نام علمي
Mangifera caesia
دانستنیهای علمی
ردهبندی علمی
Mangifera caesia که در فارسی با نام «انبه سفید» شناخته میشود، از تیره Anacardiaceae (پستهایان/سماقیان) است؛ تیرهای که گونههای مهمی مانند Mangifera indica (انبه معمولی)، پسته و سماق را نیز در بر میگیرد. این گونه در جنس Mangifera قرار دارد که عمدتاً در نواحی گرمسیری آسیا تکامل یافته است.
منطقه بومی و پراکنش
خاستگاه طبیعی انبه سفید به جنوبشرقی آسیا دریایی نسبت داده میشود و گزارشهای گیاهجغرافیایی آن را در بخشهایی از اندونزی (بهویژه بورنئو و سوماترا)، مالزی و برخی نواحی پیرامونی نشان میدهند. پراکنش کنونی آن تا حدی نتیجه جابهجایی انسانی و کشت بومی در جزایر و سواحل منطقه است.
زیستگاه و بومشناسی
این گونه معمولاً در جنگلهای بارانی گرمسیری کمارتفاع و حاشیه جنگلها رشد میکند و با اقلیمهای گرم، مرطوب و پرباران سازگار است. حضور آن در زیستگاههای نزدیک به رودخانهها و خاکهای عمیق و آبرفتی گزارش شده است. مانند بسیاری از اعضای پستهایان، تولید شیره/رزین و ترکیبات فنلی میتواند در دفاع گیاه در برابر گیاهخواران و عوامل بیماریزا نقش داشته باشد.
تاریخچه و اهمیت علمی
انبه سفید از نظر مطالعه تنوع درونجنسی در Mangifera اهمیت دارد، زیرا در کنار گونههای اهلی و نیمهاهلی، تصویری از فرایندهای اهلیسازی، سازگاری محلی و تبادل ژرمپلاسم در جنوبشرقی آسیا ارائه میدهد. بررسیهای ردهبندی و ژنتیکی این گونه میتواند به روشنتر شدن روابط تکاملی میان گونههای انبه و مدیریت منابع ژنتیکی کمک کند.
![انبه سفید]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی گرم و مرطوب
خاک مورد نياز
خاک های حاصلخیز
|
"انبه ی سفید" یکی از گیاهان گلدار از خانواده پسته است. یکی دیگر از نام های این گیاه "درخت جَک" می باشد. این گونه ی گیاهی متعلق به جنس انبه بوده که در اندونزی، مالزی، سنگاپور، گینه ی نو، کرالا و فیلیپین کشت می شود.
این درخت حدود 30 متر ارتفاع داشته و دارای تاجی انبوه و متراکم می باشد.
گل ها به رنگ ارغوانی یا صورتی، به طول 0.7 سانتیمتر و دارای پنج کاسبرگ می باشند.
میوه ها بزرگ، خوراکی، بیضی شکل، شفت به طول 10 تا 15 سانتیمتر و عرض 6 تا 8 سانتیمتر هستند. پوست این میوه ها نازک، به رنگ قهوه ای با وصله هایی تیره تر می باشد. گوشت میوه ها نیز به رنگ سفید مایل به زرد، خمیرمانند و دارای عطری قوی با مزه و طعمی ترش و شیرین و مابین انبه و آناناس است.
این درخت یکی از معمول ترین گونه های کشت شده در مالزی است که در باغ های گران قیمت کشت می شود. این گیاه همچنین به صورت خودرو در بالی، سوماترا و بورنئو نیز رشد می کند.
درخت انبه ی سفید یا جَک، هزاران میوه تولید می کند که میوه ها چند ماه پس از گرده افشانی می رسند. این میوه ها در طول فصول پرباران به بلوغ می رسند.
![white mango]()
شرایط محیط رشد
این درختان در زمین های پست با حدود 400 تا 800 متر ارتفاع و با باران فراوان یافت می شوند. و به ندرت در جنگل ها و نواحی قارچ رو، رشد می کند.
در نواحی گرم و مرطوب رشد خوبی دارد. همچنین در برابر باد های موسمی نیز رشد موفقیت آمیزی داشته است.
![Mangifera caesia]()
مقابله به آفات انبه سفید
آفات مهم درخت Mangifera caesia (انبه سفید)
شتهها، شپشکهای نرم و سپردار از مهمترین آفات مکنده انبه سفید هستند که با تغذیه از شیره گیاهی باعث زردی برگ، ریزش گل و کاهش تشکیل میوه میشوند. مگس میوه (Bactrocera spp.) نیز با تخمگذاری در میوه، موجب کرمخوردگی و ریزش زودهنگام آن میگردد. در شرایط گرم و مرطوب، کنههای گیاهی میتوانند بافت برگ را تخریب کرده و فتوسنتز را کاهش دهند.
