طالبی

دانستنیهای علمی

طالبی با نام انگلیسی cantaloup جزء صیفی جات بوده و از خانواده cucubitaceae و از جنس cucumis میباشد.
این میوه پر طرفدار بومی ایران، هند و آفریقا می باشد .
طالبی برای اولین بار در ایران در حدود 5000 سال پیش و در یونان و مصر در حدود 4000 سال پیش کاشته میشد.
این میوه را در جنوب آمریکا و در تجارت غالبا بنام کانتالوپ می‌شناسند.
طالبی یکی از پرطرفدارترین میوه‌های فصل تابستان حتی در آن سوی دنیاست و به خاطر عطر و طعم دلپذیرش بسیار محبوب است.
نام آن از نام یک دهکده در ایتالیا به نامCantalup گرفته شده که در این محل طالبی برای اول بار در سال ۱۷۰۰ میلادی کاشت شده است.
طالبی متعلق به خانواده خیار و کدو است.
گرمک و طالبی، شبیه خربزه هستند و از جهت غذا و پزشکی شباهت زیادی به خربزه دارند با این تفاوت که پیش از خربزه می رسند و لطیف تر هستند و هضم آنها آسان تر است.
طالبی و گرمک از میوه‌های پرآب فصل تابستان است. طالبی شیرین و خوشبوتر از گرمک است. قسمت‌های مورد استفاده طالبی و گرمک عبارتند از:میوه و تخم میوه.
طالبی که در آمریکا شناخته می‌شود از نظر ظاهری شباهت هایی با طالبی ایرانی دارد اما دانه‌های درون آن و رنگش کاملا متفاوت با طالبی ایرانی است.

خصوصیات - معرفی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت مرطوب دماي مورد نياز 15 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز شنی و لومی خوب زهکشی شده

ارزش تغذیه ای طالبی :
طالبی یکی از بهترین منابع ویتامین A است و مملو از بتا کاروتن است که در بدن تبدیل به ویتامینA می شود.
در یک فنجان آب طالبی فقط ۵۶ کالری انرژی وجود دارد ولی ۱۲۹% نیاز روزانه ما به ویتامینA را تامین می‌کند که تاثیر آن در بهبود بینایی و پوست بدن بر همه واضح است.
طالبی یکی از غنی‌ترین میوه‌های حاوی ویتامینC است.
طالبی علاوه بر ویتامین هایA وC حاوی مواد مغذی مفید دیگری مثل پتاسیم، فولات، فیبر، منیزیم، ید و ویتامین هایB۶،B۳،B۵ وB۱ است.
همانطور که ویتامینA آنتی اکسیدان محلول در چربی است، ویتامینCآنتی اکسیدان محلول در آب است و مصرف این میوه به دلیل دارا بودن مقدار زیادی از این دو ویتامین، ابتلا به بسیاری از بیماری‌های مزمن مثل بیماری‌های قلبی، سکته و سرطان را کاهش می دهد .
وجود مجموعه ای از ویتامین‌های گروهB در این میوه آن را به یک ماده بسیار خوب برای سوخت و ساز انرژی در بدن تبدیل کرده است. از این رو میوه ای بسیار مفید برای افزایش وزن کودکان و نوجوانان و افراد لاغر است.

خواص درمانی طالبی و گرمک :
طالبی میوه ای اشتها آور است.
طالبی، ادرارآور، نرم کننده (ملیّن) و موجب طراوت و شادابی پوست بدن است.
خوردن طالبی، بعد از غذا برای درمان کم خونی مفید است.
مصرف طالبی برای کسانی که سل ریوی دارند و یا مبتلا به یبوست و بواسیر هستند، مفید است.
گرمک و طالبی، تشنگی را در تابستان تسکین می دهد.

