نام علمي
Eugenia tomentosa
دانستنیهای علمی
رده‌بندی و جایگاه تبارشناختی
Eugenia tomentosa با نام علمی پذیرفته‌شده در جنس Eugenia و خانواده موردیان (Myrtaceae) قرار می‌گیرد؛ خانواده‌ای که با وجود غدد روغنی معطر در برگ‌ها و گل‌ها و نیز میوه‌های گوشتی شناخته می‌شود. این گونه در گروهی از اوژنیاها جای می‌گیرد که غالباً در زیست‌بوم‌های گرمسیری آمریکای جنوبی تنوع بالایی دارند.
منطقه بومی و زیستگاه
کابیلودا بومی بخش‌هایی از آمریکای جنوبی است و به‌ویژه در نواحی برزیل حضور طبیعی دارد. زیستگاه‌های گزارش‌شده برای آن شامل پهنه‌های ساواناییِ سرادو (Cerrado)، حاشیه جنگل‌ها و لکه‌های جنگلی فصلی است؛ جایی که دوره‌های خشکی و بارندگی متناوب‌اند و خاک‌ها اغلب اسیدی و نسبتاً کم‌مواد هستند. پوشش کرکی (tomentose) روی اندام‌های گیاه—که در نام گونه نیز بازتاب یافته—می‌تواند به کاهش تبخیر و سازگاری با شرایط آفتاب‌گیر و خشک کمک کند.
تاریخچه معرفی و نام‌گذاری علمی
نام‌گذاری درون‌جنسیِ Eugenia از سنت نام‌گذاری گیاه‌شناسی اروپایی در سده‌های ۱۸–۱۹ میلادی ریشه می‌گیرد و بسیاری از گونه‌های آمریکای جنوبی در همان دوره با افزایش اکتشافات طبیعی توصیف شدند. صفت گونه‌ای “tomentosa” اصطلاحی لاتین در گیاه‌شناسی است که به بافت کرکدار و مخملی اندام‌ها اشاره دارد و یکی از ویژگی‌های تشخیصی مهم در توصیف اولیه گونه محسوب می‌شود.
نام‌های رایج محلی و جهانی
این گیاه در برزیل معمولاً با نام “Cabelluda/Cabeluda” شناخته می‌شود که به معنای «پرمو/کرکدار» است و به ظاهر کرک‌آلود میوه یا اندام‌های گیاه اشاره دارد. در منابع انگلیسی، گاهی به‌صورت “Cabelluda” یا “Hairy Eugenia” نیز ذکر می‌شود.
![کابیلودا]()
خصوصیات - معرفی
گیاه "کابیلودا" یا "جابوتیکابای زرد" یکی از گیاهان خانواده مورد (Myrtaceae) و بومی جنوب برزیل است. این گیاه به صورت درختی به ارتفاع حدود 8 متر وجود دارد. شاخه ها افراشته، بدون کرک، تیره و قابل انعطاف هستند. ولی بخش های جوان گیاه پوشیده از کرک های سفید رنگ می باشند. برگ ها با آرایش متقابل، به رنگ سبز تیره، کشیده، با دمبرگی کوتاه، به طول 4 تا 7 سانتیمتر با انتهای برآمده می باشند. گل ها به رنگ سفید، کوچک و متعدد هستند که به صورت جانبی در خوشه هایی تولید می شود. میوه ها از نوع سته ای، کروی شکل، پوشیده از کرک های سفید رنگ، با پوستی ضخیم به رنگ زرد روشن می باشند. هر میوه حاوی یک یا دو بذر بزرگ است. پالپ میوه ها آبدا بوده و بذرها دارای مزه ای گس هستند.
این میوه ها دارای مزه ای مطبوع، کمی ترش و غنی از ویتامین E بوده که معمولاً به مصرف محلی می رسد. همچنین از این درختان به دلیل تولید شاخه های انبوه، برگ ها سبز تیره و تاجی انبوه، به عنوان گیاهی زینتی نیز استفاده می شود.
زمان گلدهی این گیاهان در ماه های آوریل تا جون است و زمان میوه دهی نیز طی ماه های اکتبر تا دسامبر می باشد.
![cabeluda]()
شرایط محیط رشد
دمای مورد نیاز
نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری
خاک مورد نیاز
خاک های مرطوب، حاصلخیز و اسیدی
کابیلوداها گیاهانی مخصوص نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری بوده که در دمای 27 درجه سانتیگراد صدمه دیده و از بین می روند.
همچنین بهترین رشد و عملکرد را در خاک های مرطوب و به خوبی آبیاری شده، حاصلخیز و اسیدی و مکان هایی با آفتاب کامل تا کمی سایه دارند.
