهویژه در بهار، ممکن است موجب خشکی نوک سوزنها و کاهش رشد سالانه شود.
رطوبت و نیاز آبی
کاج پوندروزا بهعنوان گونهای نسبتاً مقاوم به خشکی شناخته میشود، اما برای استقرار اولیه به آبیاری منظم نیاز دارد. در سالهای نخست، حفظ رطوبت یکنواخت در عمق خاک بدون باتلاقی شدن اهمیت دارد. پس از استقرار، آبیاری عمیق و با فاصله زمانی بیشتر نسبت به آبیاری سبک و مکرر ترجیح داده میشود، زیرا ریشه را به عمق خاک هدایت میکند. رطوبت نسبی هوا اگر متوسط باشد، خطر آفات قارچی کاهش مییابد.
نور و شدت تابش
کاج پوندروزا یک گونه کاملاً آفتابدوست است و برای رشد مطلوب به نور مستقیم و فراوان نیاز دارد. حداقل ۶ تا ۸ ساعت نور مستقیم خورشید در روز توصیه میشود. سایهاندازی درختان بلندتر یا ساختمانها موجب طویل شدن غیرطبیعی تنه، کاهش تراکم سوزنها و تضعیف کلی درخت میشود. در مناطق با تابستان بسیار داغ، جریان هوای مناسب به کاهش تنش گرمایی کمک میکند.
خاک، بافت و زهکشی
بهترین بستر برای کاج پوندروزا خاک لومی تا شنی با زهکشی بسیار خوب است. این درخت از خاکهای سنگین و رسیِ غرقآب شده آسیب میبیند و مستعد پوسیدگی ریشه در این شرایط است. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۶ تا ۷) برای جذب مطلوب مواد غذایی مناسب است. افزودن مواد آلی سبک مانند کود برگ میتواند ساختار خاک را بهبود داده و تهویه و نفوذپذیری آن را افزایش دهد، بهویژه در زمان کاشت نهال.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
گياهان ديگر از همين خانواده :