این گیاه با نام علمی Nectria galligena و نام مرسوم (Nectria galligena) که به فارسي نِکتریا گاللیجِنا ناميده ميشود، گياهي از خانواده بومي مناطق معتدل (بسته به گونه، ممکن است بومی آمریکای شمالی/اروپا/آسیا باشد) مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک لومی با زهکشی مناسب و مواد آلی کافی
دانستنیهای علمی
نام علمي
Nectria galligena
نام لاتين
Nectria galligena
ردهبندی و جایگاه تکوینی
نکتریا گاللیجنا با نام علمی Nectria galligena یک قارچ آسکومیست است که در شاخه Ascomycota، رده Sordariomycetes و راسته Hypocreales قرار میگیرد. این گونه در خانواده Nectriaceae و در جنس Nectria طبقهبندی میشود که شامل قارچهای عمدتاً انگلیِ گیاهان چوبی است. اندام بارده این قارچ پریتسهای کروی نارنجی تا قرمز است که حاوی آسک و آسکوسپورهای دو یا چندسلولی میباشد.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
Nectria galligena به طور بومی در مناطق معتدل نیمکره شمالی گزارش شده است و احتمالاً خاستگاهی اروپایی-آسیایی دارد. امروزه این گونه به همراه جابهجایی میزبانان چوبیاش، بهویژه سیب و گلابی، در بسیاری از نواحی معتدل جهان از جمله اروپا، آمریکای شمالی، بخشهایی از آمریکای جنوبی، نیوزیلند و استرالیا گسترش یافته است. پراکنش آن ارتباط تنگاتنگی با کمربندهای تولید درختان میوه دانهدار و جنگلهای سرد-مرطوب دارد.
زیستگاه و ویژگیهای بومشناختی
زیستگاه اصلی نکتریا گاللیجنا روی درختان چوبی در مناطق خنک و مرطوب است؛ بهویژه در باغهای میوه، حاشیه جنگلها و مناطق مهآلود. اسپورها از طریق زخمهای هرس، ترکهای سرمازدگی و خسارت حشرات به بافت چوب نفوذ میکنند. این قارچ تمایل زیادی به بافتهای چوبی در حال رشد آرام یا تنشدیده دارد و در چرخه تجزیه چوب نیمهزنده و مرده نیز مشارکت میکند.
تاریخچه کشف و مطالعات علمی
این گونه نخستین بار در قرن نوزدهم بر روی درختان میوه در اروپا توصیف شد و سپس تحت نامهای مختلف ردهبندیشده، اما نام Nectria galligena تثبیت گردید. با توسعه باغداری مدرن، این قارچ به عنوان عامل شانکر نکتریایی روی سیب بهطور گسترده مطالعه شد و به یکی از مدلهای کلاسیک در پژوهشهای آسیبشناسی درختان میوه، اپیدمیولوژی قارچهای شانکرزا و سازگاری پاتوژن–میزبان در اقلیمهای سرد تبدیل شد.
خصوصیات - معرفی
ویژگیهای کلی مورفولوژیک
نکتریا گاللیجنا در اصل یک قارچ بیمارگر است و گیاه به شمار نمیآید، اما اندامهای آن بهصورت تودههای قارچی کوچک و رنگین روی بافتهای چوبی دیده میشوند. این اندامها معمولاً بر روی زخمها و گالهای ایجاد شده روی شاخهها و تنه درختان میوه سردسیری ظاهر میشوند.
ساختار تودههای قارچی (استروما)
استروماها (تودههای بافت قارچی) به شکل برجستگیهای کوچک، گرد تا بیضوی، روی پوست آلوده شکل میگیرند. رنگ این تودهها در ابتدا نارنجی تا قرمز آجری و در مراحل کهنهتر به قهوهای تیره متمایل میشود. قطر هر استروما معمولاً چند میلیمتر است و سطح آن ممکن است کمی زبر یا دانهدار به نظر برسد.
