۱۳۹۴ سوم اسفند

کلم تکمه ای

Brassica oleracea var. gemmifera Brussels sprout که به فارسی کلم تکمه ای نامیده میشود، گیاهی از خانواده شب بوها یا چلیپائیان، بومی سواحل اقیانوس اطلس می باشد. نیاز های این گیاه عبارتند از نور: متوسط رطوبت: مرطوب دمای محیط: مناطقی با تابستان های خنک و زمستان ملایم خاک: زمین هایی با هوموس و آب کافی

نام علمي

Brassica oleracea var. gemmifera

نام لاتين

Brussels sprout

خانواده (تيره)

Brassicaceae

خصوصیات - معرفی

در کلم تکمه ای برخلاف کلم پیچ جوانه انتهایی تولید پیچ نکرده، بلکه ساقه بدون انشعاباتی به رشد خود ادامه می دهد. در کلم تکمه ای یا بروکسل، برگ ها در طول ساقه نسبتاً طویل و دور از هم واقع شده اند. در محور هر یک از برگ ها یک دسته برگ کوچک به یکدیگر پیچیده شده و تولید مجموعه کروی شکل کوچکی می کند که قطر آن از 3 تا 5 سانتیمتر تجاوز نمی کند و این کلم های کوچک هستند که مورد استفاده غذایی قرار می گیرند. تکمه های محور ساقه برای عرضه به بازار مناسب اند.

برای تولید تکمه های بزرگ و سفت، دمای حدود 12 درجه سانتیگراد لازم است. کلم تکمه ای پس از زمستان گذرانی به مرحله زایشی می رود. سرمای مؤثر برای بهارش 4 تا 7 درجه سانتیگراد و به مدت 5 هفته برای ارقام زودرس و 9 هفته برای ارقام دیررس است.

شرایط نگهداری کلم تکمه ای

نور مورد نياز

متوسط

آبياري و رطوبت

مرطوب

دماي مورد نياز

مناطقی با تابستان های خنک و زمستان ملایم

خاک مورد نياز

زمین هایی با هوموس و آب کافی

شرایط پرورش این کلم نیز مانند سایر انواع کلم ها است. در زمین هایی که دارای هوموس و آب کافی باشند، بهتر رشد می کند. کلم بروکسل از سایر انواع کلم ها به سرما مقاومت زیادتری نشان می دهد و در هوای خنک محصول آن مرغوبتر است. در مناطقی که دارای تابستان خنک و زمستان ملایم است بهترین نتیجه را می دهد. احتیاجات مواد غذایی آن نسبتاً زیادتر است و مقدار 180 کیلوگرم ازت، 90 کیلوگرم فسفر و 270 کیلوگرم پتاسیم نسبت به موقعیت زمین و نوع کلم تکمه توصیه می شود.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

ارزش غذایی و اهمیت اقتصادی:

اهمیت غذایی این کلم در مقدار ویتامین ث آن است که از سایر کلم ها بیشتر است. کلم تکمه از نظر ارزش بیولوژیکی نیز به علت میزان بالای مواد غذایی به ویژه پتاس و آهن از اهمیت فراوانی برخوردار است. اروپای غربی با سطح زیر کشت حدود 30000 هکتار در سال 1986 مقام اول را در بین سایر کشورها به خود اختصاص داده است. مهمترین کشورهای تولید کننده کلم بروکسل در جهان عبارتند از: انگلیس و هلند. کشورهای دیگر اروپایی مانند بلژیک و فرانسه نیز در سطح قابل ملاحظه ای به کشت آن اقدام می کنند. در کالیفرنیا و کشورهای اروپای شرقی نیز در سطح محدودی کشت می شود.

