نام علمي
Mangifera ordata
دانستنیهای علمی
جایگاه ردهبندی (خانواده و جنس)
Mangifera odorata از تیرهٔ Anacardiaceae (پستهایان) و از جنس Mangifera است؛ جنسی که گونههای اقتصادی مهمی مانند انبهٔ معمولی (Mangifera indica) را نیز دربر میگیرد. این گونه در متون علمی با نامهای رایج «انبهٔ معطر/کوئینی» شناخته میشود و از نظر ریختشناسی و بوی میوه با برخی انبههای رایج تفاوتهایی نشان میدهد.
خاستگاه و پراکنش طبیعی
خاستگاه این گونه در ناحیهٔ جنوبشرقی آسیا گزارش میشود و حضور آن بهویژه در بخشهایی از شبهجزیرهٔ مالایا و جزایر مجاور شناخته شده است. در نتیجهٔ کشت و جابهجایی انسانی، در بسیاری از نواحی گرمسیری دیگر نیز بهصورت باغی یا نیمهوحشی دیده میشود.
زیستگاه و ویژگیهای بومشناختی
زیستگاه مطلوب Mangifera odorata عمدتاً اقلیمهای گرمسیری مرطوب است؛ جایی که دمای بالا، فصلهای بارندگی مشخص و رطوبت هوا رشد درخت را پشتیبانی میکند. این گونه معمولاً در جنگلهای پستدست، حاشیهٔ جنگلها و باغهای روستایی موفق است و در خاکهای عمیق با زهکشی مناسب عملکرد بهتری دارد. پایداری آن به گرما بالاست، اما به یخبندان حساس است.
تاریخچه و اهمیت علمی-فرهنگی
شناخت و گسترش Mangifera odorata با تاریخ کشاورزی و باغبانی جنوبشرقی آسیا پیوند دارد. شواهد مردمگیاهشناسی نشان میدهد که این درخت بهسبب عطر مشخص میوه و سازگاری با باغهای چندلایهٔ گرمسیری مورد توجه بوده است. در پژوهشهای ردهبندی و بهنژادی، این گونه بهعنوان بخشی از تنوع ژنتیکی جنس Mangifera بررسی میشود و میتواند برای فهم تکامل صفاتی مانند رایحه، بافت میوه و سازگاری اقلیمی ارزشمند باشد.
![انبه کوئینی / انبه معطر]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
خیلی مرطوب
دماي مورد نياز
18 تا 33 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
انواع مختلفی از خاک ها
|
گیاه "انبه کوئینی" یا "انبه معطر" یا "انبه اسپانیایی" یکی از گیاهان خانواده انبه یا Anacardiaceae و بومیه گوآم، فیلیپین، تایلند و ویتنام است که در اندونزی، مالزی و سنگاپور نیز یافت می شود. این گیاه دارای میوه های آبدار و معطر می باشد. ولی شیره موجود در میوه های نارس آن سمی می باشد. این میوه ها هرگز به صورت خودرو یافت نمی شوند و باید مورد کشت و کار قرار گیرند. گیاهشناسان بر این عقیده اند که گیاه انبه کوئینی یک هیبرید بین گونه ای، بین گونه های Mangifera indica و Mangifera foetida است.
این گیاه به صورت درختی در اندازه های متوسط، به ارتفاع 10 تا 15 متر که به ندرت به 20 متر می رسد، با تاجی گرد یا تخم مرغی پهن، با تنه ای افراشته به رنگ خاکستری تیره و حاوی شیره می باشد.
برگ ها به صورت پراکنده و نامنظم بر روی شاخه های ضخیم تشکیل می شوند. این برگ ها کشیده – نیزه ای، به طول 12 تا 35 سانتیمتر و عرض 4 تا 10 سانتیمتر، چرمی – کاغذی، کمی نوک دار، با رگبرگ های مشبک برجسته به ویژه در سطح زیرین هستند. در صورت خرد کردن برگ ها ممکن است بوی قوی از آنها ساتع شود. هر برگ دارای دمبرگی به طول 3 تا 7 سانتیمتر می باشد.
گل ها به صورت خوشه ای و انتهایی، به طول 15 تا 50 سانتیمتر، به صورت انبوه، با ساقه ای به رنگ سبز مایل به زرد یا قهوه ای مایل به قرمز، معطر، به عرض 6 میلیمتر، با کاسبرگ های تخم مرغی شکل، با گلبرگ هایی نیزه ای شکل به رنگ قرمز مایل به قهوه ای با بخش های سبز رنگ و در انتهای گلبرگ به رنگ صورتی، دارای 5 تا 6 پرچم، میله های پرچم به طول 5 میلیمتر می باشند.
