نام علمي

Datura stramonium

نام لاتين

Jimson weed

خانواده (تيره)

Solanaceae

دانستنیهای علمی

گونه های مختلف تاتوره از سی سال پیش به عنوان گیاهانی با اثرات مهم دارویی کشت می شوند. از مواد مؤثره برگ ها، پیکر رویشی و دانه تاتوره برای درمان بیماری های اعصاب و روان و نیز در ساخت مواد بیهوش کننده استفاده می شود. آلکالوئید آسکوپولامین به عنوان یک ماده پیش بیهوش کننده، در جراحی و همچنین هنگام زایمان کاربرد دارد. برای مداوای آسم و برخی بیماری های مربوط به چشم نیز از آسکوپولامین استفاده می شود. آلکالوئید هیوسیامین در روانپزشکی (در درمان بیماری های اعصاب و روان) و همچنین در تهیه داروهای ضد تهوع و ضد دریازدگی، کاربرد فراوانی دارد. 

سالیانه 400 تا 500 تن گیاه خشک تاتوره، مورد نیاز صنایع داروسازی مجارستان می باشد. 

تاتوره در کشورهای روسیه، چک، اسلواک، هند، رومانی، استرالیا و مجارستان در سطوح وسیعی کشت می شود. 

خصوصیات - معرفی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت مرطوب دماي مورد نياز 18 تا 22 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک هایی با بافت لوم رسی و ضخامت سطح الأرض مناسب

گونه استرامونیوم یکی از گونه های جنس تاتوره است. ارتفاع این گیاه متفاوت است و به شدت به شرایط زیست محیطی محل رویش بستگی دارد و بین 30 تا 130 سانتیمتر متغیر است. ارتفاع این گیاه در مناطق مرطوب، به 200 سانتیمتر هم می رسد. 

ریشه مستقیم، به طول 10 تا 20 سانتیمتر، دارای انشعاب های فراوانی بوده و رنگ آن سفید است.

برگ ها طویل به طول 10 تا 15 سانتیمتر و به پهنای 8 تا 10 سانتیمتر و فاقد کرک هستند. رنگ برگ ها سبز روشن و اطراف آن بریدگی های کم و بیش عمیق وجود دارد. 

گل سفید رنگ و دارای 5 دندانه است. میوه از نوع کپسول، گوشتی و حجره دار و سطح خارجی آن دارای برجستگی است. میوه به طول 4 تا 4.5 سانتیمتر و به پهنای 2.5 تا 4 سانتیمتر و کم و بیش تخم مرغی شکل یا کروی است. داخل میوه تعداد زیادی دانه های لوبیایی شکل به قطر 3 میلیمتر وجود دارد. وزن هزاردانه 7 تا 10 گرم است. پیکر این گیاه نیز سمی و دارای بوی نامطبوعی است که ناشی از وجود آلکالوئیدهای مختلف است. 

شرایط محیط رشد

منشأ تاتوره مناطق گرمسیر حاره ای است. لذا در طول رویش به درجه حرارت مناسب و نور کافی نیاز دارد. اگرچه بذرها در درجه حرارت 12 تا 15 درجه سانتیگراد جوانه می زنند، ولی درجه حرارت مطلوب برای جوانه زنی، 30 درجه سانتیگراد است. 

دمای مناسب برای رویش گونه های مختلف تاتوره، 18 تا 22 درجه سانتیگراد است. این گیاهان نسبت به سرما حساسند به طوری که گیاهان جوان در منفی 2 درجه سانتیگراد و گیاهان مسن در منفی 4 درجه سانتیگراد دچار سرمازدگی شده و خشک می شوند. 

بارندگی سالانه برای رشد تاتوره، 500 تا 600 میلیمتر است. برای کشت این گیاه در نظر گرفتن عواملی مانند نور، رطوبت، مواد و عناصر غذایی کافی و درجه حرارت مناسب، ضرورت دارد. 

برای کشت تاتوره باید از خاک هایی با ضخامت سطح الارض مناسب استفاده کرد.  تاتوره گیاهی است که در هر نوع خاکی می روید ولی برای کشت آن در سطوح وسیع، خاک هایی با بافت لوم رسی توصیه می شود. 

