سولانوم باربنکی - توت آفتابی

دانستنیهای علمی

گیاه سولانوم باربنکی ، گیاهی است از خانواده  Solanaceae  (سیب زمینی سانان) که بومی جنوب آفریقا میباشد.
این گیاه از جنس  solanum است. ( البته sunberry از پیوند 2 گیاه تشکیل شده است )

 این گیاه به نامهای  sunberry ,wonderberry نیز شناخته میشوند.
sunberry شباهت زیادی به گیاه  nightshade  که بسیار سمی است دارد.

گیاه سولانیوم در واقع ساخته دست بشر است و در اوایل قرن 20 توسط گیاهشناس مشهور( لوتر برینک) و از ترکیب 2 گیاه  solanum villosum , s.guineense  به وجود آمده است.

به دلیل رشد و نگهداری آسان و میوه شیرین و خوش طعم، امروزه این گیاه بسیارمحبوب بوده و به وفور در باغهای سراسر دنیا کاشته میشود.

sunberry درختچه ای یک ساله با سرعت رشد متوسط میباشد که ارتفاعی بین 45 تا 60 سانتیمتر دارد.( گاها تا 1 متر نیز رشد میکند) و گستردگی آن بین 50 تا 70 سانتیمتر است.
برگها بیضی شکل بوده و بین 4 تا 8 سانتیمتر طول و بین 2 تا 5 سانتیمتر عرض دارند.
گلها که سفید رنگ میباشند در اواسط تابستان شکوفا شده و سایزی کوچک دارند.
میوه  sunberry کوچک بوده .( قطری در حدود یک سانتیمتر دارد.) توت مانند است و به رنگ آبی- بنفش  تیره است.
میوه ها عطر و طعمی، مطلوب و شیرین دارند و در اواخر تابستان آماده برداشت میشوند.

بسیار مراقب باشید میوه این گیاه زمانی که کال است ، سبز رنگ بوده و بسیار سمی است.
زمانی که بنفش رنگ شد آماده چیدن میباشد.
میوه ها هم به طور خام مصرف میشوند و هم به عنوان طعم دهنده در کیک ها، دسرها و نوشیدنی ها مورد استفاده قرار میگیرند.

خصوصیات - معرفی

ساقه و عادت رشد

Solanum retroflexum گیاهی علفی و معمولاً یک‌ساله از تیرهٔ سیب‌زمینیان است که به‌صورت بوته‌ای رشد می‌کند. ساقه‌ها راست تا نیمه‌خوابیده، منشعب و نسبتاً گوشتی بوده و معمولاً با کرک‌های ریز پوشیده می‌شوند. رنگ ساقه اغلب سبز تا سبزِ متمایل به ارغوانی است و در گره‌ها برجستگی و انشعاب‌ها آشکارتر دیده می‌شود.

برگ

برگ‌ها ساده و متناوب هستند و دمبرگ مشخص دارند. پهنک برگ معمولاً تخم‌مرغی تا نیزه‌ای با نوک تیز است و حاشیه می‌تواند صاف تا کمی دندانه‌دار یا موج‌دار باشد. سطح برگ غالباً کمی کرک‌دار و بافت آن نازک تا نیمه‌چرمی است. رنگ برگ‌ها سبز متوسط تا تیره است و رگبرگ میانی برجسته‌تر از رگبرگ‌های فرعی دیده می‌شود.

گل‌آذین و گل

گل‌ها کوچک و ستاره‌ای‌شکل بوده و در گل‌آذین‌های خوشه‌ای کوتاه (چندگل) از زاویهٔ برگ‌ها ظاهر می‌شوند. جام گل پنج‌لوبه و معمولاً سفید تا سفیدِ متمایل به بنفش است. پرچم‌ها زردِ پررنگ و به‌صورت مخروطی در مرکز گل تجمع می‌یابند که از ویژگی‌های شاخص بسیاری از گونه‌های سولانوم است.

میوه و بذر

میوه از نوع سته (Berry) و کروی است و به‌صورت خوشه‌ای تشکیل می‌شود. در زمان رسیدگی، رنگ میوه به ارغوانی بسیار تیره تا سیاه براق تغییر می‌کند. پوست میوه نازک و گوشت آن آبدار است. بذرها کوچک، تخت و زرد کم‌رنگ تا قهوه‌ای روشن بوده و درون گوشت میوه پراکنده‌اند.

شرایط محیط رشد

نگهداری از گیاه sunberry بسیار ساده بوده وبه شرح زیر است:
خاک: خاک شنی، ماسه ای ، لومی، مرطوب و خوب زهکشی شده
بهتر است خاک اسیدی باشد و دمایی بالاتر از 18 درجه داشته باشد.
نور: آفتاب کامل
این گیاه باید در آفتاب کامل قرار داشته باشد( در سایه رشد نخواهد کرد.)
دما :دمای بین 18 تا 27 درجه مناسب است.
آبیاری: منظم و متوسط.
کاشت و نگهداری  sunberry بسیار راحت است و حتی باغبان های تازه کار نیز به راحتی از پس نگهداری و رشد این گیاه برمی آیند.(شرایط کاشت و نگهداری آن مشابه گوجه فرنگی است.)

