۱۴۰۴ ششم دی

آپوسینوم صورتی (خرزهرهٔ وحشی)

این گیاه با نام علمی Apocynum androsaemifolium و نام مرسوم (Spreading Dogbane) که به فارسي آپوسینوم صورتی (خرزهرهٔ وحشی) ناميده ميشود، گياهي از خانواده Apocynaceae بومي بومی آمریکای شمالی؛ از کانادا تا شمال و مرکز ایالات متحده، در جنگل‌های باز، حاشیه جنگل‌ها، دامنه‌ها و خاک‌های نسبتاً خشک رشد می‌کند مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک شنی تا لومی با زهکشی خوب؛ سازگار با خاک‌های نسبتاً فقیر؛ pH اسیدی تا خنثی حدود 5.5 تا 7.5

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه گیاه‌شناسی

آپوسینوم صورتی با نام علمی Apocynum androsaemifolium از تیرهٔ Apocynaceae (خانوادهٔ خرزهره) و در تبار Gentianales قرار می‌گیرد. این گونه در جنس Apocynum جای دارد که چندین گونهٔ علفی چندساله سمی و شیرابه‌دار را در بر می‌گیرد. نام جنس از واژهٔ یونانی «apo-kyon» به معنای «دور از سگ» گرفته شده و به سمی بودن گیاه اشاره دارد.

منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی

زیستگاه بومی Apocynum androsaemifolium عمدتاً آمریکای شمالی است. این گیاه در کانادا و ایالات متحده، از نواحی جنگلی معتدل تا حاشیهٔ دشت‌ها پراکنش دارد. رویش آن معمولاً در حاشیهٔ جنگل‌های تنک، دامنه‌های خشک، حاشیهٔ جاده‌ها و خاک‌های شنی تا سنگلاخی دیده می‌شود. توانایی تحمل سرما و خاک‌های نسبتاً فقیر، باعث شده است در طیف گسترده‌ای از زیستگاه‌های نیمه‌طبیعی پایدار بماند.

ویژگی‌های بوم‌شناختی و تطابق‌ها

این گونه گیاهی علفی و پایا با ریزوم‌های زیرزمینی است که به آن امکان می‌دهد پس از آتش‌سوزی یا چرای سبک دوباره جوانه بزند. گل‌های صورتی کم‌رنگ تا سفید با رگه‌های ارغوانی، برای جذب گرده‌افشان‌ها به‌ویژه زنبورها و پروانه‌ها تکامل یافته‌اند. وجود شیرابهٔ لاتکسی حاوی ترکیبات سمی، نقش دفاعی در برابر گیاه‌خواران دارد.

تاریخچه و کاربردهای سنتی

پیش از توصیف رسمی در فلور آمریکای شمالی، قبایل بومی آمریکا این گیاه را می‌شناختند و از الیاف آن برای ساخت طناب‌های سبک استفاده می‌کردند. در طب سنتی بومی، از بخش‌های مختلف آن به‌صورت محدود و با احتیاط بهره می‌گرفتند، هرچند به دلیل وجود گلیکوزیدهای قلبی، گیاه بالقوه سمی است و در منابع علمی جدید بیشتر به عنوان گونه‌ای سمی و غیرخوراکی معرفی می‌شود. توصیف‌های گیاه‌شناسی سدهٔ هجدهم و نوزدهم، این گونه را به‌عنوان یکی از عناصر شاخص فلور مناطق معتدل آمریکای شمالی ثبت کرده‌اند.

خصوصیات - معرفی

ریخت‌شناسی کلی آپوسینوم صورتی

Apocynum androsaemifolium گیاهی علفیِ پایا با ریختی نسبتاً ظریف اما مقاوم است. ارتفاع آن معمولاً ۳۰ تا ۸۰ سانتی‌متر بوده و اغلب به‌صورت چندساقه‌ای از ریزوم‌های خزنده زیرزمینی می‌روید. اندام‌های هوایی حاوی شیرهٔ شیری‌رنگ (لاتکس) هستند که در صورت آسیب‌دیدن، به‌سرعت از بریدگی‌ها خارج می‌شود.

ساقه و ریزوم

ساقه‌ها راست تا کمی خمیده، نسبتاً باریک و استوانه‌ای، اغلب منشعب و در بخش‌های بالایی سبز تا سبز مایل به ارغوانی هستند. سطح ساقه صاف و کم‌مو یا تقریباً بی‌مو است. ریزوم‌های زیرزمینی افقی، گوشت‌دار و خزنده‌اند که به گیاه امکان رویش توده‌ای و گسترش جانبی در خاک‌های شنی تا سنگلاخی را می‌دهند.

