این گیاه با نام علمی Olneya tesota و نام مرسوم (Desert Ironwood) که به فارسي آیرونوود بیابانی (چوبآهن بیابانی) ناميده ميشود، گياهي از خانواده Leguminosae بومي بومی جنوبغرب ایالات متحده (آریزونا و جنوبشرق کالیفرنیا) و شمالغرب مکزیک؛ گونهای شاخص از بیابان سونوران که در دشتهای بیابانی، دامنههای سنگلاخی و آبراهههای فصلی رشد میکند مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک بسیار سبک شنی تا سنگلاخی با زهکشی عالی؛ بسیار مقاوم به خشکی و گرما؛ ترجیحاً خاک خنثی تا قلیایی؛ pH حدود 6.5 تا 8.5
دانستنیهای علمی
نام لاتين
Desert Ironwood
خانواده و ردهبندی گیاهشناسی
Olneya tesota که در فارسی با نام آیرونوود بیابانی یا چوبآهن بیابانی شناخته میشود، گونهای چوبی از تیره Fabaceae (لوبیاسانان) است. این گیاه تنها گونهٔ پذیرفتهشده در سردهٔ Olneya به شمار میآید و از نظر فیلوژنتیکی به زیرخانوادهٔ Faboideae تعلق دارد. آیرونوود بیابانی در گروه درختچهها و درختان کوچک طبقهبندی میشود و به دلیل چوب بسیار سخت و متراکم خود، در میان گیاهان مناطق خشک بیهمتاست.
منطقه بومی و گستره پراکنش
منطقه بومی Olneya tesota محدود به صحرای سونوران در آمریکای شمالی است. این گونه در جنوب ایالت آریزونا و جنوبشرقی کالیفرنیا در ایالات متحده و نیز در ایالت سونورا و باخا کالیفرنیای مکزیک یافت میشود. پراکنش آن معمولاً در ارتفاعات پایین و نواحی گرم و خشک نزدیک درههای رودخانهای، دامنههای کمشیب و بستر آبراهههای فصلی متمرکز است.
زیستگاه و بومشناسی
زیستگاه اصلی آیرونوود بیابانی، بیابانهای داغ با بارندگی اندک و خاکهای سنگلاخی یا شنی است. این درخت با داشتن ریشههای عمیق و توان تثبیت نیتروژن، در اکوسیستم صحرای سونوران بهعنوان یک گونهٔ «گونهکلیدی» عمل میکند. سایه و ریزمحیط خنکتر زیر تاج آن، شرایط استقرار و رشد گیاهان دیگر، از جمله کاکتوسها و علفهای بومی، را فراهم میآورد و برای پرندگان، پستانداران کوچک و بیمهرگان پناه و تغذیه مهیا میکند.
تاریخچه، نامگذاری و اهمیت علمی
این گونه نخستینبار در سدهٔ نوزدهم توسط گیاهشناسان اروپایی در خلال اکتشافات فلور آمریکای شمالی توصیف شد. نام سردهٔ Olneya برای گرامیداشت یکی از حامیان یا پژوهشگران اوایل گیاهشناسی آمریکایی برگزیده شده است. نام انگلیسی Desert Ironwood به چوب بسیار سخت و چگال این درخت اشاره دارد که در آزمونهای چگالی، یکی از سنگینترین چوبهای بومی آمریکای شمالی شناخته شده است. از دیدگاه علمی، این گونه مدلی برای مطالعهٔ تکامل سازگاری به خشکی، همزیستی ریشهای با باکتریهای تثبیتکننده نیتروژن و پویایی جنگلچههای بیابانی در اقلیمهای در حال تغییر بهشمار میرود.
خصوصیات - معرفی
ریختشناسی کلی Olneya tesota
Olneya tesota درختچهای تا درختی کوچک از تیرهٔ باقلاییان است که معمولاً ۳ تا ۱۰ متر ارتفاع میگیرد. تنه قطور با رشدی کند دارد و قطر آن گاه به ۶۰ سانتیمتر میرسد. تاج گیاه گسترده و نامنظم است و در سنین بالا ظاهری چتری و بازپوش پیدا میکند. رنگ کلی اندامهای جوان متمایل به سبزـخاکستری و اندامهای مسنتر قهوهای تیره تا خاکستریـسیاه است.
ساقه، تنه و پوست
پوست تنه در نمونههای جوان صاف تا کمی ترکدار و به رنگ خاکستری روشن است، اما در گیاهان مسن پوست بهشدت چوبپنبهای، شکافدار و تیرهرنگ میشود. چوب بسیار سخت، سنگین و پرچگال است و ظاهری قهوهای تا بنفشـتیره دارد. شاخهها خمیده، متقاطع و بهطور معمول دارای خارهای کوتاه و تیز هستند که از دگرگونی شاخههای کوتاه یا برگهای تغییرشکلیافته بهوجود آمدهاند.