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

کاربردهای دارویی توت آفتابی (Solanum burbankii)

میوه‌های رسیده توت آفتابی در طب گیاهی برای حمایت از سلامت پوست و چشم به‌کار می‌روند، زیرا سرشار از رنگدانه‌های کاروتنوئیدی و آنتی‌اکسیدان‌ها هستند. در برخی منابع گیاه‌پزشکی سنتی، از عصاره میوه برای کمک به کاهش التهاب‌های خفیف مفصلی و بهبود گردش خون استفاده می‌شود. همچنین از جوشانده رقیق‌شده میوه به صورت موضعی برای تسکین التهابات سطحی پوست بهره می‌برند، هرچند مصرف خوراکی آن باید زیر نظر متخصص طب گیاهی باشد.

کاربردهای صنعتی و غذایی

رنگدانه‌های استخراج‌شده از میوه‌های رسیده به عنوان رنگ طبیعی در صنایع غذایی و آرایشی مورد توجه‌اند و می‌توان از آن‌ها در تولید نوشیدنی‌ها، سس‌ها و محصولات آرایشی گیاهی استفاده کرد. تفاله میوه پس از استخراج رنگدانه، در برخی منابع به عنوان خوراک دام با ارزش تغذیه‌ای متوسط پیشنهاد شده است. همچنین از روغن دانه‌ها به طور آزمایشی در فرمولاسیون صابون‌ها و کرم‌های گیاهی بهره می‌گیرند.

هشدارها و ایمنی مصرف

بخش‌های سبز و نارس گیاه حاوی آلکالوئیدهای گلیکوآلکالوئیدی هستند که می‌توانند سمی باشند، بنابراین استفاده دارویی و غذایی از توت آفتابی باید محدود به میوه‌های کاملاً رسیده و فرآوری‌شده و حتماً تحت نظارت متخصص باشد. مصرف خودسرانه برگ، ساقه یا میوه نارس برای اهداف دارویی یا صنعتی توصیه نمی‌شود.

مقابله به آفات سولانوم باربنکی - توت آفتابی

آفات رایج

Solanum retroflexum از نظر آفات شبیه دیگر سولاناسه‌ها (گوجه/بادمجان) است و ممکن است توسط شته‌ها، سفیدبالک‌ها، تریپس و کنه تارتن دو لکه‌ای آسیب ببیند. این آفات با مکیدن شیره گیاهی باعث پیچیدگی برگ، زردی، توقف رشد و انتقال برخی ویروس‌ها می‌شوند. برای مدیریت، حذف علف‌های هرز میزبان، نصب تله‌های زرد چسبنده، شست‌وشوی برگ‌ها با آب و صابون‌های حشره‌کش، و استفاده هدفمند از روغن‌های باغبانی یا نیم (Azadirachtin) در آلودگی‌های اولیه توصیه می‌شود.

در صورت طغیان، تناوب کشت با گیاهان غیرسولاناسه و حفظ دشمنان طبیعی (کفشدوزک‌ها و بالتوری‌ها) کمک‌کننده است. از مصرف بی‌رویه حشره‌کش‌ها پرهیز کنید تا مقاومت و نابودی حشرات مفید رخ ندهد.

امراض مهم

بیماری‌های قارچی/اومیستی مانند لکه‌برگی آلترناریا، سفیدک سطحی و در شرایط مرطوب بلایت دیررس (Phytophthora) می‌توانند برگ و میوه را لکه‌دار کرده و ریزش برگ ایجاد کنند. همچنین پژمردگی‌های خاکزاد (مانند فوزاریوم/ورتیسیلیوم) در خاک‌های آلوده محتمل است.

روش‌های پیشگیری و کنترل

بهترین راه، پیشگیری زراعی است: فاصله کشت مناسب برای گردش هوا، آبیاری قطره‌ای به‌جای بارانی، حذف برگ‌های آلوده، ضدعفونی ابزار، و تناوب 3–4 ساله با گیاهان غیرمیزبان. در خطر بلایت، استفاده از قارچ‌کش‌های محافظ مانند ترکیبات مسی طبق برچسب و شرایط محلی می‌تواند مفید باشد.

نحوه تکثیر سولانوم باربنکی - توت آفتابی

تکثیر:به روش کاشت دانه انجام میشود.
دانه ها را در تابستان در فضای باز و در معرض نور آفتاب بکارید ، جوانه زنی به سرعت صورت میگیرد و 75 روز زمان میبرد تا گیاه میوه دهی را آغاز کند.

عوارض جانبی - هشدار

هشدار: برگ و میوه کال این گیاه در صورت بلعیده شدن سمی بوده و گزارشهایی مبنی بر مسمومیت به این طریق مشاهده شده است.

ساير تصاوير :  

گياهان ديگر از همين جنس :

آشنایی با جنس تاج‌ریزی و همه گونه های آن

گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره بادنجانیان - سیب‌زمینیان و جنس های آن