۱۴۰۴ ششم دی

نه‌پوسته (فیزوکارپوس)

این گیاه با نام علمی Physocarpus opulifolius و نام مرسوم (Ninebark) که به فارسي نه‌پوسته (فیزوکارپوس) ناميده ميشود، گياهي از خانواده Rosaceae بومي بومی شرق و مرکز آمریکای شمالی؛ از کانادا تا جنوب ایالات متحده، به‌طور طبیعی در حاشیه رودخانه‌ها، بیشه‌ها، دامنه‌ها و جنگل‌های باز رشد می‌کند مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک لومی تا شنی با زهکشی مناسب؛ سازگار با طیف وسیعی از خاک‌ها از مرطوب تا نسبتاً خشک؛ pH کمی اسیدی تا خنثی حدود 5.5 تا 7.5

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و نام‌شناسی

Physocarpus opulifolius که در فارسی با نام نه‌پوسته یا فیزوکارپوس شناخته می‌شود، به خانواده Rosaceae (تیره گلسرخیان) و راسته Rosales تعلق دارد. جنس Physocarpus شامل درختچه‌های برگریز است که به دلیل پوست چندلایه و کنده‌شونده شاخه‌ها شناخته می‌شوند. نام جنس از واژه‌های یونانی “physo” به‌معنای بادکرده و “carpos” به‌معنای میوه گرفته شده و به میوه‌های متورم آن اشاره دارد.

منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی

زیستگاه طبیعی Physocarpus opulifolius در آمریکای شمالی است و به‌طور بومی در شرق و مرکز این قاره، از کانادا تا ایالات متحده گسترش دارد. این گونه در حاشیه جنگل‌ها، سواحل رودخانه‌ها، دامنه‌های مرطوب و خاک‌های سنگلاخی رشد می‌کند. تحمل بالای آن به سرما و تنش خشکی موجب شده است که در بسیاری از مناطق معتدل جهان، ازجمله اروپا و بخش‌هایی از آسیا، به‌عنوان گیاه زینتی معرفی و کشت شود.

زیستگاه و بوم‌شناسی

نه‌پوسته در خاک‌های لومی تا شنی با زهکش مناسب بهترین رشد را دارد و pH خاک از کمی اسیدی تا خنثی را می‌پسندد. این درختچه بخشی از پوشش طبیعی حاشیه جویبارهاست و با ریشه‌های گسترده به تثبیت خاک و کاهش فرسایش کمک می‌کند. گل‌های سفید تا صورتی آن منبع گرده و شهد برای زنبورها و حشرات گرده‌افشان بوده و میوه‌های خشک و بادکرده‌اش پناهگاه و خوراکی فصلی برای برخی پرندگان کوچک فراهم می‌آورند.

تاریخچه استفاده و اهلی‌سازی

Physocarpus opulifolius در سده نوزدهم به‌عنوان یک درختچه زینتی به اروپا معرفی شد و به‌سرعت در طراحی فضای سبز شهری و باغ‌های خصوصی محبوبیت یافت. گزینش و اصلاح ژنتیکی منجر به پیدایش واریته‌های متعدد با برگ‌های ارغوانی، مسی یا زرد طلایی شده است. در برخی منابع مردم‌نگارانه، به استفاده سنتی بومیان آمریکای شمالی از شاخه‌های این گیاه برای بافت حصارهای سبک و گاه کاربردهای دارویی محدود اشاره شده است، هرچند شواهد فارماکولوژیک مدرن درباره آن اندک است.

خصوصیات - معرفی

ساقه و ساختار بوته

فیسوکارپوس برگ‌پهن (Physocarpus opulifolius) درختچه‌ای برگریز با قامت بوته‌ای و گسترده است که معمولاً ارتفاع آن بین ۱ تا ۳ متر متغیر است. ساقه‌ها متعدد، منشعب و قوسی‌شکل بوده و با افزایش سن، پوسته‌پوسته و لایه‌لایه می‌شوند. پوسته شدن پوست ساقه به صورت نوارهای نازک، یکی از ویژگی‌های بارز تشخیصی این گیاه است. رنگ ساقه در پایه‌های جوان سبز تا قهوه‌ای روشن و در شاخه‌های مسن‌تر قهوه‌ای تیره تا خاکستری است.

برگ‌ها: شکل، اندازه و رنگ

برگ‌ها ساده، متناوب و به شکل تخم‌مرغی تا تقریباً گرد هستند و اغلب ۳ تا ۵ لوب کم‌عمق دارند. طول برگ معمولاً بین ۳ تا ۷ سانتی‌متر است و حاشیه آن دندانه‌دار تا کنگره‌دار دیده می‌شود. سطح رویی برگ‌ها نسبتاً براق و سطح زیرین کمی روشن‌تر است. در گونه‌ی پایه، رنگ برگ‌ها سبز تا سبز تیره است، اما در واریته‌های زینتی، رنگ می‌تواند از بنفش تیره تا مایل به مسی تغییر کند. دمبرگ کوتاه و رگبرگ‌های برجسته، بافتی چین‌خورده به صفحه برگ می‌دهند.

