۱۴۰۴ یکم دی

ليف/لُوفا

This article reviews the botanical characteristics, taxonomy, morphology and geographic distribution of Luffa cylindrica (لوف/لیف). It examines its growth requirements, reproductive biology and main pests and diseases, and highlights traditional and potential industrial, medicinal and nutritional applications, aiming to support its domestication, sustainable cultivation and broader utilization as a multipurpose plant.

دانستنیهای علمی

خانواده و رده‌بندی

لیف یا Luffa cylindrica از خانواده کدوییان (Cucurbitaceae) است؛ همان خانواده خیار، کدو و هندوانه. این گیاه علفی، یک‌ساله و بالا‌رونده است و به‌صورت تاک رشد می‌کند. میوه‌های استوانه‌ای آن در زمان رسیدگی کامل الیافی و اسفنجی می‌شوند.

جنس و ویژگی‌های گیاهشناسی

این گونه در جنس Luffa قرار دارد که شامل چند گونه اسفنج گیاهی است. برگ‌ها بزرگ، پنجه‌ای و خشن هستند و گل‌ها زرد و تک‌جنسی روی یک پایه‌اند. ساختار فیبری داخل میوه کاربردهای فراوان صنعتی و بهداشتی دارد.

منطقه بومی و زیستگاه

زیستگاه بومی لوفا، مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری آسیا، به‌ویژه شبه‌قاره هند و جنوب‌شرق آسیاست. این گیاه در مناطق با تابستان‌های گرم و مرطوب و زمستان‌های بدون یخبندان بهتر رشد می‌کند. لوفا به خاک‌های عمیق، زهکش‌دار و غنی از مواد آلی نیاز دارد.

تاریخچه و کاربردهای سنتی

استفاده از لوفا به عنوان «اسفنج طبیعی» دست‌کم چند سده قدمت دارد و در آسیا و سپس اروپا رواج یافته است. در گذشته، از میوه‌های جوان به‌عنوان سبزی خوراکی و از الیاف خشک به‌عنوان اسفنج حمام، ابزار پاک‌سازی و فیلتر طبیعی استفاده می‌شده است.

خصوصیات - معرفی

ساقه و سیستم رویشی

ساقه Luffa cylindrica علفی، خزنده تا رونده و دارای پیچک‌های نازک است که به دور تکیه‌گاه می‌پیچند. سطح ساقه دارای شیارهای طولی، نسبتاً زاویه‌دار و اغلب پوشیده از کرک‌های نرم است. رنگ ساقه سبز روشن تا سبز تیره بوده و طول آن در شرایط مناسب به چند متر می‌رسد.

برگ‌ها

برگ‌ها بزرگ، پهن و پنجه‌ای شکل هستند و معمولاً ۳ تا ۷ لوب کم‌وبیش عمیق دارند. قاعده برگ قلبی و حاشیه آن کمی دندانه‌دار است. سطح برگ‌ها خشن، کمی کرکدار و به رنگ سبز متوسط تا تیره است و دمبرگ بلند، استوانه‌ای و توخالی دارد.

گل‌ها

گل‌ها تک‌جنسی و به صورت نر و ماده جداگانه روی یک بوته (تک‌پایه) دیده می‌شوند. گل‌های نر به صورت خوشه‌ای در محور برگ‌ها و گل‌های ماده معمولاً منفرد ظاهر می‌شوند. کاسبرگ باریک و سبز و جام گل زرد روشن، پنج‌پر و نسبتاً بزرگ است و در تضاد زیبا با شاخ و برگ سبز قرار می‌گیرد.

میوه نارس و رسیده

میوه استوانه‌ای، کشیده و کمی باریک‌شونده در دو انتها است و طول آن معمولاً ۲۰ تا ۴۰ سانتی‌متر می‌رسد. میوه نارس سبز و سطح آن صاف تا کمی شیاردار است. در حالت رسیده، پوست زرد تا قهوه‌ای شده و بافت داخلی اسفنجی، الیافی و توری‌شکل می‌شود که برای تهیه لیف گیاهی استفاده می‌گردد.

شرایط نگهداری ليف/لُوفا

نور مورد نياز خیلی زیاد آبياري و رطوبت مرطوب دماي مورد نياز 18 تا 35 سانتيگراد درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک لومي غني و زهکشي‌خوب (ترجيحاً با کمپوست/کود دامي پوسيده)

دمــا و رطوبــت

گیاه Luffa cylindrica گیاهی گرمسیری است و در دمای ۲۰ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد بهترین رشد را دارد. دمای کمتر از ۱۵ درجه رشد را کند و سرماهای نزدیک صفر آن را به‌شدت آسیب می‌زند. رطوبت نسبی متوسط تا کمی بالا (۵۰–۷۰٪) مطلوب است، اما خاک نباید باتلاقی شود. آبیاری منظم و عمیق، همراه با خشک‌شدن نسبی سطح خاک بین دو آبیاری توصیه می‌شود.

نــور و مکــان کــاشت

لوفا به نور کامل نیاز دارد و حداقل ۶ تا ۸ ساعت آفتاب مستقیم روزانه برای تشکیل میوه‌های اسفنجی ضروری است. مکان کاشت باید از بادهای شدید سرد محافظت شود و امکان نصب داربست یا تکیه‌گاه برای رشد رونده ساقه‌ها فراهم باشد.

خــاک و تغــذیه

بهترین بستر رشد لوفا خاک لومی شنی، عمیق، با زهکش خوب و سرشار از مواد آلی است. pH مناسب بین ۶ تا ۷ است. افزودن کمپوست پوسیده یا کود دامی کاملاً تخمیرشده پیش از کشت، رشد رویشی و باردهی را به‌طور محسوسی افزایش می‌دهد. خاک‌های سنگین و غرقاب‌شونده خطر پوسیدگی ریشه و کاهش عملکرد را بالا می‌برند.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين جنس :
 

خیار مصری بامیه چینی

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

کدو مسمایی / کدو خورشتی کدو ماری کدو تنبل کانتالوپ یا گرمک

  محسن شهاب الدین