پریکیتیومها (اندامهای میوهدهنده بسته)
روی یا درون استروما، پریکیتیومها به صورت دانههای ریز کروی تا تخممرغی شکل قرار دارند. این ساختارها قطری در حدود ۰/۲ تا ۰/۵ میلیمتر دارند و رنگ آنها معمولاً قرمز تند تا قرمز تیره است که در پسزمینه قهوهای پوست شاخه بهخوبی قابل تشخیص است. در رأس هر پریکیتیوم منفذ بسیار ریزی وجود دارد که از آن اسپورها خارج میشوند.
اندامهای رویشی (میسلیوم)
میسلیوم قارچ درون چوب و پوست درخت گسترش مییابد و با چشم غیرمسلح بهطور مستقیم دیده نمیشود. این رشتهها ظریف، شفاف تا متمایل به سفید بوده و بهتدریج بافت چوبی را متلاشی کرده و باعث تشکیل گالها و شانکرهای فرورفته یا برجسته میشوند.
اسپورها
اسپورهای جنسی (آسکوسپورها) معمولاً دو سلولی، دوکمانند تا کشیده و شفاف هستند. طول آنها در حد چند میکرون است و فقط با میکروسکوپ قابل مشاهدهاند. ظاهر شفاف و دیواره نازک اسپورها، با ساختار دو سلولیشان، از ویژگیهای تشخیصی این گونه بهشمار میرود.
شرایط نگهداری نِکتریا گاللیجِنا
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک لومی با زهکشی مناسب و مواد آلی کافی
|
دمای مناسب برای رشد نکتریا گاللیجنا
قارچ نکتریا گاللیجنا عامل شانکر درختان هستهدار و دانهدار است و در دمای معتدل بهترین رشد را دارد. بازه دمایی ۱۰ تا ۲۰ درجه سانتیگراد برای گسترش میسلیوم و آلودگی بافتهای چوبی مناسبتر است. در دماهای بالاتر از ۲۵ درجه، فعالیت قارچ کاهش مییابد اما ساختارهای بقای آن همچنان در بافتهای آلوده زنده میمانند.
رطوبت و آب در محیط رشد
رطوبت بالای هوا و خیس ماندن طولانیمدت شاخهها و تنه، مهمترین شرط برای جوانهزنی کنیدیها و آسکواسپورهای نکتریا گاللیجنا است. بارندگیهای مکرر، مه غلیظ، آبیاری بارانی و زهکش نامناسب محیط را برای آلودگیهای جدید ایدهآل میکند. در خاکهای با رطوبت متوسط تا زیاد، بقای قارچ روی بقایای گیاهی تسهیل میشود.
نور و استقرار در سایه
این قارچ بهعنوان یک پاتوژن چوبزی، نیاز نوری مستقیمی مانند گیاهان فتوسنتزکننده ندارد، اما درختان مستقر در باغهای سایهدار و کمنور، بهدلیل خشک نشدن سریع زخمها، حساستر به آلودگی هستند. بخشهای داخلی تاج که تهویه و نور کمتری دارند، اغلب کانون اصلی شانکرها محسوب میشوند.
ویژگیهای خاک و بستر
نکتریا گاللیجنا در انواع خاکها قادر به بقا است، اما خاکهای سنگین، poorly drained و غنی از ماده آلی شرایط مطلوبتری برای حفظ رطوبت و بقای ساختارهای قارچ فراهم میکنند. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۶ تا ۷) برای درختان میزبان معمول است و بهطور غیرمستقیم به استقرار قارچ کمک میکند، زیرا استرس ریشه در خاک نامناسب، حساسیت درخت را به شانکر افزایش میدهد.
عوامل محیطی کمکی در گسترش قارچ
باد، باران و دماهای ملایم در فصل پاییز و بهار، شرایط ایدهآل برای انتشار اسپور و نفوذ از طریق زخمها هستند. یخبندانهای خفیف متناوب با دورههای ذوب، ترکخوردگی پوست و ایجاد منافذ تازه برای استقرار قارچ را تشدید میکند.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين خانواده :