روشهای مدیریت و کنترل آفات
مدیریت تلفیقی آفات (IPM) بهترین راهکار برای انبه سفید است. استفاده از تلههای زرد چسبنده برای رصد و کاهش جمعیت شتهها و مگس میوه توصیه میشود. حذف میوههای آلوده، هرس شاخههای متراکم و بهبود تهویه تاج درخت، بستر آفتخیزی را کاهش میدهد. در صورت طغیان، کاربرد هدفمند روغنهای ولک و صابونهای حشرهکش، همراه با رهاسازی دشمنان طبیعی مانند کفشدوزکها، ترجیح دارد.
بیماریها و راههای پیشگیری
بیماریهای قارچی مانند آنتراکنوز و پوسیدگی میوه، در رطوبت بالا شیوع مییابند و سبب لکههای سیاه روی برگ، گل و میوه میشوند. آبیاری منظم بدون خیس کردن تاج درخت، ضدعفونی ابزار هرس و جمعآوری بقایای آلوده، مهمترین روشهای پیشگیری هستند. در باغهای آلوده، استفاده محدود و دورهای از قارچکشهای مسی میتواند شدت بیماری را کاهش دهد.
آفات مهم انبه سفید (Mangifera caesia)
شتهها و سپردارها با تغذیه از شیره گیاه، سبب ضعف عمومی، ریزش برگ و کاهش باردهی میشوند. در برگها لکههای زرد و چسبنده (عسلک) دیده شده و دودهای سیاهرنگ رشد میکند. لارو مگس میوه داخل میوههای رسیده تونل ایجاد کرده و آنها را فاسد میکند. کرمهای برگخوار نیز با خوردن جوانهها و برگهای جوان، رشد درخت را مختل میسازند.
کنترل و مدیریت آفات
برای کنترل شتهها و سپردارها، استفاده از دشمنان طبیعی مانند کفشدوزک و زنبورهای پارازیتوئید همراه با صابونهای حشرهکش توصیه میشود. جمعآوری و دفن عمیق میوههای آلوده، نصب تلههای فرومونی و پروتئینی برای مگس میوه ضروری است. هرس بهموقع شاخههای آلوده و حذف علفهای هرز، جمعیت آفات را کاهش میدهد.
بیماریها و راههای مقابله
لکه برگی قارچی و آنتراکنوز باعث لکههای قهوهای روی برگ و میوه و ریزش زودرس آنها میشود. تهویه مناسب تاج درخت، آبیاری قطرهای بهجای بارانی و پرهیز از آبیاری در غروب رطوبت را کاهش داده و بیماری را مهار میکند. استفاده هدفمند از قارچکشهای مسی یا استروبیلورین در اوایل فصل بارندگی، همراه با تغذیه متعادل (بهویژه پتاسیم و کلسیم)، مقاومت انبه سفید را افزایش میدهد.
![انبه سفید]()
نحوه تکثیر انبه سفید
تکثیر انبه ی سفید از طریق کشت بذرها و نیز پیوند روی پایه های بذری یا پایه های مادری صورت می گیرد.
درختان بالغ به دلیل تاج گسترده و رشد زیاد، به فضای زیادی حدوی 12 متر تا 16 متر نیاز دارند.
میوه های این گیاهان ارزش خوراکی داشته و می توانند همراه با فلفل یا سوس های تند مورد استفاده قرار گیرند.
این میوه ها یکی از اجزای عالی برای ساختن آب میوه های خامه ای و همچنین برای تهیه ی ادویه ای مخصوص است که همراه با ماهی خورده می شود.
از این میوه ها برای ساختن ترشی نیز استفاده می شود.
چوب این درختان نیز برای ساختن برخی لوازم منزل و ساختمان مورد استفاده قرار می گیرند.
برگ های جوان این درختان برای تهیه ادویه کاربرد دارند.
بذرهای ساییده شده ی تازه یا خشک شده نیز به عنوان ادویه در کنار ماهی یا برنج به مصرف می رسند.
هر صد گرم از بخش خوراکی یا میوه های این گیاه حاوی حدود 86.5 گرم آب، یک گرم پروتئین، 0.2 گرم چربی، 11.9 گرم فیبر، 0.4 گرم خاکستر، 0.08 میلیگرم تیامین، 0.005 میلیگرم بتا کاروتن، 58 میلیگرم ویتامین ث و نیز حدود 200 کیلوژول انرژی می باشد.
آب میوه ی سفیدرنگ حاصل از میوه های نابالغ این گیاهان سمی بوده و در صورت مصرف یا برخورد با پوست سبب ایجاد سوزش و خارش می گردد. بنابراین افراد و کارگران در هنگام برداشت میوه ها باید بسیار دقت کنند و دست ها و بدن خود را با پوشش های مناسب مورد حفاظت قرار دهند.