زيره سبز

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و خانواده

زیره سبز با نام علمی Cuminum cyminum از تیره چتریان (Apiaceae) و راسته شویدسانان است. این گیاه علفی یک‌ساله و از نظر تبارشناسی نزدیک به رازیانه، گشنیز و جعفری است. دانه‌ها در واقع میوه‌های خشک دو فندقه و دارای شیارهای طولی معطر هستند.

جنس و ویژگی‌های گیاهشناسی

زیره سبز تنها گونه کشت‌شدهٔ مهم در جنس Cuminum است. ارتفاع بوته معمولاً ۲۰–۵۰ سانتی‌متر، با ساقه نازک، منشعب و برگ‌های بسیار بریده و نخی‌شکل است. گل‌آذین آن چتر مرکب با گل‌های کوچک سفید تا صورتی است که حشرات گرده‌افشان را جذب می‌کند.

منطقه بومی و زیستگاه

خاستگاه اصلی زیره سبز، نواحی شرقی مدیترانه، ایران تا شبه‌قاره هند است. این گیاه در آب‌وهوای نیمه‌خشک، آفتابی و خاک‌های سبک تا لومی با زهکش خوب بهترین رشد را دارد و به سرما و رطوبت پایدار حساس است.

تاریخچه و کاربردهای سنتی

شواهد باستان‌شناسی نشان می‌دهد که زیره سبز در تمدن‌های سومر، مصر و ایران باستان کشت و در متون پزشکی یونان و اسلام ذکر شده است. دانه‌های آن از دیرباز به‌عنوان ادویه، نگهدارندهٔ خوراک و جزء داروهای گیاهی گوارشی استفاده می‌شده‌اند.

خصوصیات - معرفی

ریخت‌شناسی كلی گیاه زیره سبز

زیره سبز (Cuminum cyminum) گیاهی علفی، یك‌ساله و كوچك از تیره چتریان است كه ارتفاع آن معمولاً ۱۵ تا ۳۰ سانتی‌متر است. ساقه باریك، استوانه‌ای، نسبتاً منشعب و اغلب سبز مایل به خاكستری است و بافتی ظریف و نسبتاً نرم دارد.

برگ و آرایش آن

برگ‌ها متناوب، باریك و بسیار بریده‌بریده هستند و ظاهری رشته‌ای شبیه پر یا نخ ایجاد می‌كنند. رنگ برگ‌ها سبز روشن تا سبز خاكستری است و طول آن‌ها معمولاً چند سانتی‌متر بوده و به دلیل بریدگی‌های عمیق، سطح فتوسنتزی به شكل موثری افزایش می‌یابد.

گل، چتر گل‌آذین و میوه

گل‌ها بسیار ریز، سفید تا صورتی كمرنگ و در گل‌آذین چتری مركب قرار دارند. هر چتر از چندین چترچه تشكیل شده كه روی ساقه‌های باریك انتهایی ظاهر می‌شوند. میوه زیره سبز فندقه‌ای دو قسمتی، دراز، كم‌وبیش كمانی، شیاردار و به رنگ سبز مایل به قهوه‌ای تا كاملاً قهوه‌ای است و معمولاً ۴ تا ۶ میلی‌متر طول دارد.

شرایط نگهداری زيره سبز

نور مورد نياز خیلی زیاد آبياري و رطوبت کمی خشک دماي مورد نياز 15 تا 35 سانتيگراد درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک سبک تا لومي با زهکشي‌خوب

شرایط دمایی و اقلیمی مناسب زیره سبز

زیره سبز گیاهی گرمادوست و مقاوم به خشکی است. دمای مطلوب جوانه‌زنی ۱۵ تا ۲۰ درجه سانتی‌گراد و برای رشد رویشی و زایشی ۲۰ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد است. این گیاه به سرما و یخبندان‌های دیررس حساس است و در دمای نزدیک صفر، گل و میوه آسیب می‌بینند. مناطق با زمستان‌های ملایم و بهار نسبتاً خشک، بهترین عملکرد را فراهم می‌کنند.

رطوبت، آبیاری و نور

زیره سبز به رطوبت نسبی پایین تا متوسط و هوای نسبتاً خشک نیاز دارد؛ رطوبت زیاد باعث شیوع بیماری‌های قارچی می‌شود. آبیاری سبک و منظم در مراحل اولیه رشد مهم است، اما در زمان رسیدن میوه، آبیاری باید کاهش یابد. این گیاه به نور کامل خورشید نیاز داشته و در سایه، عملکرد و میزان اسانس کاهش می‌یابد.

خاک، pH و مدیریت بستر

برای زیره سبز، خاک‌های سبک، خوب‌زهکش، شنی‌لومی ایده‌آل هستند. تجمع آب در خاک، پوسیدگی ریشه و کاهش محصول را به‌همراه دارد. pH مناسب بین ۶/۵ تا ۷/۵ است. خاک‌های فقیر با افزودن کود آلی کاملاً پوسیده و شخم عمیق بهبود می‌یابند. وجین منظم علف‌های هرز و تهویه خوب خاک، سلامت ریشه و افزایش مقدار اسانس را تضمین می‌کند.

زيره سبز

خلال دندان زيره سياه غازیاقی رازیانه