این گیاه با نام علمی Avicennia germinans و نام مرسوم (Black Mangrove) که به فارسي حرا سیاه ناميده ميشود، گياهي از خانواده Acanthaceae بومي بومی مناطق گرمسیری و نیمهگرمسیری قاره آمریکا و غرب آفریقا؛ بهطور طبیعی در سواحل، خورها، تالابهای شور و مناطق جزر و مدی رشد میکند مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک بسیار مرطوب، گِلی یا شنی-گِلی با زهکشی طبیعی جزر و مدی؛ بسیار مقاوم به شوری؛ pH خنثی تا قلیایی حدود 7 تا 8.5
دانستنیهای علمی
نام علمي
Avicennia germinans
ردهبندی و جایگاه گیاهشناسی
Avicennia germinans (حرا سیاه) یکی از مهمترین گونههای مانگرو در جهان است.
این گونه به خانواده Acanthaceae و جنس Avicennia تعلق دارد؛ پیشتر در خانواده Avicenniaceae قرار میدادند، اما بر اساس مطالعات فیلوژنتیک مولکولی به Acanthaceae منتقل شد.
حرا سیاه یک درخت همیشهسبز با سامانه تنفسی ویژه (پنوماتوفورها) است که به آن امکان زیست در خاکهای غرقاب و کماکسیژن را میدهد.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
زادبوم اصلی Avicennia germinans سواحل گرمسیری و نیمهگرمسیری اقیانوس اطلس است.
این گونه در سواحل شرقی قاره آمریکا از ایالات متحده تا برزیل و در سواحل غربی آفریقا تا خلیج گینه گسترش دارد.
تمرکز اصلی آن در مصب رودخانهها، تالابهای شور و خلیجهای کمعمق است و اغلب در پهنههای جزر و مدی با شوری متغیر دیده میشود.
زیستگاه و سازگاریهای بومشناختی
حرا سیاه در مناطق جزر و مدی با خاکهای لجنآلود، شور و فقیر از نظر اکسیژن رشد میکند.
این گونه با ریشههای هوایی، غدد دفعکننده نمک روی برگها و بذرهای پیشجنینروی (vivipary) بهشدت با محیط شور و ناپایدار سازگار شده است.
در تثبیت رسوبات ساحلی، کاهش فرسایش و ایجاد زیستگاه برای بیمهرگان، ماهیان و پرندگان نقش کلیدی دارد.
تاریخچه شناخت و اهمیت علمی
گونه Avicennia germinans نخستینبار در سدههای ۱۷ و ۱۸ میلادی توسط گیاهشناسان اروپایی در سواحل قارههای آمریکا توصیف شد.
نام جنس Avicennia به افتخار پزشک و دانشمند ایرانی، ابنسینا (Avicenna) انتخاب شده است.
این گونه بهعنوان یک مدل زیستی برای مطالعه سازگاری گیاهان با شوری، کمبود اکسیژن و تغییر سطح دریا مورد توجه پژوهشهای نوین فیزیولوژی و بومشناسی است.
خصوصیات - معرفی
ساقه و تنه
تنهٔ Avicennia germinans (حرا سیاه) معمولاً کوتاه تا متوسطالقامت است و در شرایط مساعد به حدود ۱۰ تا ۱۵ متر میرسد. پوست تنه خاکستری تا خاکستریِ تیره و در سنین بالا ترکدار و فلسمانند میشود. چوب داخلی بهطور نسبی سخت اما سبک است و اغلب رگههای قهوهای تا سیاه در آن دیده میشود. شاخهها افقی تا کمی بالاروندهاند و تاج درخت شکلی نامنظم اما نسبتاً متراکم ایجاد میکند.
ریشهها
سیستم ریشهای حرا سیاه بسیار گسترده است و شامل ریشههای افقی زیرزمینی و ریشههای هوایی عمودی (پنوماتوفورها) میباشد. پنوماتوفورها به صورت میلههای باریک، راست یا کمی خمیده، از سطح خاک یا لجن بیرون میآیند و معمولاً ۱۰ تا ۳۰ سانتیمتر طول دارند. رنگ آنها خاکستری تا قهوهای تیره است و سطحشان با عدسکهای فراوان برای تبادل گازی پوشیده شده است.