گل‌آذین و گل‌ها

گل‌ها کوچک، کاسه‌ای‌شکل و به صورت خوشه‌های چتری (کُروی تا نیم‌کروی) در انتهای شاخه‌های همان‌ساله تشکیل می‌شوند. هر گل قطری حدود ۵ تا ۸ میلی‌متر دارد و معمولاً دارای ۵ گلبرگ سفید تا سفید مایل به صورتی است. تعداد پرچم‌ها زیاد و برجسته بوده و به گل‌آذین ظاهری کرک‌مانند می‌بخشد. رنگ پرچم‌ها غالباً صورتی تا قرمز کم‌رنگ است که در کنار گلبرگ‌های سفید کنتراست جذابی ایجاد می‌کند.

میوه و جنبه‌های ظاهری تکمیلی

میوه‌ها به صورت فندقه‌های متورم و چرمی هستند که در خوشه باقی می‌مانند و رنگ آن‌ها از سبز به قرمز تا قهوه‌ای تغییر می‌کند. این میوه‌های متورم، جنبه زینتی بوته را پس از پایان گلدهی ادامه می‌دهند. شاخه‌های متراکم و برگ‌دهی انبوه، تاجی پرپشت و کروی تا نامنظم ایجاد می‌کند که برای کاربردهای پرچین و حاشیه‌ای مناسب است.

شرایط نگهداری نه‌پوسته (فیزوکارپوس)

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک لومی تا شنی با زهکشی مناسب؛ سازگار با طیف وسیعی از خاک‌ها از مرطوب تا نسبتاً خشک؛ pH کمی اسیدی تا خنثی حدود 5.5 تا 7.5

شرایط دمایی و اقلیمی مناسب

نه‌پوسته (Physocarpus opulifolius) در اقلیم‌های معتدل سرد موفق‌ترین رشد را دارد. دمای ایده‌آل رشد بین ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد است و بوته بالغ سرمای زمستان تا حدود منفی ۲۰ درجه سانتی‌گراد را نیز تحمل می‌کند. گرمای شدید تابستان اگر با خشکی هوا و خاک همراه باشد، سبب سوختگی برگ‌ها و کاهش تراکم شاخساره می‌شود. در مناطق بسیار گرم، کاشت در محل نیمه‌سایه و تأمین آبیاری منظم ضروری است.

نور مناسب

نه‌پوسته برای رشد متراکم و رنگ‌گیری مناسب برگ‌ها به نور فراوان نیاز دارد. بهترین حالت، آفتاب کامل تا نیم‌سایه است. در سایه‌ی زیاد، شاخه‌ها بلند و کم‌پشت شده و زیبایی برگ‌ها کاهش می‌یابد. در مناطق بسیار گرم و آفتاب‌سوز، وجود سایه‌ی بعدازظهر از سوختگی حاشیه برگ‌ها جلوگیری می‌کند.

خاک و ویژگی‌های بستر کاشت

این درختچه در طیف وسیعی از خاک‌ها رشد می‌کند، اما خاک لومی، عمیق، با زهکشی خوب و ماده آلی کافی بهترین عملکرد را فراهم می‌سازد. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۶ تا ۷) مناسب است، هرچند گیاه نسبتاً به آهک متحمل است. خاک‌های سنگین و غرقاب به پوسیدگی ریشه و کاهش طول عمر بوته منجر می‌شوند؛ افزودن کمپوست و ماسه شسته، تهویه و زهکشی را بهبود می‌دهد.

آبیاری و رطوبت

نه‌پوسته پس از استقرار، نسبتاً مقاوم به خشکی است، اما برای حفظ رشد یکنواخت و شاخساره متراکم، آبیاری منظم بدون ایجاد ماندآب توصیه می‌شود. رطوبت نسبی متوسط برای گیاه کافی است و نیازی به مه‌پاشی ندارد. در سال اول کاشت، خشکی کشیدن طولانی به ریشه‌زایی و استقرار نهایی گیاه آسیب می‌زند.

مدیریت محیطی و نگه‌داری پایه

پوشش سطح خاک با مالچ آلی، نوسان دما و تبخیر را کاهش می‌دهد و محیط ریشه را پایدار نگه می‌دارد. انتخاب محل کاشت با جریان هوای ملایم، نور کافی و خاک دارای زهکشی مناسب، کلید موفقیت در پرورش نه‌پوسته است.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين خانواده :
 

گل نسترن روبیجینوزا هلو انجیری بادام کوهی بادام بیابانی

  محسن شهاب الدین