آنها می توانند خشکی ملایم را نیز تحمل کنند. ولی آبیاری منظم سبب باردهی بیشتر درختان در تمام طول سال و افزایش عملکرد خواهد شد.
هرس برای این گیاهان ضروری نیست اما با هرس مناسب و پرچینی می توان میوه های بیشتری بر روی تنه اصلی ایجاد کرد.
![Eugenia tomentosa]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
کاربردهای دارویی میوه کابیلودا
میوه‌های Eugenia tomentosa سرشار از ویتامین C، فلاونوئیدها و تانن‌ها هستند. در طب سنتی برزیل از میوه تازه برای تقویت سیستم ایمنی، کاهش التهاب‌های خفیف گوارشی و بهبود سرماخوردگی استفاده می‌شود. آب میوه به‌عنوان نوشیدنی آنتی‌اکسیدانی برای کاهش استرس اکسیداتیو و کمک به سلامت قلب پیشنهاد می‌گردد.
استفاده از برگ و پوست تنه در طب سنتی
برگ‌ها و پوست تنه کابیلودا به‌علت دارا بودن تانن‌ها خاصیت قابض و ضدالتهاب دارند. جوشانده برگ به‌طور موضعی برای شست‌وشوی زخم‌های سطحی، التیام بریدگی‌ها و کاهش عفونت‌های خفیف پوستی استفاده می‌شود. در برخی مناطق، دم‌کرده برگ به عنوان کمک‌درمان اسهال و مشکلات خفیف دهان و لثه (غرغره) به کار می‌رود.
کاربردهای صنعتی و غذایی
میوه کابیلودا در صنایع کوچک غذایی برای تولید مربا، ژله، نوشیدنی و بستنی کاربرد دارد. رنگ و ترکیبات فنولی میوه به‌عنوان منبع رنگ‌دهنده و آنتی‌اکسیدان طبیعی در فرمولاسیون محصولات غذایی مطرح است. ضایعات میوه (پوست و تفاله) می‌توانند در تولید پودرهای آنتی‌اکسیدانی و مکمل‌های غذایی گیاهی مورد استفاده قرار گیرند.
![کابیلودا - معرفی درختان میوه]()
مقابله به آفات کابیلودا
آفات مهم کابیلودا (Eugenia tomentosa)
کرم میوه و لارو شب‌پره‌ها با سوراخ‌کردن میوه‌ها باعث ریزش زودرس و کاهش کیفیت می‌شوند. برای کنترل، جمع‌آوری و نابودی میوه‌های آلوده، جذب‌کننده‌های نوری و فرمونی، و در صورت طغیان، مصرف حشره‌کش‌های انتخابی با تکیه بر توصیه کارشناس ضروری است. شته‌ها و مگس‌های میوه نیز با مکیدن شیره و تخم‌ریزی در بافت میوه خسارت می‌زنند؛ شست‌وشوی منظم شاخساره با آب و صابون حشره‌کش ملایم و نصب تله‌های زرد چسبنده توصیه می‌شود.
بیماری‌های قارچی و باکتریایی
لکه‌برگی‌های قارچی و پوسیدگی طوقه در شرایط رطوبت بالا شایع‌اند و با لکه‌های قهوه‌ای روی برگ و زردی عمومی گیاه دیده می‌شوند. آبیاری روی شاخساره، زهکش ضعیف خاک و تراکم بیش از حد درختان، بیماری را تشدید می‌کند. برای کنترل، حذف برگ‌ها و شاخه‌های آلوده، ضدعفونی ابزار هرس و استفاده دوره‌ای از قارچ‌کش‌های دارای مس یا استروبیلورین‌ها طبق دستور کارشناس لازم است.
مدیریت پیشگیرانه و تقویت گیاه
پیشگیری بهترین روش حفاظت کابیلودا است. تأمین زهکشی مناسب، آبیاری منظم ولی غیرایستا، کوددهی متعادل آلی، و هرس برای بهبود تهویه در تاج، مقاومت گیاه را افزایش می‌دهد. استفاده از مالچ آلی سالم و پایش منظم بوستان امکان تشخیص زودهنگام و کنترل موفق آفات و امراض را فراهم می‌کند.
![کابیلودا]()
نحوه تکثیر کابیلودا
یکی از روش های تکثیر این گیاهان، کشت بذرهای آنها است. بذرها پس از حدود یک ماه جوانه خواهند زد. بهترین بستر برای کشت بذرها، گلدان هایی با دو قسمت پیت، دو قسمت شن و یک قسمت پرلیت و کمپوست است.
گیاهان پیوند شده می توانند پس از 5 سال به باردهی برسند اما درختانی که از طریق بذر تکثیر یافتند، پس از حدود 10 تا 20 سال به میوه دهی می رسند.