برگها
برگها شانهای (پینهیت) و مرکباند و طول آنها معمولاً ۱ تا ۳ سانتیمتر است. هر برگ شامل ۲ تا ۵ جفت برگچهٔ بیضوی تا تخممرغیِ کوچک با طول ۳ تا ۸ میلیمتر است. سطح برگچهها خاکستریـسبز تا نقرهای، کمی کرکدار و دارای پوشش مومی ظریف برای کاهش تعرق در شرایط بیابانی است. برگها در گرمای شدید ممکن است جزئی ریزش فصلی نشان دهند.
گلها
گلها فراوان، خوشهای و در انتهای شاخهها یا در زاویهٔ برگها ظاهر میشوند. هر گل پروانهآسا، شبیه گلهای نخود، با طول حدود ۱ تا ۲ سانتیمتر است. رنگ گلها از سفید متمایل به صورتی تا ارغوانی کمرنگ متغیر است و لکههای ارغوانی تیره روی گلبرگ درونی (پرچمی) دیده میشود. گلآذینها در تضاد با شاخسارهٔ خاکستری، جلوهٔ بصری شدید در چشمانداز بیابان ایجاد میکنند.
میوه و بذر
میوه نیام باریک تا نسبتاً متورم است، طولی در حدود ۲ تا ۶ سانتیمتر دارد و در ابتدا سبز و پس از رسیدن قهوهای تیره میشود. هر نیام حاوی چند دانهٔ سخت، کروی تا بیضوی است که رنگ آنها قهوهای تیره تا سیاه است. دانهها پوستهای ضخیم و بسیار مقاوم دارند که به بقای آنها در محیط خشک کمک میکند.
شرایط نگهداری آیرونوود بیابانی (چوبآهن بیابانی)
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک بسیار سبک شنی تا سنگلاخی با زهکشی عالی؛ بسیار مقاوم به خشکی و گرما؛ ترجیحاً خاک خنثی تا قلیایی؛ pH حدود 6.5 تا 8.5
|
ویژگیهای کلی اقلیمی برای رشد آیرونوود بیابانی
گیاه Olneya tesota بومی بیابانهای سونوران است و به شرایط بسیار گرم و خشک سازگار شده است. این گونه برای باغهای کمآب (زرویسکِیپ) و فضاهای سبز بیابانی بسیار مناسب است. برای رشد مطلوب، نیازمند تابستانهای داغ، زمستانهای معتدل و بارندگی سالانه بسیار کم است.
دما و نیاز سرمایی
آیرونوود بیابانی دماهای بالای ۴۵ درجه سانتیگراد را تحمل میکند و در برابر گرمای شدید، بهویژه در صورت استقرار ریشهای خوب، مقاوم است. این گیاه در کوتاهمدت تا حدود منفی ۶ تا منفی ۹ درجه سانتیگراد را نیز تحمل میکند، اما یخبندانهای طولانی میتوانند به نهالهای جوان آسیب بزنند. بهترین رشد در مناطقی با زمستانهای ملایم و بدون یخبندانهای شدید رخ میدهد.
نور و شدت تابش
Olneya tesota کاملاً آفتابدوست است و باید در مکانی با آفتاب کامل (حداقل ۸–۶ ساعت نور مستقیم در روز) کاشته شود. سایه دائمی باعث کاهش رشد، کاهش گلدهی و فرم نامطلوب تاج میشود. در اقلیمهای بسیار داغ، سایه ملایم عصرگاهی میتواند استرس حرارتی نهالهای جوان را کاهش دهد.
رطوبت و نیاز آبی
این گونه ذاتاً زِروفیته است و به خشکی طولانیمدت سازگار میباشد. پس از استقرار، به آبیاری بسیار کم نیاز دارد و آبیاری بیش از حد میتواند سبب پوسیدگی ریشه و کاهش طول عمر شود. در سالهای اول کاشت، آبیاری عمیق ولی با فاصله زمانی زیاد توصیه میشود تا ریشهها به عمق نفوذ کنند. رطوبت نسبی هوا اگر پایین و شبیه شرایط بیابانی باشد، بهترین وضعیت را فراهم میکند.
خاک، زهکش و pH
خاکهای سبک، شنی تا شنیلوم با زهکش عالی برای آیرونوود بیابانی ایدهآل هستند. این گیاه خاکهای فقیر از نظر مواد آلی و حتی سنگلاخی را بهخوبی تحمل میکند، بهشرط آنکه آب در اطراف ریشه تجمع نکند. pH کمی قلیایی تا خنثی برای آن مناسب است، اما دامنه نسبتاً وسیعی از pH را تحمل میکند. افزودن کمی شن یا خردهسنگ هنگام کاشت در خاکهای رسی، زهکش را بهبود میبخشد و خطر بیماریهای ریشه را کاهش میدهد.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين خانواده :