شرایط ایده آل رشدی :
خاک: خاک لومی ، شنی خوب زهکشی شده و مرطوب با ph بین 6 تا 7 و در خاکهای اسیدی رشد آن کاهش یافته و برگ ها به رنگ زرد مایل به سبز در می آیند.
آبیاری :به آبیاری متوسط نیاز دارد .
نور: آفتاب کامل .
دما: دمای مناسب برای کشت طالبی دمایی در حدود 15 درجه می باشد.
آب و هوای مناسب برای طالبی یک فصل نسبتاً طولانی عاری از یخبندان همراه با نور فراوان و حرارت هوای خشک و رطوبت کافی خاک.
خربزه و طالبی بهترین نتیجه را در آب و هوای گرم و خشک می دهند.
این گیاه بر اساس منشأ خود گرما دوست و به ویژه نور زیاد میخواهد.
هوای ابری و بارانی در موقع رسیدن میوه باعث می شود که طالبی طعم مطبوع و کیفیت لازم را پیدا نکند.
دوره رویش این گیاهان طولانی بین 80 تا 100 روز متفاوت است.

كشت طالبی :
به طور کلی كشت طالبی به صورت مستقيم صورت مي گيرد به خاطر اينكه ريشه هاي آن حساس به جا به جايي است.
در مناطق معتدل بذر آن را مستقیما در اواخر یا اواسط بهار در محل اصلی می کارند. و در مناطق گرمسیر بذر آن در اواسط زمستان کاشته می شود.
طالبی را بدو طریق پشته ای با جوی عمیق یا پشتهای با جوی کم عمق می توان کاشت.
فاصله پشته ها 150 تا 250 سانتی متر و فاصله بوته ها از یکدیگر حدود 55 تا 90 سانتی متر می باشد.
با در نظر گرفتن فواصل فوق باید در هر پشته فقط یک طرف آن کشت شود.
بهترین حالت عرض پشته 150 سانتیمتری و فاصله بوته 50 سانتیمتر است.
در كشت سنتي به صورت كپه كاري و به روش جوي و پشته كشت مي شود.
اما امروزه از گلدان هاي فيبري جهت كاشت بذر استفاده مي شود. سپس گلدان ها به زمين اصلي منتقل مي شود.
مزيت اين روش صرفه جويي در مصرف بذر و عدم نياز به تنك كردن بوته ها است.
در حين داشت تنك كردن بوته ها و هدايت آن ها به روي پشته ها با خاك دادن پاي بوته در سمت جوي، مبارزه با آفات و بيماريها و علفهاي هرز انجام مي گيرد.
اگر طالبی را در مناطق سرد سیر کشت کنیم چاره ای جز کاشت نشأ در خزانه نداریم؛
برای این کار از گلدان های فیبری استفاده میکنیم، بدین ترتیب که بذر ها را در عمق 3 تا 4 سانتیمتری کاشته و روی آن را با خاک میپوشانیم و طوری آبیاری را تنظیم میکنیم تا خاک گلدان ها همیشه مرطوب باشد،گلدان ها باید در نقطه ای گرم بوده و محل نگهداری (خزانه) آفتابگیر باشد.
بذرها را 4 هفته قبل از گرم شدن هوا میکاریم و بعد از آنکه رشد بوته به حد کافی رسید به زمین اصلی منتقل میکنیم.
برای اینکه دمای خاک را به دمای مناسب رشد برسانیم میتوانیم مناطق کشت را با پلاستیک سیاه بپوشانیم با این کار حرارت جذب خاک شده و باعث گرم شدن سریع خاک میشود.

برداشت طالبی:
در بحث برداشت مهمترین عامل رسیدگی میوه است که تعیین میکند میوه آماده برداشت هست یا نه. اگر زود برداشت کنیم طالبی ها شیرین نبوده و گوشت سفت دارند. اگر هم دیر تر از حد معمول صبر کنیم بیش از حد نرم و ترد خواهد بود.
چند چیزی که برداشت به موقع را تعیین میکند عبارتند از :
رنگ طالبی : تور دومین لایه از پوست طالبی است که نشانه مناسبی برای تعیین زمان برداشت میباشد، اگر تور سبز بوده و پوست پشت تور به رنگ زرد یا کرم رنگ باشد آماده برداشت است.
بوی طالبی : بوی طالبی بعد از شکوفه زدن شروع میشود. اگر بوی مشک احساس کردید طالبی رسیده است در غیر این صورت هنوز نرسیده و باید صبر کرد.
ساقه طالبی : در نهایت برای تعیین زمان برداشت به ساقه ها نگاه میکنیم در اطراف پایه ساقه باید ترک ظاهر شده باشد، به آرامی ساقه را فشار میدهیم به راحتی از محل ساقه جدا میشود. اگر این عمل را انجام دادید و با این حالت مواجه نشدید باید اجازه بدهیم طالبی چند روز دیگر آماده برداشت شود.