هر 100 گرم از بخش خوراکی کلم تکمه ای حاوی 85 گرم آب، 4.5 گرم پروتئین، 0.3 گرم چربی، 3.2 گرم کربوهیدرات، 4.4 گرم مواد سلولزی، 0.67 میلیگرم ویتامین ب6، 0.14 میلیگرم ویتامین ب2، 0.15 میلیگرم ویتامین ب1، 115 میلیگرم ویتامین ث، 0.4 میلیگرم ویتامین آ، 410 میلیگرم پتاسیم، 20 میلیگرم منیزیم، 1.1 میلیگرم آهن، 85 میلیگرم فسفر و 30 میلیگرم کلسیم است.

مقابله به آفات کلم تکمه ای

آفات رایج کلم تکمه‌ای

مهم‌ترین آفات شامل شته‌ها (مانند شته کلم)، پروانه‌ها و لاروهای برگ‌خوار (کرم کلم)، مگس ریشه کلم و تریپس هستند. شته‌ها با مکیدن شیره گیاهی باعث پیچیدگی برگ و انتقال ویروس‌ها می‌شوند؛ لاروها با تغذیه از برگ و جوانه‌ها کیفیت تکمه‌ها را کاهش می‌دهند و مگس ریشه با آسیب به ریشه موجب ضعف بوته و پژمردگی می‌شود.

مدیریت تلفیقی آفات شامل پایش منظم، حذف علف‌های هرز میزبان، استفاده از توری حشرات، تناوب زراعی ۳–۴ ساله با گیاهان غیرشب‌بویی، و تقویت دشمنان طبیعی (کفشدوزک‌ها و زنبورهای پارازیتوئید) است. در صورت نیاز، محلول‌پاشی صابون‌های حشره‌کش یا روغن‌های معدنی برای شته‌ها و کاربرد Bt (Bacillus thuringiensis) برای لاروهای پروانه‌ای مؤثر است.

امراض مهم و راه‌های پیشگیری

از بیماری‌های کلیدی می‌توان به سیاه‌ریشه (Clubroot)، لکه برگی آلترناریا، سفیدک دروغین و پوسیدگی‌های باکتریایی اشاره کرد. سیاه‌ریشه در خاک‌های اسیدی شدیدتر است و با غده‌ای شدن ریشه رشد را متوقف می‌کند؛ لکه برگی و سفیدک با رطوبت بالا تشدید می‌شوند و باعث کاهش فتوسنتز می‌گردند.

کنترل بیماری‌ها با استفاده از بذر سالم، ضدعفونی ابزار، بهبود زهکشی، آبیاری صبحگاهی و کاهش خیس‌ماندن برگ انجام می‌شود. برای سیاه‌ریشه، افزایش pH خاک به حدود ۷ با آهک و تناوب طولانی ضروری است. در کانون‌های برگی، حذف بقایای آلوده و در صورت ضرورت، قارچ‌کش‌های مجاز (مانند ترکیبات مسی) با نظر کارشناس توصیه می‌شود.

نحوه تکثیر کلم تکمه ای

مقدار 10 گرم بذر اصلاح شده برای 1000 نشای کلم تکمه کافی است. دوره پرورش آن در خزانه بین 6 تا 8 هفته است. نسبت به زمان کاشت در زمین اصلی و نوع کلم تکمه، فاصله بوته ها از همدیگر 30 تا 60 سانتیمتر و فاصله ردیف ها بین 60 تا 70 سانتیمتر متفاوت بوده و عملیات داشت آن شبیه سایر کلم ها است.

سایر اطلاعات

برداشت و نگهداری:

برداشت کلم تکمه ای مشکل است ولی می توان بوته ها را قطع کرده و در جای مناسبی کلم ها را از ساقه جدا ساخت. میزان محصول در هکتار نسبت به نوع زمین و نوع واریته مختلف بوده و بین 10 تا 12 تن است. در دمای صفر تا 2 درجه سانتیگراد و در مجاورت 95 درصد رطوبت نسبی می توان کلم تکمه را به مدت 8 هفته نگهداری کرد.