دانستنیهای علمی
رده‌بندی علمی
Olea europaea L. از تیره Oleaceae (زیتونیان) و جنس Olea است؛ جنسی شامل گونه‌های همیشه‌سبز سازگار با اقلیم‌های نیمه‌خشک تا مدیترانه‌ای. درخت زیتون یک دولپه‌ای چوبی با جایگاه برجسته در فلور حوضه مدیترانه محسوب میشود.
منطقه بومی و زیستگاه
خاستگاه طبیعی زیتون به‌طور کلی حوضه مدیترانه و بخشهایی از جنوب‌غرب آسیا و شمال آفریقا دانسته میشود. زیستگاه مطلوب آن دامنه‌ها و تپه‌ماهوری‌های آفتابی، خاک‌های سنگلاخی و آهکی با زهکشی مناسب و تابستان‌های گرم و خشک است؛ با این حال، توان تحمل خشکی و شوریِ نسبی باعث گسترش آن در نواحی مشابه اقلیمی در جهان شده است.
تاریخچه کشف و توصیف علمی
درخت زیتون از دیرباز در کشاورزی و فرهنگ‌های مدیترانه‌ای شناخته شده بود، اما توصیف رسمی آن در چارچوب نام‌گذاری دودویی توسط کارل لینه در سده هجدهم میلادی انجام گرفت؛ نام گونه‌ای europaea نیز به پیوند تاریخی آن با اروپا و مدیترانه اشاره دارد. شواهد دیرین‌گیاهی و باستان‌گیاه‌شناسی حاکی از قدمت طولانی بهره‌برداری و اهلی‌سازی در این پهنه است.
نام‌های رایج محلی و جهانی
نام فارسی رایج این گیاه «زیتون» و برای درخت، «درخت زیتون» است. در زبان انگلیسی به آن Olive یا Olive tree گفته میشود و در بسیاری از زبان‌های مدیترانه‌ای نام‌هایی نزدیک به ریشه لاتینی/یونانی آن دیده میشود (مانند Olea/Olivo). این تنوع نام‌ها بازتاب گستره جغرافیایی و پیشینه کهن شناخت این گونه است.
![زیتون؛ درخت همیشه‌سبز مدیترانه‌ای با میوه روغنی ارزشمند]()
خصوصیات - معرفی
خصوصیات ظاهری :
درخت زیتون همیشه سبز بوده و دارای برگ‌هایی کوچک و یک‌پارچه هستند که بصورت متقابل قرار گرفته‌اند.
میوه این گیاه یک شفت است. برگ نسبتا ضخیم بوده و در قسمت فوقانی یعنی روی سطح برگ کاملا صاف و صیقلی است در و در سطح زیرین آن دسته‌های متفرق کرک مشاهده میشود.
گل زیتون دارای چهار گلبرگ و دوپرچم است و گل آذین آن خوشه‌ای است. جوانه گل روی شاخه همان سال ظاهر میشود ولی میوه زیتون روی شاخه سال قبل قرار دارد.
شکل تنه درخت زیتون خیلی نامنظم است یعنی تنه درخت صاف و عمودی رشد نمی‌کند و اغلب برجستگیها و غده‌هایی روی تنه و شاخه‌های آن مشاهده میشود.
روی ریشه درخت زیتون نیز مجموعه‌ای از جوانه‌ها ساقه هوایی فشرده به یکدیگر به شکل غده مشاهده میشود.
![olive]()
بيشتر مطالعه کنيد :
شرایط محیط رشد
دمای مورد نیاز
شرایط نیمه گرمسیری
خاک مورد نیاز
غنی و زهکش دار
شرایط محیط رشد:
مناطقی که دارای هوای گرم و مرطوب که معمولا در زمستان درجه حرارت هیچگاه به صفر نمی‌رود می‌باشد برای زیتون مناسب است.
در نواحی خشک با آبیاری تابستانه محصول قابل ملاحظه‌ای می‌دهد.
این گونه گیاهی را در هر نوع زمین می‌توان کاشت ولی مقدار محصول همیشه متناسب با درجه حاصلخیزی و مرغوبی خاک می‌باشد.
برای برداشت محصول کافی و مرغوب باید درخت زیتون را در زمینهای عمیق و حاصلخیز کاشت.
در زمینهایی که سطح‌الارضی کم عمق می‌توان زیتون کاری کرد.
از کاشت این درخت در اراضی مرطوب و یا زمینهای شور باید خودداری شود.
![Olea europaea]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
خواص درمانی و کاربردها:
روغن زیتون را از میوه درخت زیتون استخراج می‌کنند. زیتون میتواند از بروز بیماری‌های قلبی پیشگیری کند و اشتها را افزایش دهد.
برگ زیتون کاهش دهنده فشارخون است و جوشانده آن برای تسکین درد دندان مفید است. روغن زیتون علاوه بر کاهش کلسترول و پیشگیری از بروز عوارض عروقی، مانع رسوب کلسترول درون رگ‌ها و تنگ شدن آن‌ها میشود.
زیتون و روغن آن میزان قند خون را تنظیم میکند و خاصیت ضد سرطان و ضد التهابی دارد و ممکن است از التهاب روده پیشگیری کند.
زیتون برای پیشگیری و درمان آسم و آرتروز نیز میتواند مفید باشد. زيتون رسيده در حدود 30 درصد روغن درد .