بیماری ها:
سفیدک پودری(سطحی) جالیز Cucurbit powdery mildew

اولین علائم بیماری به صورت لکه های کوچک سفید آرد آلود روی برگها و ساقه ها می باشد که بتدریج سطح آنها را گرد سفید رنگی فرا می گیرد و بزودی بیماری توسعه یافته، ظرف مدت کوتاهی پوشش قارچی، هر دو سطح برگ را فرا می گیرد. نشانه های اولیه بیماری، در واقع موقعی ظاهر می شود که اولین گلها باز شده و بوته هنوز ساقه خزنده خود را ایجاد نکرده است. برگهای مبتلا سفید، خشک و شکننده شده و مخصوصاً در مورد برگ طالبی لکه‌ها بزودی قهوه ای رنگ می گردند. در بوته های مبتلا میوه ها زودتر از موعد مقرر رسیده، شبکه پوست آنها خوب تشکیل نشده، بافت آنها نرم می گردد. علاوه بر این ، گوشت میوه ، بی مزه و مواد جامد محصول در آنها به طور قابل ملاحظه ای کم می گردد. انتخاب بذر ارقام مقاوم، کاشت در مناطقی که هوا جریان داشته باشد، کاهش رطوبت وخشک شدن زمین در فاصله دو آبیاری از روشهای کنترل آن می باشند. جرب جالیز
لکه های بیماری در همه قسمتهای هوائی ظاهر می شود. در برگ ها اولین علائم به صورت نقطه های روشن آب یا سبز کم رنگ ظاهر می شود. این نقاط معمولاً به مقدار زیاد در بین رگبرگها مشاهده می گردد. لکه های طویل روی ساقه و دمبرگها ممکن است ظاهر شوند. بتدریج رنگ لکه ها به خاکستری متمایل به سفید تبدیل شده ، زاویه دار می گردند. لکه های میوه همزمان با بزرگ شدن میوه تیره می شوند. بافت مضمحل می گردد تا اینکه حفره های قابل ملاحظه ای در میوه پدید آورد. در شرایط مرطوب یک لکه مخملی سبز تیره از رشد قارچ در این گودال ها ظاهر می شود. رشد شدید بیماری با شرایط خنک و مرطوب همراه می باشد که ممکن است در اوقات ویژه در طی فصل یا در مزارعی که زهکشی هوا و خاک ضعیف است شایع باشد. برای کنترل در صورت امکان خانواده کدوئیان باید در مزارعی که دما نسبتاً بالا باشد پرورش یابند زهکشی خاک و گردش هوا در لابلای بوته ها بعلت خشک شدن سریع سطح برگ از شدت بیماری می کاهد.
آنتراکنوز :
این پاتوژن عامل آنتراکنوز خانواده کدوئیان می باشد و بویژه به خیار، هندوانه و طالبی حمله می کند. میزبان در تمامی مراحل رشد مورد حمله قرار گیرد گاهی اوقات صدمات زود هنگام بوده و سبب از بین رفتن برگهای لپه ای و پیدایش لکه های نکروتیک روی ساقه چه و در پایان عامل مرگ گیاه می باشد. اغلب آلودگی حاصل از این بیماری به صورت خطرناک در مرحله گلدهی و میوه می باشد که سبب از بین رفتن برگها – ساقه ها و میوه ها خواهد بود. علائم روی برگها به صورت لکه های کروی در آغاز سبز رنگ پریده با ظاهر روغنی که با مرور زمان از قسمت مرکزی به رنگ قرمز و بعد قهوه ای در آمده و به طوری که سطح آن از قارچ پوشیده می شود. بافتهای برگ الوده خشکیده و شکننده می شوند و در صورت افزایش لکه ها سبب خشک شدن تمامی برگ می شود. در ساقه ها پیدایش صدمات شبیه برگ خواهد بود لکه های ساقه اغلب به صورت کمربندی ظاهر شده و بدین طریق سبب مرگ قسمت فوقانی خواهد بود. با بهره گیری از بذر سالم یا بذر ضد عفونی شده و سم پاشی گیاه با سموم حاوی مس و سموم فاقد مس مانند زینب و فریام می توان آن را کنترل کرد. برای پیشگیری ضدعفونی بذر، استفاده ازارقام مقاوم و آیش زمین راههای مناسب هستند.
لكه موجي ناشي از Early Blight Alternaria :
در اين بيماري لكه‌هاي موجدار روي برگ گياه ايجاد مي‌شود اما تنها با اين فاكتور نمي‌توان بيماري را شناخت. اين قارچ به بادمجان، سيب زميني، گوجه فرنگي، طالبي، خيار چنبر و .... حمله مي‌كند. اين قارچ روي مواد عالي نپوسيده و بقاياي گياهي زنده مي ماند ( به شكل اسپور يا ريسه ) و تا زمانيكه بقاياي گياهي زنده است، اين قارچ هم زنده است و مي‌تواند توليد اسپور كند.
برای کنترل از ارقام مقاوم، جمع آوري و يا كمك به پوسيده شدن بقاياي گياهي، تناوب، غده يا بذر سالم و سمپاشي استفاده نمایید. جهت سمپاشی در اولين مرحله سمپاشي در خزانه انجام شود و بعد كه نشاء وارد مزرعه شد ، در صورتيكه رطوبت مزرعه بالا باشد ، بايستي در انجام اينكار را ادامه داد .