برگها
برگها ساده، متقابل و چرمی هستند. شکل آنها بیضوی تا نیزهایـبیضوی با رأس کند تا کمی نوکتیز است و طول آنها معمولاً بین ۳ تا ۱۰ سانتیمتر متغیر است. سطح رویی برگ سبز تیره و براق و سطح زیرین سبز روشنتر تا مایلبه خاکستری است. برگها ضخیم و شاداباند و حاوی غدد ترشحی نمک، بهویژه در سطح زیرین، میباشند که گاه به صورت بلورهای نمک قابل مشاهدهاند.
گلها
گلها کوچک، بهصورت خوشههای متراکم در انتهای شاخههای جوان تشکیل میشوند. هر گل معمولاً چهار گلبرگ دارد که به رنگ زرد کِرِم تا زرد طلایی دیده میشوند. کاسهبرگها ضخیم و پایا بوده و رنگ سبز مایلبه زرد دارند. اندامهای زایشی شامل پرچمهای کوتاه و برجسته و مادگی مرکزی است. گلها ظاهری نسبتا برجسته روی پسزمینهٔ برگهای تیره دارند.
میوه و بذر
میوهها بیضوی تا تخممرغیشکل، نسبتاً پهن و کمی فشرده هستند و رنگ آنها در نارس بودن سبز روشن و در رسیدگی مایلبه قهوهای میشود. بذرها درون میوه تمایل به رویانی (ویویپری) دارند؛ یعنی پیش از جدا شدن میوه شروع به جوانهزنی میکنند. جنین متورم و گوشتدار است و در زمان افتادن، جوانهٔ کوچک سبز تا زیتونی در انتهای آن دیده میشود.
شرایط نگهداری حرا سیاه
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک بسیار مرطوب، گِلی یا شنی-گِلی با زهکشی طبیعی جزر و مدی؛ بسیار مقاوم به شوری؛ pH خنثی تا قلیایی حدود 7 تا 8.5
|
موقعیت جغرافیایی و اقلیم مناسب
حرا سیاه (Avicennia germinans) گیاهی کاملاً وابسته به اقلیمهای ساحلی گرمسیری و نیمهگرمسیری است. این گونه در حاشیه خورها، مصب رودخانهها و سواحل کمعمق اقیانوسی رشد میکند؛ جایی که آب شور یا لبشور بهصورت منظم جزر و مد میشود. برای رشد مطلوب، نیازمند زمستانهای بدون یخبندان و میانگین دمای سالانه بالاتر از ۲۰ درجه سانتیگراد است.
دما، رطوبت و نور
حرا سیاه دامنه دمایی حدود ۲۰ تا ۳۵ درجه سانتیگراد را بهخوبی تحمل میکند و نسبت به تنش سرمای ناگهانی حساس است. رطوبت نسبی هوا بالا (معمولاً بالای ۶۰٪) و وجود مه و بخار در نواحی ساحلی، کاهش تنش شوری و تبخیر را تسهیل میکند. این گیاه نورپسند است و در شرایط آفتاب کامل بهترین رشد را دارد؛ سایهپسندی اندکی دارد و سایه شدید موجب کاهش رشد و زنجیره زایی میشود.
خاک، شوری و آب
خاک مناسب حرا سیاه معمولاً رسوبی، گلی تا لومی-گلی، با بافت نرم و غنی از مواد آلی است. این گیاه برای استقرار به خاکهای اشباع از آب و غرقابهای منظم وابسته است، زیرا تهویه ریشهها از طریق پنوماتوفورها (ریشههای هوایی) انجام میشود. pH اغلب کمی قلیایی تا خنثی است و وجود رسوبات آبرفتی تازه، بستر مناسبی برای نهالها فراهم میکند.
شوری و پویایی جزر و مد
حرا سیاه تحمل شوری بالایی دارد و معمولاً در آبهایی با شوری نزدیک یا حتی بیشتر از شوری دریا رشد میکند، اما نوسان شوری از طریق ورود آب شیرین رودخانهها برای تجدید مواد غذایی و کاهش تنش نمک ضروری است. چرخه منظم جزر و مد، اکسیژنرسانی به ریشهها، توزیع دانهگیاهان و انتقال مواد مغذی را تنظیم کرده و شرط اساسی پایداری جوامع حرا بهشمار میرود.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
گياهان ديگر از همين خانواده :