برگ‌ها

برگ‌ها متقابل، ساده و بدون بریدگی هستند. شکل آن‌ها بیضوی تا تخم‌مرغی-نوک‌تیز با طول حدود ۳ تا ۸ سانتی‌متر و پهنای ۱ تا ۴ سانتی‌متر است. سطح رویی برگ سبز تیره‌تر و زیر برگ کمی روشن‌تر و اغلب کم‌مو است. برگ‌ها دمبرگ کوتاه داشته و رگبرگ میانی مشخص و نسبتاً برجسته‌ای دارند. حاشیه برگ کامل و بدون دندانه است.

گل‌آذین و گل‌ها

گل‌آذین‌ها به صورت خوشه یا دیهیم انتهایی و گاهی جانبی ظاهر می‌شوند. گل‌ها زنگوله‌ای تا ستاره‌ای‌شکل، نسبتاً کوچک (حدود ۷ تا ۱۲ میلی‌متر قطر) و بسیار ظریف هستند. رنگ گل معمولاً صورتی کم‌رنگ تا صورتی مایل به سفید بوده و داخل جام می‌تواند نوارها یا لکه‌های ارغوانی داشته باشد. جام گل پنج‌لوب، هم‌پوش و لولهٔ جامی کوتاه دارد. پرچم‌ها داخل لولهٔ جام پنهان‌اند و بساک‌ها نزدیک به هم قرار می‌گیرند.

میوه و بذر

میوه به صورت دو نیام باریک و کشیده، معمولاً آویزان و جفت‌شده است که طول آن‌ها می‌تواند به چندین سانتی‌متر برسد. پس از رسیدن، نیام‌ها باز شده و دانه‌های متعدد با کاکل‌های کرکی و سفیدرنگ آزاد می‌شوند. این کاکل‌ها موجب پراکنش بذر توسط باد می‌گردند و ظاهری پنبه‌مانند به بذرها می‌دهند.

شرایط نگهداری آپوسینوم صورتی (خرزهرهٔ وحشی)

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک شنی تا لومی با زهکشی خوب؛ سازگار با خاک‌های نسبتاً فقیر؛ pH اسیدی تا خنثی حدود 5.5 تا 7.5

معرفی کلی شرایط رشد اپوسینوم برگ

اپوسینوم برگ (Apocynum androsaemifolium) گیاهی علفی–چندساله از زیستگاه‌های معتدل آمریکای شمالی است. در کاشت زینتی یا تحقیقاتی، تقلید از شرایط طبیعی رویشگاه، کلید موفقیت در پرورش این گیاه است.

نور مناسب

این گیاه در رویشگاه طبیعی بیشتر در حاشیه جنگل‌ها و فضاهای نیمه‌باز رشد می‌کند. نور ایده‌آل برای اپوسینوم برگ، آفتاب ملایم تا نیم‌سایه است؛ آفتاب مستقیم شدیدِ تابستان به‌ویژه در اقلیم‌های گرم می‌تواند سبب سوختگی برگ‌ها شود. بهترین محل، جایی است که صبح‌ها آفتاب و بعدازظهر سایه روشن دریافت کند.

دما و تحمل سرما و گرما

اپوسینوم برگ بومی مناطق سرد تا معتدل است و تحمل بالایی نسبت به سرما و یخبندان زمستانه دارد. دمای مناسب رشد فعال بین ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد است. گیاه گرمای بالای ۳۰ درجه را در صورت تأمین رطوبت خاک و سایه نسبی تحمل می‌کند، اما موج‌های گرمای طولانی می‌توانند رشد را کند و تعرق را زیاد کنند.

رطوبت و آبیاری

در طبیعت معمولاً در خاک‌های نسبتاً مرطوب اما با زهکش خوب می‌روید. خاک همیشه کمی نمناک، بدون ماندآبی، برای این گیاه ایده‌آل است. آبیاری منظم در فصل رشد، پس از خشک شدن لایه سطحی خاک، توصیه می‌شود. در پاییز و زمستان آبیاری کاهش یابد تا از پوسیدگی ریشه جلوگیری شود.

جنس و ساختار خاک

به خاکی سبک تا متوسط با زهکش قوی نیاز دارد. بهترین بستر، مخلوطی از خاک لومی یا باغچه‌ای به‌همراه مقداری شن یا پرلیت برای افزایش تخلخل است. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۶ تا ۷) مناسب است. تجمع آب در اطراف ریشه بزرگ‌ترین عامل ضعف و بیماری در اپوسینوم برگ است.

گردش هوا و مکان کاشت

تهویه ملایم و جریان هوای آزاد برای کاهش بیماری‌های قارچی مفید است. مکان‌های بسیار بسته و مرطوب برای این گونه مناسب نیستند. در فضای باز، انتخاب بستر کمی مرتفع یا شیبدار به زهکشی بهتر و پایداری گیاه کمک می‌کند.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين جنس :
 

آپوسینوم کنفی (کنف وحشی)

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

خرزهره نخل ماداگاسکار (پاچیپودیوم) پیچ تلگرافی آپوسینوم کنفی (کنف وحشی)

  محسن شهاب الدین