پژمردگي آوندي ناشي از ورتيسيليوم Vascular Verticillium wilt ايجاد بيماري آوندي و پژمردگي – خشكي قسمتهاي هوايي و برگها. قهوه اي شدن بافتهاي چوبي قاعده ساقه و ريشه. استفاده از ارقام مقاوم ، تناوب با گياهان غير ميزبان مانند غلات ، ضد عفوني خاك خزانه ، آفتابدهي از روشهای کنترل آن است. آفات طالبی: شته وتریپس، آبدزدک و عروسک، راب وحلزون خسارت آن اقتصادی نمیباشد ولیکن میتوان به مبارزه مکانیکی به صورت جمع آوری آفات ازسطح مزرعه پرداخت. موارد ذکرشده تنها با مراقبت ورعایت دورآبیاری قابل کنترل بوده وروش مبارزه شیمیایی ندارند. در مبارزه با شته جالیزی یکی از اقدامات مهم زراعی وجین علفهای هرز مزرعه است زیرا علفهای هرز مزرعه اولین مکانی است که شته ها پس از سپری کردن زمستان روی آن مستقر شده و از آن تغذیه می کنند. بطور کلی آبیاری در صبح زود و کنترل رطوبت و ایجاد تهویه مناسب، همچنین نور دهی کافی (آفتاب فراوان) برای جلوگیری از آفات و بیماریها در طالبی مهم هستند.

شرایط محیط رشد

دما

طالبی (Cucumis melo var. reticulatus) گیاهی گرمادوست است و بهترین رشد رویشی و تشکیل میوه را در دمای روز 24 تا 30 درجه سانتی‌گراد و دمای شب 16 تا 20 درجه دارد. کاهش دما به زیر 12 درجه رشد را کند کرده و سرمای نزدیک صفر می‌تواند به بوته آسیب جدی وارد کند. در دماهای بالاتر از 35 درجه، احتمال کاهش گرده‌افشانی و ریزش گل افزایش می‌یابد.