اين روغن مخلوطي از اوليئك اسيد ، لينولئيك اسيد و پالمتيك اسيد مي باشد . بالا بودن مقدار ویتامین E و رنگدانه‌های کاروتنوییدی روغن زیتون و نسبت مناسب اسیدهای چرب غیر اشباع به اسیدهای چرب اشباع، در پایداری این روغن بسیار موثر است.
روغن زیتون برای هیچ کس مضر نیست و همه افراد می‌توانند از آن استفاده کنند. فقط میوه تازه و یاقوتی آن معده راسست میکند و ممکن است تولید استفراغ کنند.
![معرفی و راهنمای پرورش درختان زینتی - زیتون معمولی]()
مقابله به آفات درخت زیتون
آفات مهم درخت زیتون و روش‌های کنترل
مگس میوه زیتون (Bactrocera oleae) مهم‌ترین آفت است که با تخم‌ریزی در میوه، باعث ریزش و افت کیفیت روغن میشود. مدیریت شامل نصب تله‌های فرمونی/جلب‌کننده، جمع‌آوری و امحای میوه‌های آلوده، برداشت به‌موقع و در صورت طغیان، طعمه‌پاشی پروتئینه موضعی طبق توصیه کارشناس است.
شپشک‌ها (مانند شپشک سیاه Saissetia oleae) با مکیدن شیره و ایجاد عسلک، زمینه رشد دوده را فراهم می‌کنند. هرس برای بهبود تهویه، کنترل مورچه‌ها، حفظ دشمنان طبیعی و استفاده هدفمند از روغن‌های باغبانی یا سموم انتخابی در زمان مناسب مؤثر است.
امراض رایج زیتون و راهکارهای پیشگیری
لکه طاووسی/لکه برگی زیتون (Spilocaea oleagina) موجب لکه‌های تیره روی برگ و ریزش برگ میشود. کاهش رطوبت تاج با هرس، آبیاری مدیریت‌شده، و محلول‌پاشی ترکیبات مسی در پاییز/اواخر زمستان (با توجه به اقلیم) توصیه میشود.
پوسیدگی ریشه و طوقه (فیتوفتورا) در خاک‌های سنگین و آبیاری بیش از حد تشدید میشود. زهکشی مناسب، پرهیز از غرقابی، اصلاح بافت خاک و استفاده از نهال سالم پایه‌های اصلی کنترل هستند.
گره زیتون (Pseudomonas savastanoi) باعث تشکیل غده روی شاخه‌ها میشود. هرس شاخه‌های آلوده، ضدعفونی ابزار، جلوگیری از زخم‌زایی در هوای مرطوب و محلول‌پاشی مسی پس از تگرگ/هرس به کاهش بیماری کمک میکند.
![زیتون معمولی]()
نحوه تکثیر درخت زیتون
نحوه تکثیر گیاه :
درخت زیتون از راه‌های مختلفی تکثیر میشود اما معمولاً روش قلمه‌زدن یا خوابانیدن شاخه بهتر است.
ازدياد زيتون به‌وسيله پيوند و خوابانيدن نیز انجام مى‌شود. براى پيوند، مى‌توان از گونه‌هاى مختلف جنس زيتون و نيز ياس خوشه‌اى و وَن به‌عنوان پايه استفاد کرد.
از طریق کشت بافت که امروزه در بسیاری از کشورهای مهم دنیا مانند اسپانیا، ایتالیا، ترکیه و آمریکا بسیار متداول است.
![olive]()
عوارض جانبی - هشدار
نکات هشداردهنده درباره Olea europaea (درخت زیتون)
گرده زیتون میتواند یکی از عوامل مهم آلرژی فصلی باشد و در افراد حساس، علائمی مانند عطسه، آبریزش بینی، خارش چشم و تشدید آسم ایجاد کند؛ در مناطق دارای باغ‌های زیتون، مدیریت زمان حضور در فضای باز در فصل گرده‌افشانی اهمیت دارد.
مصرف خوراکی و تداخل‌های احتمالی
برگ زیتون در طب گیاهی برای اثرات کاهنده فشار خون و قند خون استفاده میشود، اما مصرف خودسرانه عصاره/دمنوش برگ میتواند باعث افت بیش از حد فشار یا قند خون شود و با داروهای ضدفشارخون، ضد‌دیابت و رقیق‌کننده‌های خون تداخل داشته باشد. در بارداری، شیردهی و بیماری‌های مزمن، مصرف درمانی بدون نظر پزشک توصیه نمی‌شود.
خطرات تماس و کار باغی
شاخه‌ها و برگها معمولاً محرک شدید پوستی نیستند، اما هرس و تماس مکرر میتواند در برخی افراد درماتیت تماسی یا تحریک چشم ایجاد کند؛ استفاده از دستکش و عینک ایمنی توصیه میشود. گرد و غبار ناشی از هرس نیز میتواند علائم تنفسی را بدتر کند.
آفات و پیامدهای بهداشتی-کشاورزی
مگس زیتون و بیماری‌های قارچی می‌توانند باعث فساد میوه و افزایش نیاز به سمپاشی شوند؛ مصرف بی‌رویه سموم، خطر آلودگی محیط و باقی‌مانده سم در محصول را بالا می‌برد، بنابراین مدیریت تلفیقی آفات و رعایت دوره کارنس ضروری است.
![oliva]()
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
آشنایی با جنس زیتون و همه گونه های آن گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره زیتونیان و جنس های آن