نام علمي
Alpinia zerumbet
دانستنیهای علمی
ردهبندی و جایگاه گیاهشناسی
Alpinia zerumbet متعلق به خانواده Zingiberaceae (خانواده زنجبیل) و جنس Alpinia است. این جنس یکی از بزرگترین جنسهای تیره زنجبیل با دهها گونه علفی پایا و معطر است. ردهبندی آن بهصورت کلی چنین است: دولپهایهای تکلپهنما، راسته Zingiberales و تیره Zingiberaceae. این گیاه به دلیل ظاهر زینتی و ترکیبات شیمیایی ویژه، هم در باغبانی و هم در پژوهشهای فیتوشیمیایی اهمیت دارد.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
خاستگاه اصلی زنجبیل صدفی نواحی گرم و مرطوب شرق آسیا، بهویژه جنوب چین، تایوان و جزایر ریوکیو در ژاپن است. امروزه این گونه بهصورت طبیعی یا کشتشده در بسیاری از مناطق نیمهگرمسیری و استوایی جهان، از جمله برزیل، کارائیب و بخشهایی از آفریقا، پراکنش یافته است. در برخی مناطق، به دلیل رشد سریع و قدرت رویشی بالا، بهعنوان گونهای نیمهتهاجمی نیز گزارش شده است.
زیستگاه و بومشناسی
زنجبیل صدفی بهطور طبیعی در حاشیه جنگلهای نیمهگرمسیری، کناره رودخانهها و دامنههای مرطوب رشد میکند. این گیاه ریزومدار است و در خاکهای غنی، مرطوب و دارای زهکش خوب بهترین رشد را دارد. سایهپسندی نسبی و تحمل رطوبت بالا، آن را به گونهای سازگار با زیرآشکوب جنگل تبدیل کرده است. برگهای پهن و معطر و گلآذینهای خوشهای آویزان، نقشی مهم در جذب گردهافشانها، بهویژه حشرات، دارند.
تاریخچه کاربرد و مطالعات علمی
در طب سنتی شرق آسیا، اندامهای مختلف Alpinia zerumbet برای مصارف دارویی مانند آرامبخشی ملایم، کاهش فشار خون و بهبود هضم بهکار رفته است. پژوهشهای نوین فیتوشیمیایی وجود ترکیباتی چون فلاونوئیدها، ترپنوئیدها و روغنهای اسانسی زیستفعال را در این گونه تأیید کردهاند. از قرن نوزدهم همزمان با توسعه باغهای گیاهان گرمسیری، این گونه به اروپا و آمریکا معرفی شد و بهعنوان گیاه زینتی برگزیده شد و از آن زمان موضوع مطالعات باغبانی، فیزیولوژی تنش و شیمی گیاهی بوده است.
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
متوسط
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
22 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک لومی سبک، غنی از مواد آلی با زهکشی مناسب و رطوبت یکنواخت؛ ترجیحاً خاک کمی اسیدی؛ pH حدود 5.5 تا 6.8
|
مشخصات کلی گیاه زنجبیل صدفی (Alpinia zerumbet)
زنجبیل صدفی گیاهی علفی، چندساله و ریزومدار از تیره زنجبیلیان است. اندامهای رویشی آن انبوه، همیشهسبز و دارای بافتی نسبتاً گوشتی و آبدار هستند. این گیاه معمولاً به ارتفاع ۱ تا ۲ متر میرسد و فرمی بوتهای و متراکم ایجاد میکند.
ساقه و ریزوم
ساقههای هوایی زنجبیل صدفی کاذب بوده و از غلاف برگی تشکیل شدهاند، استوانهای، صاف و به رنگ سبز روشن تا سبز مایل به زرد هستند. قطر ساقه معمولاً ۱ تا ۲ سانتیمتر است. ریزومهای زیرزمینی ضخیم، خزنده، زرد کمرنگ تا نخودی و معطرند و به صورت افقی در خاک گسترش مییابند و منبع اصلی ذخیره مواد غذایی بهشمار میروند.
برگها
برگها بزرگ، باریک و نیزهایشکل (لانسهolat) بوده و طول آنها معمولاً بین ۳۰ تا ۶۰ سانتیمتر و عرض آنها ۵ تا ۱۰ سانتیمتر است. پهنک برگ نازک تا نسبتاً چرمی، بافتی نرم و سطحی صاف و براق دارد. رنگ برگ سبز پررنگ با رگبرگ میانی برجسته و روشنتر است. برگها بهصورت متناوب روی ساقه کاذب قرار گرفته و نوک آنها کشیده و باریک است. حاشیه برگها صاف و بدون دندانه بوده و غلاف برگی قوی، ساقه را در بر میگیرد.
گلآذین و گلها
گلآذین بهصورت خوشه یا خوشهآویخته در انتهای ساقه ظاهر میشود. محور گلآذین آویزان، ضخیم و به رنگ سبز مایل به قرمز است. غلافها و براکتهای گل معمولاً مرواریدی یا صدفیرنگ، سفید تا سفید مایل به صورتی هستند و ظاهری براق دارند. گلها لولهایشکل، با لبی پهن و موجدار بوده و درون آن معمولاً زرد با نوارها یا لکههای قرمز تا ارغوانی مشاهده میشود. اندازه هر گل حدود ۳ تا ۵ سانتیمتر است و ظاهر کلی آنها شبیه صدف یا قطره آویزان از خوشه است.
شرایط محیط رشد
دمای مناسب برای رشد زنجبیل صدفی
زنجبیل صدفی گیاهی گرمسیری است و در دمای ۲۰ تا ۳۰ درجه سانتیگراد بهترین رشد را دارد. این گیاه به سرما حساس است و دماهای زیر ۱۰ درجه میتواند به برگها و ریشهها آسیب بزند. در مناطق سرد بهتر است در گلدان و فضای سرپوشیده نگهداری شود.
رطوبت هوا و آبیاری
این گیاه به رطوبت هوای نسبتاً بالا نیاز دارد و در محیطهای خشک کیفیت برگها کاهش مییابد. مهپاشی منظم برگها و قرار دادن گلدان روی سینی سنگریزه و آب، به تأمین رطوبت کمک میکند. خاک باید همواره کمی مرطوب باشد اما غرقاب نشود؛ آبیاری پس از خشک شدن سطح بالایی خاک انجام شود.
نور مناسب
زنجبیل صدفی نور زیاد ولی غیرمستقیم را ترجیح میدهد. تابش مستقیم آفتاب بهویژه در ظهر موجب سوختگی حاشیه برگها میشود. بهترین محل، کنار پنجره پرنور با فیلتر پرده نازک یا سایهروشن در فضای باز است.
خاک و بستر کاشت
خاک باید غنی، سبک و با زهکشی خوب باشد. ترکیبی از خاک باغچه سبک، خاک برگ پوسیده و پرلیت یا ماسه شسته برای گلدان مناسب است. ایستایی آب در گلدان بزرگترین عامل پوسیدگی ریزومهاست، بنابراین وجود سوراخهای خروجی و لایه زهکشی در کف گلدان ضروری است.
دما، تهویه و محل نگهداری
این گیاه به محیطی با تهویه ملایم و بدون جریان هوای سرد مستقیم نیاز دارد. نزدیک کولر، درهای بیرونی و پنجرههای پر باد محل مناسبی نیست. در زمستان با دور کردن گلدان از شیشه سرد و حفظ حداقل دمای ۱۵ درجه میتوان گیاه را سالم نگه داشت.
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
آشنایی با جنس گلِ صدفی و همه گونه های آن گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره زنجبیل و جنس های آن