نور و طول روز

این گیاه برای تولید قند و عطر مطلوب به نور کامل نیاز دارد؛ روزانه حداقل 8 تا 10 ساعت تابش مستقیم توصیه می‌شود. سایه‌اندازی باعث افزایش رشد رویشی، کاهش شیرینی و تأخیر در رسیدگی میوه می‌شود. در گلخانه، یکنواختی نور و جلوگیری از سایه توسط سازه‌ها اهمیت دارد.

رطوبت و تهویه

رطوبت نسبی مناسب حدود 50 تا 70٪ است. رطوبت بالاتر (به‌ویژه همراه با تهویه ضعیف) خطر بیماری‌های قارچی مانند سفیدک‌ها را افزایش می‌دهد. تهویه مناسب و خشک شدن سطح برگ‌ها پس از آبیاری، کلید کاهش بیماری و بهبود کیفیت میوه است.

خاک، بافت و زهکشی

بهترین خاک، لومی شنی تا لومی با زهکشی عالی و عمق کافی است؛ خاک‌های سنگین و غرقابی موجب خفگی ریشه و افت عملکرد می‌شوند. افزودن ماده آلی پوسیده، ساختار خاک و نگهداری آب را بهبود می‌دهد بدون آنکه زهکشی را مختل کند.

اسیدیته و شوری

pH مطلوب خاک حدود 6.0 تا 7.5 است. خارج شدن pH از این بازه می‌تواند جذب عناصر غذایی (به‌ویژه آهن و فسفر) را محدود کند. طالبی به شوری حساس تا نیمه‌حساس است؛ افزایش شوری آب یا خاک، رشد بوته و اندازه میوه را کاهش می‌دهد.

آبیاری و مدیریت رطوبت خاک

رطوبت یکنواخت خاک، به‌خصوص از گلدهی تا بزرگ شدن میوه، ضروری است؛ با این حال آبیاری بیش از حد، ترکیدگی میوه و بیماری‌های ریشه را تشدید می‌کند. کاهش ملایم آبیاری نزدیک رسیدگی می‌تواند به افزایش غلظت قند و بهبود طعم کمک کند.

مقابله به آفات طالبی

آفات مهم طالبی

شته‌ها، مگس مینوز، تریپس و کنه‌های تارعنکبوتی از آفات کلیدی طالبی هستند. شته‌ها با مکیدن شیره، برگ‌ها را پیچیده و عامل انتقال ویروس‌اند. تریپس سبب نقره‌ای شدن برگ و بدشکلی میوه می‌شود. کنه‌ها لکه‌های زرد ریز ایجاد کرده و در گرما به‌سرعت طغیان می‌کنند. مبارزه شامل حذف علف‌های هرز، استفاده از تله‌های زرد، آبیاری منظم و اجتناب از مصرف بی‌رویه کود ازته است. در طغیان شدید، به‌کارگیری حشره‌کش‌ها و کنه‌کش‌های انتخابی با رعایت دوره کارنس توصیه می‌شود.

بیماری‌های قارچی و باکتریایی

سفیدک سطحی، سفیدک دروغین، پوسیدگی ریشه و طوقه، و لکه‌برگی‌ها مهم‌ترین بیماری‌های طالبی‌اند. سفیدک سطحی با لکه‌های سفید آردی روی برگ و سفیدک دروغین با لکه‌های زرد و پوشش خاکستری در زیر برگ شناخته می‌شوند. تهویه مناسب، کاهش آبیاری بارانی و استفاده از ارقام مقاوم و تناوب کشت، اساس مدیریت است. برای پوسیدگی ریشه، زهکشی خوب خاک، ضدعفونی بذر و پرهیز از آبیاری سنگین ضروری است. در موارد لزوم، مصرف قارچ‌کش‌های ثبت‌شده به‌صورت پیشگیرانه توصیه می‌شود.

بیماری‌های ویروسی و مدیریتی

بیماری‌های ویروسی با پیچیدگی برگ، موزاییک و کاهش شدید عملکرد همراه‌اند. کنترل با حذف سریع بوته‌های آلوده، مبارزه با شته‌ها به‌عنوان ناقل و استفاده از بذر سالم و گواهی‌شده انجام می‌شود.

