نفلئوم

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه گیاه‌شناسی

گیاه Nephelium echinulatum از تیرهٔ Sapindaceae و هم‌خانوادهٔ لیچی و رامبوتان است. این گونه در جنس Nephelium قرار می‌گیرد که به میوه‌های گرمسیری خاردار با پوسته چرمی معروف است. جنس Nephelium به دلیل تنوع میوه‌های خوراکی و زینتی، در باغبانی مناطق گرمسیری اهمیت ویژه‌ای دارد.

منطقه بومی و پراکنش طبیعی

خاستگاه اصلی Nephelium echinulatum جنگل‌های مرطوب جنوب‌شرق آسیاست، به‌ویژه مناطق گرم و پرباران مالزی، اندونزی و بورنئو. این گیاه عمدتاً در جنگل‌های همیشه‌سبز کم‌ارتفاع با خاک عمیق و غنی از مواد آلی رشد می‌کند. حضور آن معمولاً در حاشیه جنگل‌ها و نواحی نیمه‌سایه مشاهده می‌شود.

زیستگاه و بوم‌شناسی

Nephelium echinulatum در اقلیم‌های گرم و مرطوب، با بارندگی سالانه بالا و دمای نسبتاً ثابت، بهترین رشد را دارد. ریشه‌های عمیق و سیستم تاج متراکم آن نقش مهمی در پایداری خاک و ایجاد ریززیستگاه برای جانوران کوچک ایفا می‌کند. این گونه غالباً با سایر درختان گرمسیری مخلوط، بخشی از لایه میانی تاج‌پوش جنگل را تشکیل می‌دهد.

تاریخچه و کاربردهای پژوهشی

نام علمی این گونه در سدهٔ نوزدهم توسط گیاه‌شناسان اروپایی فعال در فلور مالایا ثبت شد. مطالعات نوین بر روی Nephelium echinulatum بیشتر بر تنوع ژنتیکی، تکامل درون‌جنسی و مقایسه با گونه‌های میوه‌ده دیگر جنس Nephelium متمرکز است.

خصوصیات - معرفی

ساقه و شاخه‌ها

نفلئوم درختی همیشه‌سبز با ساقه چوبی و نسبتاً راست است که می‌تواند تا حدود ۱۰–۱۵ متر ارتفاع برسد. پوست ساقه قهوه‌ای تا خاکستری و نسبتاً زبر است. شاخه‌ها افراشته تا کمی آویزان‌اند و تاجی متراکم و گرد ایجاد می‌کنند. رشد شاخه‌ها انبوه بوده و به تشکیل سایه‌بان متراکم کمک می‌کند.

برگ‌ها

برگ‌ها مرکب شانه‌ای، متناوب و معمولاً ۱۰–۳۰ سانتی‌متر طول دارند. هر برگ دارای چند جفت برگچه بیضوی تا نیزه‌ای است که طول آن‌ها ۵–۱۲ سانتی‌متر و عرضشان ۲–۴ سانتی‌متر است. رنگ برگچه‌ها سبز تیره براق در سطح فوقانی و سبز روشن‌تر در سطح زیرین است. حاشیه برگچه‌ها کامل و نوک آن‌ها اندکی تیز است.

گل‌ها

گل‌های نفلئوم کوچک، متعدد و خوشه‌ای (پانیکولی) هستند و در انتهای شاخه‌ها تشکیل می‌شوند. رنگ گل‌ها سفید مایل به سبز تا زرد کمرنگ است. گل‌ها فاقد جذابیت ظاهری زیادند اما بوی ملایمی دارند و معمولاً تک‌جنسی روی یک درخت ظاهر می‌شوند. گل‌آذین‌ها باریک و منشعب بوده و در زمان گلدهی به‌خوبی از بین برگ‌ها قابل مشاهده‌اند.

میوه و بذر

میوه کروی تا بیضوی کوچک با پوست نازک و پوشیده از برجستگی‌های نرم خارمانند است. رنگ میوه در رسیدگی قرمز تا قرمز-نارنجی می‌شود. درون میوه یک بذر قهوه‌ای تیره و درشت قرار دارد که توسط بافت آبدار و نیمه‌شفاف احاطه شده است.

شرایط نگهداری نفلئوم

نور مورد نياز خیلی زیاد آبياري و رطوبت مرطوب دماي مورد نياز 20 تا 32 سانتيگراد درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک غني و مرطوب با زهکشي مناسب

دمــا و رطوبــت مناسب نفلئوم (Nephelium echinulatum)

نفلئوم یک گیاه کاملاً گرمسیری است و بهترین رشد را در دمای ۲۰ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد دارد. دماهای زیر ۱۲ درجه به ریشه و برگ‌ها آسیب می‌زند و رشد را متوقف می‌کند. این گیاه به رطوبت نسبی بالای ۶۰ تا ۸۰ درصد نیاز دارد؛ خشکی هوا موجب قهوه‌ای شدن نوک برگ‌ها و ریزش زودرس آن‌ها می‌شود. در فصول سرد، باید از نوسان شدید دما و باد سرد محافظت شود.

نور و شدت روشنایی

نفلئوم نور زیاد ولی غیرمستقیم را ترجیح می‌دهد. تابش مستقیم و شدید ظهر، به‌ویژه در اقلیم‌های گرم و خشک، باعث سوختگی حاشیه برگ‌ها می‌شود. بهترین مکان، سایه‌روشن یا زیر سایه درختان بلند است. در کشت گلدانی داخل خانه، کنار پنجره شرقی یا غربی با فیلتر پرده نازک مناسب است.

خاک، آبیاری و زهکشی

خاک باید عمیق، غنی از مواد آلی، کمی اسیدی تا خنثی (pH حدود ۵/۵ تا ۶/۵) و کاملاً نرم و زهکش‌دار باشد. ماندن آب دور ریشه باعث پوسیدگی و ضعف شدید گیاه می‌شود. ترکیبی از خاک برگ، کمی شن شسته و مقدار مناسب کمپوست برای گلدان توصیه می‌شود. آبیاری منظم و یکنواخت، بدون خشکی کامل بستر، برای رشد پایدار ضروری است.

پولاسان رامبوتان

آکی لیچی افرا کوهی افرا ماه‌کامل ژاپنی