نام علمي
Garcinia prainiana
نام لاتين
button mangosteen
دانستنیهای علمی
ردهبندی و جایگاه گیاهشناسی
Garcinia prainiana که در فارسی «منگوستین تکمهای» نامیده میشود، به خانواده Clusiaceae یا Guttiferae تعلق دارد. این گونه در جنس Garcinia قرار دارد که شامل دهها گونه درختان گرمسیری با میوههای خوراکی و دارویی است. این گیاه در گروه دولپهایها و راسته Malpighiales طبقهبندی میشود.
منطقه بومی و پراکنش
منطقه بومی Garcinia prainiana جنگلهای کمارتفاع و مرطوب جنوبشرق آسیا است. پراکنش اصلی آن در مالزی (بهویژه بورنئو و شبهجزیره مالزی)، تایلند و احتمالاً بخشهایی از اندونزی گزارش شده است. این گونه اغلب در حاشیه جنگلهای بارانی و خاکهای عمیق و نسبتاً اسیدی رشد میکند.
زیستگاه و بومشناسی
Garcinia prainiana درختی همیشهسبز با تاج انبوه است که در زیستبوم جنگلهای بارانی گرم و پُر بارش رشد میکند. این گونه به سایهپسندی نسبی و رطوبت هوای بالا سازگار است و در اقلیمهای فاقد یخبندان پایدار میماند. گلها و میوهها منبع تغذیهای برای حشرات گردهافشان و پرندگان بهشمار میآیند.
تاریخچه و مطالعات علمی
این گونه برای نخستینبار توسط گیاهشناسان اواخر قرن نوزدهم توصیف شد و نام گونه به افتخار گیاهشناس انگلیسی «دیوید پرین» انتخاب گردید. در دهههای اخیر، پژوهشها بر ترکیبات فنولی و آنتیاکسیدانی میوه و قابلیتهای تغذیهای آن متمرکز شده است. با وجود این، در مقایسه با منگوستین معمولی (Garcinia mangostana) هنوز گونهای کممطالعه محسوب میشود.
![منگوستین تکمه ای]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
متوسط
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی گرمسیری
خاک مورد نياز
خاک هایی با رطوبت کافی و اسیدی
|
جنس گارسینیا یکی از جنس های خانواده ی کلازیاسه است که حدود 240 گونه دارد. اغلب گونه های این جنس بومی جنوب شرق آسیا می باشند. در گذشته، در آمریکا، گونه های این جنس جزو گونه های جنس Rheedia دسته بندی می شدند اما امروزه در جنسی جدا به نام Garcinia طبقه بندی می شوند.
"منگوستین تکمه ای" یا "چراپو"یکی از گونه های جنس گارسینیا است. این گیاه دارای میوه هایی با طعم مشابه اما متفاوت نسبت به منگوستین ارغوانی است. برخی از افراد، طعم و مزه میوه های آن را با نارنگی مقایسه می کنند اما این دو میوه هیچ ارتباط خویشاوندی با یکدیگر ندارند. میوه های این گیاه دارای پوستی نازک بوده که به راحتی با دست جدا خواهند شد. همچنین برخلاف منگوستین ارغوانی، این گیاهان می توانند در محیط های گلدانی نیز پرورش یابند. این درختان میوه اغلب در جنوب شرق آسیا و نیز به مقدار کمتر در باغ های خانگی فلوریدا کشت می شوند.
این درختان همیشه سبز و کندرشد بوده و در اندازه های کوچک تا متوسط دیده می شوند. برگ ها براق، به رنگ سبز تیره، با آرایش متقابل، تخم مرغی شکل و به طول 2 تا 5 اینچ می باشند. گل ها به رنگ قرمز بوده که در کنار برگ های سبز و به صورت چندتایی ظاهر می شوند. میوه ها به رنگ نارنجی روشن، با پوستی نازک و کاغذی و پالپی نارنجی رنگ هستند. میوه دهی این گیاهان اغلب در فصل تابستان رخ می دهد اما در مناطقی با شرایط آب و هوایی مناسب، می توانند در فصول مختلف به جز فصل زمستان به میوه دهی برسند.
