۱۴۰۴ ششم دی

یاس مکزیکی

این گیاه با نام علمی Justicia spicigera و نام مرسوم (Mexican Honeysuckle) که به فارسي یاس مکزیکی ناميده ميشود، گياهي از خانواده Acanthaceae بومي بومی مکزیک و آمریکای مرکزی؛ به‌طور طبیعی در جنگل‌های گرمسیری و نیمه‌گرمسیری، دامنه‌ها و مناطق نسبتاً خشک تا نیمه‌مرطوب رشد می‌کند مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک لومی سبک تا شنی با زهکشی خوب؛ تحمل‌پذیر نسبت به خشکی ملایم؛ ترجیحاً خاک کمی اسیدی تا خنثی؛ pH حدود 6 تا 7.5

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و خانواده گیاه

Justicia spicigera که در فارسی گاهی «یاس مکزیکی» نامیده می‌شود، گونه‌ای گلدار از خانواده Acanthaceae است. این خانواده شامل گیاهان علفی و درختچه‌ای گرمسیری با گل‌های لوله‌ای و پرجاذبه برای گرده‌افشان‌هاست. این گونه در جنس Justicia قرار دارد که یکی از بزرگ‌ترین جنس‌ها در Acanthaceae با صدها گونه در مناطق استوایی جهان است.

نام علمی و نام‌های رایج

نام علمی پذیرفته‌شده این گیاه Justicia spicigera Schltdl. است. در منابع انگلیسی به نام‌های Mexican honeysuckle، Firecracker bush یا Muicle شناخته می‌شود. در آمریکای لاتین، به‌ویژه مکزیک و آمریکای مرکزی، نام‌های محلی متعددی دارد که اغلب به کاربردهای دارویی و رنگ‌دهنده آن اشاره می‌کنند.

منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی

زادگاه اصلی Justicia spicigera، مکزیک، گواتمالا و سایر بخش‌های آمریکای مرکزی است. این گونه به‌صورت بومی در نواحی نیمه‌گرمسیری و گرمسیری قاره آمریکا گسترش یافته و سپس به‌عنوان گیاه زینتی به دیگر مناطق جهان معرفی شده است. امروزه در بسیاری از مناطق گرم دنیا، از جمله جنوب ایالات متحده و بخش‌هایی از آسیا، به‌صورت کاشته‌شده یافت می‌شود.

زیستگاه طبیعی و بوم‌شناسی

زیستگاه طبیعی این گیاه شامل حاشیه جنگل‌های نیمه‌برگریز، بوته‌زارهای گرمسیری، کناره راه‌ها و زمین‌های باز آفتاب‌گیر است. Justicia spicigera معمولاً در خاک‌های نسبتاً فقیر اما با زهکش خوب رشد می‌کند و به آفتاب کامل تا نیم‌سایه سازگار است. گل‌های لوله‌ای نارنجی آن منبع مهمی برای شهد بوده و به‌طور ویژه برای جذب پرندگان شهدخوار (به‌ویژه مرغ‌های مگس‌خوار در زادگاه بومی) تکامل یافته‌اند.

تاریخچه و کاربردهای سنتی

در طب سنتی مکزیک، این گیاه با نام Muicle برای تهیه جوشانده و رنگ‌های گیاهی استفاده می‌شده است. رنگ آبی-بنفش حاصل از عصاره برگ‌ها در گذشته برای رنگرزی منسوجات و نیز به‌عنوان رنگ خوراکی محلی کاربرد داشته است. همچنین در متون قوم‌گیاه‌شناسی به استفاده از آن برای مشکلات گوارشی و خونی اشاره شده، هرچند ارزیابی علمی جامع ایمنی و کارایی دارویی آن هنوز محدود است.

خصوصیات - معرفی

ریخت‌شناسی کلی یاس مکزیکی (Justicia spicigera)

یاس مکزیکی یک درختچه همیشه‌سبز و چندساله است که معمولاً بین ۱ تا ۲ متر ارتفاع می‌گیرد. اندام‌های هوایی آن انبوه و نسبتاً پر‌شاخه‌اند و فرم بوته‌ای و متراکم ایجاد می‌کنند. رنگ عمومی گیاه سبز تا سبز تیره است و به‌خاطر بافت نسبتاً ظریف برگ و گل، ظاهر نرم و تزئینی دارد.

ساقه و شاخه‌ها

ساقه‌ها نازک تا متوسط‌قطر، راست یا کمی خمیده و در سنین جوانی سبز روشن هستند و با افزایش سن، به سبز مایل به قهوه‌ای تغییر رنگ می‌دهند. بافت ساقه نیمه‌چوبی است و در محل گره‌ها به‌خوبی متورم و مشخص می‌شود. شاخه‌ها به‌صورت متقابل از گره‌ها خارج شده و شاخه‌بندی انبوه ایجاد می‌کنند که سبب پوشش خوب گیاه می‌شود.