میوه ها بیضوی – کشیده، از نوع شفت، با بویی معطر، به طول 10 تا 13 سانتیمتر و عرض 6 تا 9 سانتیمتر، به رنگ سبز تا سبز مایل به زرد، با عدسک هایی به رنگ قهوه ای تیره، دارای پوستی به ضخامت 3 تا 4 میلیمتر، با گوشتی به رنگ زرد مایل به نارنجی، فیبری، ترش و شیرین، آبدار با بویی تند می باشند. هر میوه دارای هسته ای به طول 8 تا 10 سانتیمتر و عرض 2.5 تا 3 سانتیمتر و پوشیده شده از فیبری نرم می باشند. بذرهای این میوه ها به شدت دارای خاصیت پلی امبریونی (چندجنینی) هستند.
![kuwini mango]()
شرایط محیط رشد
این درختان مخصوص نواحی گرمرسی اند و در ارتفاعات کمتر از 1000 متر کشت می شوند. آنها اغلب در نواحی با بارش شدید باران و پراکندگی مساوی آن در طول سال سافت می شوند. اگرچه در مناطقی با بارش متوسط باران به ظرط طولانی نبودن دوره خشکی و وجود بادهای موسمی نیز رشد می کنند. کشت این گیاه در نواحی با بارندگی سالانه 1200 تا 3267 میلیمتر موفقیت آمیز بوده است.
کمترین دمای سالانه مورد نیاز برای رشد این گیاه دمای 18 تا 24 درجه سانتیگراد و حداکثر دمای سالانه 21 تا 33 درجه سانتیگراد است.
این گیاهان نسبت به کشت در انواع مختلفی از خاک ها مقاوم هستند.
این گیاه می تواند در نواحی که دارای دو فصل خشکی هستند، دو محصول در سال تولید کند.
![Mangifera ordata]()
مقابله به آفات انبه کوئینی / انبه معطر
آفات مهم انبه کوئینی (Mangifera odorata)
مهمترین آفات انبه کوئینی شامل مگس میوه، شپشکها، تریپس و مینوز برگ هستند. مگس میوه لاروهای خود را داخل میوه گذاشته و باعث پوسیدگی و ریزش میوه میشود. شپشکها با مکیدن شیره گیاهی، ضعف عمومی، دودهای شدن برگ و کاهش فتوسنتز را ایجاد میکنند. تریپس و مینوز برگ سبب لکهدار شدن، پیچیدگی و خشکیدگی تدریجی برگها میشوند و درخت را نسبت به بیماریهای قارچی حساستر میسازند.
بیماریها و علائم آنها
بیماریهای قارچی مانند آنتراکنوز، لکه برگی و پوسیدگی طوقه برای انبه کوئینی بسیار مخرباند. آنتراکنوز روی برگ، گلآذین و میوه لکههای سیاه فرورفته ایجاد کرده و مانع تشکیل میوه سالم میشود. پوسیدگی طوقه با سیاه شدن پوست نزدیک سطح خاک، زردی برگها و خشکیدگی ناگهانی شاخهها بروز میکند. رطوبت بالا، آبیاری غرقابی و تهویه ضعیف، بروز این بیماریها را تشدید میکند.
روشهای پیشگیری و مبارزه
پیشگیری با بهداشت باغ، هرس اصولی و مدیریت آبیاری مؤثرتر از درمان شیمیایی است. جمعآوری و دفن عمیق میوههای آلوده، نصب تلههای مگس میوه، شستوشوی زمستانه تنه و شاخهها با روغنهای معدنی و حذف شاخههای بیمار توصیه میشود. برای بیماریهای قارچی، استفاده دورهای از قارچکشهای مسدار در زمان رشد برگ و تشکیل میوه، همراه با کاهش رطوبت و بهبود زهکشی خاک، به کنترل پایدار کمک میکند.
![انبه کوئینی / انبه معطر]()
نحوه تکثیر انبه کوئینی / انبه معطر
تکثیر این گیاهان از طریق کشت بذرهای آنها صورت می گیرد. این بذرها به شدت دارای خاصیت پلی امبریونی (چندجنینی) می باشند. نهال های بذری حاصل پس از 6 تا 9 سال به باردهی می رسند.
میوه های این گیاه دارای ارزش خوراکی هستند. حدود 70 درصد میوه ها قابل خوردن اند. هر 100 گرم از بخش خوراکی این میوه ها حاوی حدود 80 گرم آب، 0.9 گرم پروتئین، 0.6 گرم خاکستر، 18.5 گرم فیبر، 0.36 میلیگرم بتاکاروتن، 0.7 میلیگرم نیاسین، 13 میلیگرم ویتامین ث و 290 کیلوژول انرژی است.
از این میوه ها همچنین برای ساختن مرباها، کمپوت ها و یک نوع ترشی استفاده می شود. این میوه ها یکی از میوه های محبوب به ویژه در نواحی بومی می باشد.