حرای هندی

دانستنیهای علمی

درخت حرا که نام جنس آن به حکیم و فیلسوف ایرانی ابو علی سینا (Avicennia) نسبت داده می شود، درختانی به ارتفاع 3 تا 6 متر با شاخ و برگ سبز روشن هستند. حرا درختی است آب شورزی که هنگام مد آب دریا تا گلوگاه در آب فرو می رود. با خاصیت تصفیه ای که در پوست این درخت وجود دارد، بخش شیرین آب دریا را جذب و نمک آن را دفع می کند. درخت حرا در حقیقت یک کارخانه آب شیرین کن طبیعی است. جنگل حرا به دلیل مساعد بودن شرایط اکولوژی، زیستگاهی امن برای پرندگان مهاجر از مناطق گرمسیری است.

مناطق حراخیز ایران عبارتند از تیاب، جاسک چاربهار و کناره‌های شمالی و غربی جزیره قشم.

همچنین سازمان يونسكو جنگل‌هاي حراي جزيره قشم را در فهرست ذخاير زيست جهان به ثبت رسانده است.

خصوصیات - معرفی

حرا دارای برگهای بیضی شکل و قاعده‌ای باریک (دوکی شکل) است که سطح رویی برگ ها سبز و براق و سطح پشتی آنها سفید یا خاکستری رنگ است. طول این برگها حدود ۵ تا ۵/۷ سانتی متر است. میوه حرا، بادامی شکل است و به یک خامه باریک منتهی می‌شود. حرا دارای گل های بسیار کوچک و نامحسوسی استا. این گل ها به رنگ طلایی با ۴ گلبرگ است که هر گلبرگ بیشتر از چند میلی متر طول ندارد. گل ها دارای عطری شیرین و خنک هستند که تا شعاع چند متری اطراف آن پراکنده می‌شود.

ريشه هاي اصلي حرا كوتاه و كم عمق اند و از آنها ريشه هاي فرعي و باريك و عمودي اسفنجي به سمت بالا منشعب شده و بطور متوسط تا 30 سانتي متر از سطح زمين بالاتر مي روند. اين ريشه هاي هوايي بتدريج دور درخت را پوشش مي دهند و تبديل به يك شبكه مي شوند و به اين ترتيب امكان زيستگاه در چنين محيط باتلاقي فراهم مي كنند. اين ريشه ها از شوري اطراف نيز مي كاهند تا امكان تغذيه گياه از آب بسيار شور دريا ميسر شود.

درختان حرا تنه‌های متعدد دارند به طوری که تشخیص تنه اصلی به آسانی میسر نیست. از آنجایی که برگ درختان حرا دائمی هستند، این جنگل‌ها را «جنگل‌های همیشه بهار» نیز می‌گویند.

شرایط محیط رشد

جوامع جنگلي مانگرو (حرا) در طول ميليون ها سال موفق شده اند تا سازگاري اعجاب انگيزي با آب شور دريا و سواحل جزر و مدي پيدا كنند. اصولا اين گياهان قادر نيستند دماي كمتراز 5 درجه سانتي گراد را تحمل كنند. ضمن اينكه شوري بين 20 تا 32 در هزار براي رشد آنها مناسب است.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

خواص درمانی و کاربردهای صنعتی: درختان حرا از نوع گیاه مانگرو است که می‌تواند در آبهای شور زندگی کند و بافت ساقه، تنه و ریشه این درخت به گونه‌ای است که آب شور دریا را تصفیه و مواد مورد نیاز آن را جذب و بقیه مواد را دفع می‌کند. پوست حرا بر باسیل هانزن که موجب جذام می‌شود، موثر است. شیره درون آوندهای آن بر بیماری خشکی که بیماری پوستی (شایع در منطقه هرمزگان) تأثیری قابل توجه دارد. در صنعت از تانن موجود در حرا، برای تولید جوهر مازو استفاده می‌شود. چسب تخته و خمیر چوب از دیگر مصارف صنعتی آن است.

در طب سنتی از این گیاه برای درمان دردهای روماتیسمی، آبله و انواع زخم ها استفاده می شود.

میوه ی خمیر شده ی این گیاه را در هندوستان روی تومورها و دمل ها قرار می دهند. همچنین از بذور نارس آن به عنوان ضماد برای درمان دمل های چرکی، زخم های ناشی از آبله و سوختگی، التیام آبسه و ... استفاده می شود. ریشه های این گیاه نیز سبب افزایش قوای جنسی می گردند.

گونه های مختلف این جنس جهت تعلیف دام ها کاربرد دارد. همچنین از چوب آن برای سوخت استفاده می گردد.

نحوه تکثیر حرای هندی

دانه آن روی درخت مادر می‌روید و نهال تولید می‌کند. سپس از درخت جدا می‌شود و داخل مرداب می‌افتد.

الگوی کلی تولیدمثل

Avicennia officinalis (حرای هندی) یک مانگرو است و به‌طور مرسوم به‌عنوان گیاه خانگی یا باغی نگهداری نمی‌شود؛ بنابراین تکثیر آن عمدتاً بر پایهٔ سازوکارهای طبیعی ساحلی و آب‌شور است.

گرده‌افشانی و تشکیل بذر

گل‌ها معمولاً کوچک و شهدزا هستند و گرده‌افشانی اغلب به‌کمک حشرات انجام می‌شود. پس از لقاح، میوه‌های چرمی و دانه‌دار تشکیل می‌گردند که برای پراکنش در زیستگاه‌های جزر و مدی سازگار شده‌اند.

رویان‌زایی زنده‌زا (کریپتوویویپاری) و جوانه‌زنی

در این گونه، بذرها غالباً پیش از ریزش، تا حدی درون میوه آغاز به رشد می‌کنند؛ این حالت را کریپتوویویپاری (زنده‌زایی پنهان) می‌نامند. نتیجه آن است که بذر/نهالچه با آمادگی بیشتر از درخت مادر جدا می‌شود و سریع‌تر می‌تواند پس از استقرار جوانه بزند.

پراکنش و استقرار در زیستگاه

میوه‌ها و بذرها با آب‌های جزر و مدی جابه‌جا می‌شوند و در نواحی آرام‌تر (گِل‌ولای نرم، خورها و پشت مانگروها) ته‌نشین می‌گردند. موفقیت استقرار به عواملی مانند شوری، مدت غرقاب، پایداری بستر و رسوب‌گذاری وابسته است؛ نهالچه‌ها اگر در بازهٔ کوتاهی ریشه را در گل تثبیت کنند، شانس بقا افزایش می‌یابد.

نکته درباره تکثیر رویشی

در طبیعت، گسترش جمعیت حرای هندی عمدتاً از طریق بذر رخ می‌دهد و تکثیر رویشی گسترده (مانند قلمه‌گیری رایج در باغبانی) نقش فرعی دارد.

ساير تصاوير :  

گياهان ديگر از همين جنس :

آشنایی با جنس حرا و همه گونه های آن

گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره آکانتاسه و جنس های آن