برگ‌ها

برگ‌ها ساده، کامل و به‌صورت متقابل روی ساقه قرار دارند. شکل برگ‌ها عموماً بیضوی تا نیزه‌ای (لَنسه‌ای) است، با نوک نسبتاً تیز و قاعده باریک. طول برگ‌ها معمولاً ۴ تا ۱۰ سانتی‌متر و عرض آن‌ها ۲ تا ۴ سانتی‌متر است. سطح برگ صاف تا کمی مخملی، با رگبرگ میانی برجسته در سطح زیرین است. رنگ برگ‌ها سبز تیره در سطح رویی و کمی روشن‌تر در سطح زیرین است که جلوه خوبی در پس‌زمینه گل‌های نارنجی ایجاد می‌کند.

گل‌ها و گل‌آذین

گل‌های یاس مکزیکی باریک، لوله‌ای و نسبتاً دراز هستند و معمولاً به رنگ نارنجی درخشان تا نارنجی متمایل به قرمز دیده می‌شوند. هر گل از یک لوله باریک تشکیل شده که در انتها اندکی باز می‌شود و قطعات گلبرگی کوچک ایجاد می‌کند. گل‌ها در گل‌آذین‌های خوشه‌ای یا سنبله‌ای در انتهای شاخه‌ها یا در زاویه برگ‌ها ظاهر می‌شوند و به‌صورت گروهی تجمع دارند. کاسه گل کوچک و سبز است و تا حدی توسط لوله گل پوشانده می‌شود. قطر هر گل کم، اما طول آن نسبتاً زیاد است که ظاهری کشیده و ظریف به گل‌آذین می‌دهد.

ریشه و سایر اندام‌ها

ریشه‌ها فیبری و گسترده در لایه‌های سطحی خاک قرار می‌گیرند. این سیستم ریشه‌ای، گیاه را در برابر خشکی‌های کوتاه‌مدت نسبتاً مقاوم می‌کند. اگرچه ریشه از نظر تزئینی کمتر مورد توجه است، اما پایداری و رویش مجدد گیاه به شدت وابسته به گسترش مناسب ریشه‌های فیبری آن است.

شرایط نگهداری یاس مکزیکی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک لومی سبک تا شنی با زهکشی خوب؛ تحمل‌پذیر نسبت به خشکی ملایم؛ ترجیحاً خاک کمی اسیدی تا خنثی؛ pH حدود 6 تا 7.5

نور مناسب برای یاس مکزیکی (Justicia spicigera)

یاس مکزیکی به نور زیاد و غیرمستقیم نیاز دارد. بهترین محل، کنار پنجره‌های رو به شرق یا غرب با نور فیلتر شده است. در فضای باز، آن را در نیم‌سایه آفتاب‌گیر بکارید تا هم رشد رویشی خوب و هم گل‌دهی مناسب داشته باشد. نور مستقیم و شدید ظهر تابستان می‌تواند باعث سوختگی برگ‌ها شود، در حالی‌که کمبود نور، گل‌دهی را کاهش می‌دهد.

دمای ایده‌آل و تحمل سرما

دمای مناسب برای رشد یاس مکزیکی حدود ۱۸ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد است. این گیاه سردگریز است و در دماهای کمتر از ۱۰ درجه آسیب می‌بیند. در مناطق سرد، بهتر است در گلدان نگهداری شده و در فصول سرد به داخل منتقل شود. از قرار دادن گلدان در معرض باد سرد، کولر یا تغییرات ناگهانی دما خودداری کنید.

رطوبت و آبیاری

این گیاه بومی مناطق نسبتاً مرطوب است و رطوبت محیطی متوسط تا کمی بالا را ترجیح می‌دهد. خشکی طولانی‌مدت خاک، رشد و گل‌دهی را کاهش می‌دهد، ولی باتلاقی شدن خاک نیز باعث پوسیدگی ریشه می‌شود. آبیاری منظم با فاصله‌ای که سطح خاک کمی خشک شود مناسب است. در فضای داخل، می‌توان با مه‌پاشی ملایم یا قرار دادن زیرگلدانی سنگ‌ریزه‌دار رطوبت را افزایش داد.

خاک، زهکشی و تغذیه

بهترین بستر، خاکی سبک با زهکشی عالی است؛ ترکیبی از خاک باغچه، خاک‌برگ یا کمپوست و مقدار کمی ماسه یا پرلیت توصیه می‌شود. pH کمی اسیدی تا خنثی برای این گیاه مناسب است. برای گلدان، حتماً سوراخ‌های کف و لایه‌ای از سنگ‌ریزه برای تخلیه آب اضافی در نظر بگیرید. تغذیه ماهانه با کود کامل متعادل در فصل رشد به حفظ شادابی و گل‌دهی پیوسته کمک می‌کند.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين جنس :
 

ناوک گیاه فلامینگو چوپاروسا چوپاروزا

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

پاچیستاچیس خال صورتی حرا سیاه زینه ما

  محسن شهاب الدین