نحوه تکثیر طالبی

تولید مثل Cucumis melo var. reticulatus در طبیعت

طالبی گیاهی یک‌ساله و علفی از تیره کدوئیان است که در طبیعت عمدتاً از طریق بذر تکثیر می‌شود. گل‌ها معمولاً نر و ماده (یا گل‌های دوجنسی) را روی یک بوته تولید می‌کنند و گرده‌افشانی بیشتر توسط حشرات، به‌ویژه زنبورها انجام می‌گیرد. پس از لقاح، میوه تشکیل شده و بذرهای رسیده با پراکنش طبیعی (ریزش میوه، جابه‌جایی توسط جانوران یا انسان) به محیط منتقل می‌شوند. بذرها پس از گذر از دوره مناسب دما و رطوبت جوانه می‌زنند و چرخه زندگی تکرار می‌شود.

روش‌های تکثیر طالبی در خانه

رایج‌ترین روش، کشت بذر است: بذرهای سالم را از میوه کاملاً رسیده جدا کرده، شسته و ۱–۲ روز خشک کنید. سپس در بستر سبک و گرم (مانند ترکیب خاک باغچه الک‌شده با کمپوست و کمی پرلیت) در عمق حدود ۱–۲ سانتی‌متر بکارید و رطوبت یکنواخت فراهم کنید. گرما و نور کافی، کلید جوانه‌زنی سریع و رشد قوی نشاهاست.

تکثیر رویشی در طالبی معمول و پایدار نیست، اما می‌توان از قلمه‌های ساقه جوان برای ریشه‌دهی آزمایشی استفاده کرد؛ با این حال موفقیت پایین‌تر و احتمال انتقال بیماری بیشتر است. برای نتیجه بهتر در خانه، روی بذر، انتخاب بوته‌های سالم و جلوگیری از آلودگی قارچی تمرکز کنید.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

کاربردهای دارویی و پزشکی

در طب سنتی و پژوهش‌های نوین، بخش‌های مختلف طالبی (Cucumis melo var. reticulatus) به‌عنوان منبع ترکیبات زیست‌فعال مطرح‌اند. گوشت میوه به دلیل آب فراوان و ریزمغذی‌ها در آبرسانی و حمایت از رژیم‌های کم‌کالری به‌کار می‌رود و گاهی در فرآورده‌های تغذیه‌درمانی استفاده می‌شود. عصاره‌های تهیه‌شده از میوه و پوست به علت وجود ترکیبات آنتی‌اکسیدانی در مطالعات به‌عنوان مواد کمکی برای کاهش استرس اکسیداتیو بررسی شده‌اند.

کاربردهای صنعتی و آرایشی-بهداشتی

پوست و ضایعات میوه در صنایع غذایی و زیست‌فناوری به‌عنوان منبع فیبر و مواد خام برای تولید پکتین و پلی‌ساکاریدها قابل استفاده‌اند و در فرمولاسیون برخی محصولات غلیظ‌کننده یا پایدارکننده نقش دارند. رایحه و عصاره طالبی در صنایع آرایشی-بهداشتی برای تولید خوشبوکننده‌ها و محصولات مراقبت پوست استفاده می‌شود و در برخی فرمول‌ها، ترکیبات آنتی‌اکسیدانی آن به‌عنوان عامل محافظت از پوست در برابر اکسیداسیون مدنظر قرار می‌گیرد.

کاربردهای دانه و روغن

دانه‌های طالبی پس از خشک‌کردن در برخی کاربردهای صنعتی برای استخراج روغن دانه استفاده می‌شوند؛ این روغن به دلیل ترکیب اسیدهای چرب، در فرمولاسیون برخی محصولات مراقبتی و نیز به‌عنوان روغن خوراکی در مقیاس محدود بررسی می‌شود. کنجاله باقی‌مانده می‌تواند به‌عنوان ماده اولیه در خوراک دام یا تولید ترکیبات پروتئینی به کار رود.

ساير تصاوير :  

گياهان ديگر از همين جنس :

آشنایی با جنس خیار و همه گونه های آن

گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره کوکوبیتاسه و جنس های آن