این گیاه با نام علمی Mycrocycas calocoma و نام مرسوم (Cuban Cycad) که به فارسي سیکاس کوبایی ناميده ميشود، گياهي از خانواده بومي بومی غرب کوبا؛ بهویژه نواحی آهکی و تپههای سنگی استان پینار دل ریو مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاکهای بسیار با زهکشی عالی، شنی تا سنگلاخی و آهکی؛ حساس به ماندابی شدن؛ pH خنثی تا قلیایی (حدود 7 تا 8)
دانستنیهای علمی
نام علمي
Mycrocycas calocoma
ردهبندی و جایگاه گیاهشناسی
Mycrocycas calocoma تنها گونهٔ جنس Mycrocycas و از خانوادهٔ Zamiaceae در راستهٔ Cycadales است. این گیاه از بازدانگان بسیار کهن بهشمار میآید و از نظر تبارزایی، خویشاوند سیکاسها و زامیاها است، اما ویژگیهای متمایز ریختشناسی آن موجب شده در یک جنس تکگونهای (monotypic) قرار گیرد.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
سیکاس کوبایی گونهای بومزاد (Endemic) کشور کوبا است و تنها در بخشهای محدود مرکزی این جزیره یافت میشود. پراکنش آن بسیار محدود و تکهتکه است و جمعیتهای طبیعی آن اغلب در شیبهای سنگلاخی و تپههای آهکی قرار دارند. محدود بودن دامنهٔ پراکنش، این گونه را در برابر نابودی زیستگاه بهشدت آسیبپذیر کرده است.
زیستگاه و شرایط بومشناختی
زیستگاه طبیعی Mycrocycas calocoma عمدتاً اراضی آهکی، خاکهای کمعمق، با زهکشی قوی و اقلیم نیمهخشک تا فصلی مرطوب است. این گیاه در بوتهزارهای کمارتفاع و جنگلهای تنک گرمسیری رشد میکند و به نور کامل خورشید عادت دارد. سیستم ریشهای عمیق و ارتباط با باکتریهای همزیست در ریشهها به آن امکان تثبیت نیتروژن و تحمل خاکهای فقیر را میدهد.
تاریخچه کشف و اهمیت علمی
Mycrocycas calocoma در سدهٔ نوزدهم برای علم توصیف شد و بهسرعت بهعنوان یکی از کمیابترین و تکاملیافتهترین سیکاسهای نیمکرهٔ غربی شناخته شد. پژوهشهای دیرینگیاهشناسی نشان میدهد که سیکاسها بازماندهٔ تبارهای بسیار کهن مزوزوئیک هستند و مطالعهٔ این گونه در درک سیر تکامل بازدانگان اهمیت ویژهای دارد. به دلیل جمعیت بسیار اندک و فشار تخریب زیستگاه، این گونه در فهرست سرخ IUCN در ردهٔ «ببهخطرافتاده بهشدت» (Critically Endangered) قرار گرفته است و حفاظت درونزیستگاهی و برونزیستگاهی آن موضوع مطالعات بینالمللی است.
خصوصیات - معرفی
ریختشناسی کلی میکروسیکاس کالوکوما
میکروسیکاس کالوکوما یک سیکاس کمیاب و بومی کوبا است که ظاهری شبیه نخلهای کوتاه قامت دارد. این گیاه دارای تنه چوبی، استوانهای و کند رشد است که بهتدریج ارتفاع میگیرد و با افزایش سن، شکلی ستونی و نسبتاً کشیده پیدا میکند. فرم کلی گیاه روزتمانند است و برگها به صورت تاجی متراکم در انتهای تنه تجمع مییابند.
تنه، پوست و ساختار چوبی
تنه ضخیم، راست و معمولاً بدون انشعاب است و قطر آن میتواند به چند ده سانتیمتر برسد. پوست تنه قهوهای تا خاکستری تیره بوده و از بقایای زخم جای برگهای قدیمی، بافتی زبر و الگوی حلقهای ایجاد میشود. رشد سالانه بسیار کند است و این کندی در بافت متراکم و چوبی تنه نمایان میشود. در پایه تنه، در شرایط طبیعی، گاه بزرگشدن و تورم خفیف برای ذخیره مواد غذایی مشاهده میشود.
برگها: شکل، اندازه و رنگ
برگها بسیار بلند، کمانی و شبیه پر یا پرمانند (پینهیت) هستند و طول آنها میتواند به حدود ۱ تا ۲ متر برسد. هر برگ از محور میانی ضخیم و سخت تشکیل شده که روی آن برگچههای باریک، سخت و چرمی به صورت متقابل یا تقریباً متقابل قرار میگیرند. رنگ برگها سبز تیره براق است و سطح آنها ظاهری چرمی و مقاوم دارد. برگچهها خطی تا نیزهای، با نوک تیز و حاشیه تقریباً صافاند و زاویه قرارگیری آنها به محور میانی، تاجی پرپشت و رسمی ایجاد میکند.