![button mangosteen]()
شرایط محیط رشد
از نظر نیاز نوری به مکان های سایه در طول دوره ی نونهالی و مکان های سایه – آفتاب در زمان بلوغ گیاه نیاز دارند.
خاک های به خوبی آبیاری شده و اسیدی را برای رشد ترجیح می دهند. نسبت به خشکی نیز تحملی ندارند و به آبیاری منظم نیاز دارند.
تقریباً تمام گونه های جنس گارسینیا می توانند سرمای ملایم را تحمل کنند. این گونه ی گیاهی در دمای 36 درجه فارنهایت آسیب دیده و دمای حدود 32 درجه فارنهایت سبب مرگ آنها می گردد.
این گیاهان در برابر بادهای شدید مقاومتی نداشته و در این صورت باید از حفاظ برای مراقبت از آنها استفاده کرد.
![Garcinia prainiana]()
مقابله به آفات منگوستین تکمه ای
آفات رایج و نشانهها
در Garcinia prainiana (منگوستین تکمهای)، آفات مکنده مانند شپشکهای آردآلود و سپردار با ترشح عسلک، زردی برگ، کاهش رشد و ایجاد کپک دودهای را تشدید میکنند. تریپس و کنهها نیز با ایجاد لکههای نقرهای/برنزی و پیچیدگی برگ، کیفیت شاخساره را کاهش میدهند. مگسهای میوه و برخی سوسکها میتوانند با تخمریزی یا تغذیه، آسیبهای موضعی روی میوه ایجاد کرده و راه را برای پوسیدگیها باز کنند.
بیماریها و عوامل تشدیدکننده
رطوبت بالا و زهکشی ضعیف، خطر پوسیدگی ریشه و طوقه (مانند بیماریهای فیتوفتورایی) را افزایش میدهد که با پژمردگی، ریزش برگ و تیرهشدن طوقه همراه است. لکهبرگیهای قارچی در سایهاندازی و خیسماندن طولانی برگها شدت میگیرند و باعث نکروزهای پراکنده و ریزش برگ میشوند. پوسیدگی میوه نیز غالباً پس از زخمهای حشرهای یا ترکخوردگی رخ میدهد.
روشهای مدیریت و مقابله
مدیریت تلفیقی مؤثرترین رویکرد است: بهبود زهکشی، آبیاری در صبح و پرهیز از خیسکردن شاخساره، هرس برای گردش هوا، حذف اندامهای آلوده و ضدعفونی ابزار. برای آفات مکنده، شستوشوی برگها، استفاده از صابونهای حشرهکش/روغنهای باغبانی و تقویت دشمنان طبیعی (کفشدوزکها) توصیه میشود. تلهگذاری و جمعآوری میوههای آلوده در کنترل مگس میوه کلیدی است. در کانونهای شدید، کاربرد هدفمند قارچکشها یا حشرهکشهای کمخطر با رعایت برچسب، تناوب ماده مؤثره و دوره کارنس انجام شود.
![منگوستین تکمه ای]()
نحوه تکثیر منگوستین تکمه ای
ازدیاد این گیاهان اغلب به وسیله کشت بذرهای آنها صورت می گیرد. بذرهای آنها به کندی جوانه زده و اغلب ممکن است به 2 تا 6 ماه زمان برای جوانه زنی نیاز داشته باشند. پس از اینکه نهال های بذری به اندازه مناسب رسیدند، می توان آنها را به گلدان های بزرگتر یا مکان های اصلی منتقل نمود. اما باید توجه کرد که در سال اول از سرمای زمستان محفوظ بمانند یا در گلخانه نگهداری شوند.
گونههای جنس Garcinia به داشتن متابولیتهای ثانویه فنولی شناخته میشوند و در این گونه نیز گزارشهایی از وجود ترکیبات آنتیاکسیدانی در بافت میوه و پوست مطرح است؛ از این رو عصارهها میتوانند بهعنوان منبع مواد طبیعی با فعالیت آنتیاکسیدانی در پژوهشهای داروسازی و فرمولاسیون مکملها بررسی شوند.