مقابله به آفات تاتوره استرامونیوم

آفات مهم تاتوره استرامونیوم

آفات اصلی Datura stramonium شامل شته‌ها، تریپس‌ها، سفیدبالک‌ها و لارو برخی پروانه‌ها هستند که با تغذیه از برگ و ساقه، رشد گیاه را مختل می‌کنند. شته‌ها علاوه بر مکیدن شیره گیاهی، با ترشح عسلک سبب رشد قارچ دوده‌ای و کاهش فتوسنتز می‌شوند. لاروها با تغذیه حفره‌ای، سوراخ‌های متعدد روی برگ ایجاد کرده و سطح سبزینه را کاهش می‌دهند.

برای مقابله، ابتدا باید از کنترل زراعی استفاده کرد: حذف علف‌های هرز میزبان، آبیاری متعادل و جلوگیری از تراکم بیش از حد. استفاده از دشمنان طبیعی مانند کفشدوزک‌ها و بالتوری‌ها علیه شته‌ها روش زیستی مؤثری است. در صورت طغیان، کاربرد حشره‌کش‌های انتخابی و کم‌خطر با رعایت دوز و زمان مناسب توصیه می‌شود.

بیماری‌ها و مدیریت آنها

مهم‌ترین بیماری‌های تاتوره، بیماری‌های قارچی مانند لکه‌برگی آلترناریا، سفیدک سطحی و پوسیدگی ریشه ناشی از فیتوفتورا و فوزاریوم هستند. علائم شامل لکه‌های قهوه‌ای روی برگ، پوشش سفید پودری و زردی و پژمردگی عمومی گیاه است.

تناوب زراعی، بهبود زهکشی خاک، ضدعفونی بذر و حذف بقایای آلوده پایه مدیریت بیماری است. استفاده محدود از قارچ‌کش‌های سیستمیک و تماسی، تنها در موارد آلودگی شدید و با رعایت زمان کارنس توصیه می‌شود تا از ایجاد مقاومت و آلودگی محیطی جلوگیری گردد.

نحوه تکثیر تاتوره استرامونیوم

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

کاربردهای دارویی و داروسازی

Datura stramonium به‌دلیل دارا بودن آلکالوئیدهای تروپانی مانند آتروپین، هیوسیامین و اسکوپولامین، از نظر تاریخی منبع مهمی برای استخراج مواد اولیه دارویی بوده است.

مهم‌ترین کاربرد معتبر آن، تأمین ترکیبات آنتی‌کولینرژیک برای ساخت داروها (مانند گشادکننده مردمک در چشم‌پزشکی، ضداسپاسم‌های گوارشی، و برخی فرآورده‌های ضدتهوع/ضدحرکت مرتبط با اسکوپولامین) است؛ امروزه این مواد غالباً به‌صورت صنعتی استانداردسازی می‌شوند.

حشره‌کشی و دفع آفات (کاربرد محدود و پرریسک)

در برخی منابع سنتی، از عصاره‌ها یا جوشانده برگ و بذر به‌عنوان دفع‌کننده یا حشره‌کش گیاهی یاد شده است، اما به‌علت سمیت شدید و خطر جذب از راه پوست و تنفس استفاده خانگی یا مزرعه‌ای آن توصیه نمی‌شود و می‌تواند برای انسان، دام و گرده‌افشان‌ها خطرناک باشد.

کاربرد زینتی

گل‌های قیفی‌شکل سفید و میوه‌های خاردار این گیاه گاهی در کاشت‌های نمایشی یا باغ‌های گیاهان خاص به‌صورت محدود استفاده می‌شوند، اما به‌دلیل سمی بودن و احتمال بذرپاشی و تبدیل‌شدن به علف هرز کاربرد زینتی آن در فضاهای عمومی معمولاً مناسب نیست.

نکته ایمنی و محدودیت‌های کاربرد

تمام بخش‌های گیاه (به‌ویژه بذر و برگ) بسیار سمی هستند و مصرف خوددرمانی یا فرآورده‌های غیر استاندارد می‌تواند باعث مسمومیت شدید، توهم، اختلال قلبی و حتی مرگ شود؛ بنابراین ارزش کاربردی آن عمدتاً در چارچوب داروسازی کنترل‌شده تعریف می‌شود.

گياهان ديگر از همين جنس :

داتورا مِتِل

تاتوره علفی

گياهان ديگر از همين خانواده :

تلخ و شیرین

نارانجیلا

کوکونا

تاتوره علفی