برگهای جوان و الگوی رشد برگدهی
برگهای تازهرویده روشنتر، لطیفتر و اندکی خمیدهتر از برگهای بالغ هستند و به تدریج سفت و تیره میشوند. برگدهی معمولاً به صورت فلشوار و در دفعات محدود در سال رخ میدهد؛ در هر نوبت، حلقهای از برگهای جدید در انتهای تنه ظاهر شده و منظم پیرامون آن قرار میگیرند. با پیرشدن، برگهای پایینی زرد شده و میافتند و جای آنها روی تنه به صورت حلقههای اسکار مشخص باقی میماند.
اندامهای زایشی (مخروطها)
میکروسیکاس کالوکوما دوپایه است؛ یعنی گیاهان نر و ماده جداگانه وجود دارند و گل حقیقی تولید نمیشود، بلکه مخروطهای زایشی تشکیل میگردند. مخروطهای نر کشیدهتر، استوانهای و اغلب باریکتر هستند، در حالیکه مخروطهای ماده درشتتر و متراکمتر به نظر میرسند. رنگ مخروطها معمولاً قهوهای تا قهوهای مایل به زرد است و با فلسهای فشرده پوشیده شدهاند. بذرهای تشکیلشده در مخروطهای ماده نسبتاً درشت و تخممرغی، با پوشش سخت و رنگ متمایل به قهوهای تا نارنجی مایل به قهوهای در مرحله رسیدگی دیده میشوند.
شرایط نگهداری سیکاس کوبایی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاکهای بسیار با زهکشی عالی، شنی تا سنگلاخی و آهکی؛ حساس به ماندابی شدن؛ pH خنثی تا قلیایی (حدود 7 تا 8)
|
دما و اقلیم مناسب برای Mycrocycas calocoma
گیاه Mycrocycas calocoma بومی کوبا و عادتکرده به اقلیم گرمسیری است. بهترین دما برای رشد آن بین ۲۰ تا ۳۰ درجه سانتیگراد است و در دماهای زیر ۱۵ درجه آسیب میبیند. این سیکاس کوبایی تحمل یخزدگی ندارد و باید در مناطق سرد در گلدان و فضای سرپوشیده نگهداری شود. تغییرات ناگهانی دما و وزش بادهای سرد رشد برگها را مختل میکند، بنابراین حفظ محیطی پایدار و محافظتشده ضروری است.
نور مورد نیاز و محل استقرار
Mycrocycas calocoma به نور فراوان و فیلترشده نیاز دارد. نور غیرمستقیم و روشن یا آفتاب صبحگاهی ملایم برای آن ایدهآل است. قرار دادن گیاه زیر آفتاب تند ظهر، مخصوصاً در اقلیمهای گرم و خشک، موجب سوختگی برگها میشود. در فضاهای داخلی، نزدیک پنجره جنوبی یا شرقی با پرده نازک گزینه مناسبی است. کمبود نور باعث کاهش رشد، باریک و کمرنگ شدن برگها خواهد شد.
رطوبت هوا و آبیاری
سیکاس کوبایی محیط نسبتاً مرطوب را ترجیح میدهد. رطوبت نسبی ۵۰ تا ۷۰ درصد برای حفظ نشاط برگها مناسب است. در منازل خشک میتوان از زیرگلدانی سنگریزهدار و مرطوب یا دستگاه بخور سرد استفاده کرد. آبیاری باید عمیق اما با فواصل منظم انجام شود تا سطح خاک بین دو آبیاری کمی خشک شود. خاک دائماً خیس موجب پوسیدگی ریشه و تنه میشود، درحالیکه خشکی شدید نیز رشد را متوقف میکند.
جنس خاک و تغذیه
خاک ایدهآل برای Mycrocycas calocoma باید بسیار زهکشدار، سبک و کمی اسیدی تا خنثی باشد. ترکیبی از خاک برگ استریل، پرلیت یا پومیس و مقدار کمی ماسه شسته (مثلاً نسبت ۲:۱:۱) بستر مناسبی فراهم میکند. گلدان حتماً باید سوراخهای کافی برای خروج آب اضافی داشته باشد. برای تغذیه، استفاده کم و منظم از کود کامل رقیقشده در فصل رشد، بدون افراط در نیتروژن، به تشکیل برگهای سالم کمک میکند.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين خانواده :